I SA/Sz 866/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Bolesław Stachura po rozpoznaniu w Wydziale I w dniu [...] r. na posiedzeniu niejawnym zażalenia K. O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia [...] r. utrzymujące w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia [...] r. umarzające postępowanie w przedmiocie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w S. z dnia [...] r. nr [...] [...] w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania podatkowego p o s t a n a w i a: odrzucić zażalenie. Sygn. akt I SA/Sz [...] U Z A S A D N I E N I E K. O. (dalej: "Skarżąca") w związku ze skargą na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w S. z dnia [...] r. nr [...] [...] złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Wezwaniem z dnia [...] r. referendarz sądowy zobowiązał Skarżącą do złożenia dodatkowych dokumentów dotyczących sytuacji finansowej i majątkowej zarówno jej samej, jak i jej męża. Skarżąca nie przedłożyła dokumentów potwierdzających źródła i wysokość dochodów, nie przedłożyła też wyciągów z rachunków bankowych, ani też dokumentów potwierdzających zajęcie wynagrodzenia za pracę, czy zajęcie rachunków bankowych. Wbrew wezwaniu Skarżąca nie wyjaśniła również sytuacji majątkowej i finansowej męża. Postanowieniem z dnia [...] r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy, wyjaśniając, iż Skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Postanowieniem z dnia [...] r. sygn. akt I SA/Sz [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie utrzymał w mocy opisane wyżej postanowienie referendarza sądowego. Skarżąca złożyła w dniu [...] r. kolejny wniosek o prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W dniu [...] r. Skarżąca opłaciła należny w sprawie wpis sądowy od skargi w wysokości [...] zł. Pomimo kolejnego wezwania o dokumenty źródłowe, w związku z ponownym wnioskiem Skarżącej o przyznanie prawa pomocy, Skarżąca nie przedłożyła wymaganych dokumentów. Postanowieniem z dnia [...] r. referendarz sądowy umorzył postępowanie w zakresie wniosku obejmującego zwolnienie od wpisu sądowego od skargi w kwocie [...]zł, a w pozostałym zakresie odmówił zmiany postanowienia z dnia [...] r. sygn. akt I SA/Sz [...]. Następnie sprzeciw wniesiony przez Skarżącą na ww. postanowienie został postanowieniem z dnia [...] r. odrzucony w związku z nieuzupełnieniem jego braków formalnych. W dniu [...] r. Skarżąca złożyła kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, w tym w zakresie wpisu od skargi. Podała, że środki, które wpłaciła pochodziły z pożyczki od rodziny. Wskazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych od wniesionej skargi bez uszczerbku dla swego utrzymania. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia [...] r. umorzył postępowanie w przedmiocie prawa pomocy wskazując, że Skarżąca już po raz kolejny – trzeci - wystąpiła w sprawie z wnioskiem o prawo pomocy w zakresie całkowitym. Podkreślił, iż w toku wcześniej rozpatrywanych wniosków Skarżąca nie przedstawiła dokumentów pozwalających na wszechstronną ocenę jej sytuacji finansowej, co było bezpośrednim powodem wydania negatywnych dla Skarżącej rozstrzygnięć składanych wniosków. Ponadto miała możliwość skorygowania popełnianych niedociągnięć i uchybień przy wnoszeniu po raz kolejny wniosku o przyznanie prawa pomocy, tym bardziej, że była świadoma braków wywodzonych żądań w przedmiocie prawa pomocy. Referendarz sadowy uznał, iż w sytuacji gdy Skarżąca składa kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy oparty na identycznej argumentacji, jak podnoszona w prawomocnie oddalonym wniosku, ma na celu jedynie przedłużenie toczącego się postępowania sądowego. Przyjął, iż na gruncie sprawy zastosowanie znajduje przepis art. 249a p.p.s.a. W dniu [...] r. wpłynęło do Sądu pismo Skarżącej, w którym zamieszczony został sprzeciw od postanowienia sądu z dnia [...] r. Skarżąca podniosła, że postanowienie referendarza sądowego zaskarża w całości i na swoją korzyść. Podkreśliła, że postanowienie zostało wydane przedwcześnie i z naruszeniem przepisów postępowania. Pismo nie zostało przez Skarżącą podpisane. W dniu [...] r. wpłynął do Sądu podpisany egzemplarz przedmiotowego sprzeciwu (data nadania: [...] r.). Uzupełnienie braku formalnego sprzeciwu nastąpiło w terminie. Postanowieniem z dnia [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie z dnia [...] r. umarzające postępowanie w przedmiocie prawa pomocy. Powyższe postanowienie zostało doręczone Skarżącej w dniu [...] r. wraz z pouczeniem, że nie przysługuje od niego zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Pismem z [...] r. (27 grudnia 2018 r. data nadania w urzędzie pocztowym) Skarżąca wniosła zażalenie na powyższe postanowienie Sądu z [...] r., wnosząc po raz kolejny o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi (opłaconego w dniu [...] r.) oraz o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Wniosek o prawo pomocy zawarty w ww. piśmie z dnia [...] r. został skierowany do odrębnego rozpoznania przez referendarza sądowego, który postanowieniem z dnia [...] r. umorzył postępowanie w przedmiocie prawa pomocy. W dniu [...] r. wpłynęło do tut. Sądu pismo Skarżącej zawierające sprzeciw od ww. postanowienia z dnia [...] r. wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Pismo nie zostało podpisane. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Zażalenie Skarżącej z dnia [...] r. na postanowienie z dnia [...] r. utrzymujące w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia [...] r. umarzające postępowanie w przedmiocie prawa pomocy podlega odrzuceniu. Zgodnie z art. 194 § 1 ustawy z dnia [...] r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie, a ponadto na postanowienia enumeratywnie wymienione w art. 194 § 1 pkt 1-10. Przepis art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a. stanowi, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Postanowienie, o którym mowa w art. 260 § 1 p.p.s.a. nie zostało wymienione w żadnym z punktów art. 194 § 1 p.p.s.a., ponadto ustawa nie przewiduje wniesienia zażalenia na tego rodzaju postanowienie. Stosownie bowiem do art. 260 § 2 p.p.s.a., Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, co oznacza, że droga sądowa zostaje wyczerpana. W obowiązującym stanie prawnym, na postanowienie wydane po rozpoznaniu sprzeciwu od postanowienia referendarza, zażalenie nie przysługuje. Wniesienie takiego zażalenia jest niedopuszczalne i skutkuje jego odrzuceniem (por. postanowienie NSA z dnia [...] r., sygn. akt II OZ [...]; postanowienie NSA z dnia [...] roku, sygn. akt II OZ [...] – dostępne na stronie internetowej: [...]). Skarżąca została zatem prawidłowo pouczona o tym, że zażalenie na postanowienie z dnia [...] r. utrzymujące w mocy postanowienie referendarza sądowego nie przysługuje, a pomimo to wniosła zażalenie, które jest niedopuszczalne. Analizując przedmiotową sprawę należy zauważyć także, że Skarżąca począwszy od [...] r. wnosi do Sądu m.in. wnioski o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym i całkowitym (12 wniosków na dzień wydania niniejszego postanowienia), wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu, zażalenia na zarządzenia Przewodniczącego o wezwaniu do uiszczenia wpisów sądowych, zażalenia na postanowienia Sądu oraz sprzeciwy od postanowień referendarza sądowego. Wnioski Skarżącej o prawo pomocy były nieuwzględniane z uwagi na nieprzedłożenie przez Skarżącą żądanych dokumentów w zakresie sytuacji materialno – bytowej (pomimo kilkukrotnego przedłużania terminów), następnie także umarzano postępowanie z uwagi na uiszczenie wpisu od skargi i nadużycie prawa pomocy. Sąd, wskutek wniesionych sprzeciwów od postanowień referendarskich utrzymywał w mocy postanowienia referendarza sądowego z przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy, umorzenia postępowania w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i odmowy zmiany postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy, czy też utrzymał w mocy postanowienie o umorzeniu postępowania w przedmiocie prawa pomocy. Ponadto Sąd odmówił Skarżącej wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu. Z kolei zażalenia składane przez Skarżącą podlegały oddaleniu lub były odrzucane z uwagi na nieuzupełnienie braków formalnych bądź niedopuszczalność zaskarżenia. Sposób działania Skarżącej za każdym razem przedstawia się tak samo - Skarżąca wnosi o prawo pomocy w zakresie całkowitym, w tym od wpisu sądowego od skargi oraz o ustanowienie pełnomocnika z urzędu wskazując w swoich pismach (w zażaleniach i w sprzeciwach) m.in., że nie jest w stanie ponieść opłaty bez uszczerbku dla swojego utrzymania oraz, iż nie ma wykształcenia prawniczego i nie jest w stanie prawidłowo bronić swoich praw. Po tym, jak uiściła w dniu [...] r. opłatę od skargi w kwocie [...]zł, dodatkowo wskazuje, że środki te pochodziły z pożyczki od rodziny, a wpłaty dokonała aby ochronić się od negatywnych skutków procesowych braku wpłaty. Pisma Skarżącej często zawierają braki formalne w postaci braku jej podpisu, co uniemożliwia nadanie im dalszego biegu i powoduje konieczność wezwania przez Sąd do uzupełnienia braków formalnych. Składanie notorycznie wniosków o prawo pomocy, w tym od wpisu od skargi (opłaconego), zaskarżanie zarządzeń do uiszczenia wpisu sądowego (od zażaleń) blokuje kolejne wezwania do uiszczenia opłat sądowych (np. od zażalenia na postanowienie o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia) i uniemożliwia przekazanie zażaleń do rozpatrzenia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, a w dalszej kolejności merytoryczne rozpatrzenie skargi. W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że składane przez Skarżącą pisma nie mają na celu ochrony jej praw i nie służą zakończeniu sprawy w sposób zgodny z prawem w wyniku przeprowadzenia instancyjnej kontroli sądowej. Należy w tym miejscu wskazać, że prawo dostępu do sądu, będąc jednym z elementów konstytucyjnego prawa do sądu, stanowi podstawowe uprawnienie jednostki, którego respektowanie jest warunkiem sine qua non funkcjonowania demokratycznego państwa prawa. Regulację oraz procedury ochrony wolności i praw człowieka określa Konstytucja RP, która klasyfikuje prawo do sądu wśród praw osobistych, jednocześnie postrzegając je jako środek służący dochodzeniu określonych praw. Treść podmiotowego prawa do sądu obejmuje prawo dostępu do sądu, prawo do odpowiednio ukształtowanej procedury i prawo do uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia sprawy. Funkcją prawa jest zapewnienie każdemu prawnie skutecznej możliwości zwrócenia się do organu sądowego o rozpoznanie sprawy i wydanie orzeczenia zgodnie z treścią prawa materialnego. Niemniej jednak zauważyć należy, że nie istnieje bezwzględne i absolutne prawo do sądu, które nie podlegałoby jakimkolwiek ograniczeniom i które w konsekwencji stwarzałoby uprawnionemu nieograniczoną możliwość ochrony praw na drodze sądowej. Ograniczenie prawa do sądu może być konieczne ze względu na inne wartości powszechnie szanowane w państwie prawnym, w szczególności bezpieczeństwo prawne, zasadę legalizmu bądź zaufanie do prawa (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z [...] r., sygn. akt: K [...], [...]). W doktrynie przyjmuje się, że nadużycie praw procesowych należy uznać za samoistną instytucję prawa procesowego (A. Redelbach, S. Wronkowska, Z. Ziembiński, Zarys teorii państwa i prawa, Warszaw 1992, s. 153; P. Przybysz - głos w dyskusji na Konferencji Wydziału Prawa i Administracji UW dnia [...]., [w:] red. H. Izdebski, A. Stępkowski, Nadużycie prawa, LIBER 2003, s. 189). Do nadużycia prawa dochodzi w sytuacjach, gdy strona podejmuje prawnie dozwolone działania dla celów innych, niż przewidziane przez ustawodawcę. Każde prawo podmiotowe, w tym prawo do sądu, przyznane jest przez normę prawną w celu ochrony interesów uprawnionego. Prawo to winno być jednak wykonywane zgodnie z celem, na który zostało przyznane. W konsekwencji zachowanie, które formalnie zgodne jest z literą prawa, lecz sprzeciwia się jej sensowi, nie może zasługiwać na ochronę (Marcin Warchoł, Pojęcie nadużycia prawa w procesie karnym, Prokuratura i Prawo, [...]/49; T. Cytowski, Procesowe nadużycie prawa, PS [...]/81). Zdaniem Sądu, działania Skarżącej należy ocenić jako nadużycie prawa procesowego, o jakim mowa wyżej. Skarżąca składa bowiem szereg wniosków o prawo pomocy, sprzeciwów, zażaleń nie w celu ochrony swych realnych praw, lecz składanie wniosków, środków zaskarżenia jest dla niej celem samym w sobie. O powyższym świadczy choćby to, że Skarżąca nigdy nie wykonuje wezwań referendarza sądowego i Sądu zgodnie z ich treścią (nie uzupełnia wniosku o prawo pomocy o dokumenty źródłowe) oraz to, że w zasadzie każdy wniosek, sprzeciw oraz zażalenie Skarżącej ma taką samą treść, a także zdarza się, że pisma Skarżącej nie są przez nią podpisane. W efekcie skutkiem działania Skarżącej jest przedłużanie się postępowania i rosnąca ilość postanowień referendarza sądowego i Sądu w przedmiocie prawa pomocy lub o odrzuceniu zażaleń. Nadto należy zauważyć, że w przedmiotowej sprawie w dniu [...] r. został uiszczony wpis od skargi, co oznacza na tym etapie istnieje możliwość nadania skardze dalszego biegu i przeprowadzenia kontroli sądowej zaskarżonego w dniu [...] r. rozstrzygnięcia. Tymczasem składanie przez Skarżącą kolejnych pism – wniosków o prawo pomocy, sprzeciwów i zażaleń, do czego oczywiście ma formalne uprawnienie wynikające z przepisów p.p.s.a., prowadzi do przedłużania się postępowania sądowoadministracyjnego (wszczętego w czerwcu 2016 r.) i ma na celu uniemożliwienie ponownego rozpatrzenia sprawy przez organy administracji publicznej. Opisane działanie Skarżącej, – jak wyżej wskazano – stanowi nadużycie prawa procesowego i nie powinno korzystać z ochrony prawnej. Niniejsze stanowisko Sądu znajduje aprobatę w doktrynie oraz orzecznictwie, akceptowane jest także przez Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu, który wielokrotnie zwracał uwagę na to, że określone działania strony w procesie można uznać za nadużycie prawa do sądu (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z [...] r. sygn. akt: I OZ [...], z [...] r. sygn. akt: I OZ [...] z [...]. sygn. akt: I OZ [...]). W związku z powyższych, Sąd wskazuje, że w przypadku podobnej do dotychczas występujących sytuacji, kiedy to Skarżąca ponowi swoje zarzuty zażaleniowe, wniesie kolejne sprzeciwy oraz wnioski o prawo pomocy i nie przyjmie do wiadomości wyrażanych przez Sąd ocen jej działania, Sąd będzie rozważał pozostawianie składnych pism do akt, bez nadawania im stosownego biegu. Podsumowując, uznać należy, że kolejne w niniejszej sprawie zażalenie Skarżącej podlega odrzuceniu jako niedopuszczalne z przyczyn wskazanych na wstępie, dlatego mając na uwadze powyższe okoliczności faktyczne, na podstawie art. 197 § 2 w zw. z art. 178 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.