I SA/Sz 866/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Sz. (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Sz.) z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. W związku ze skargą na opisane wyżej postanowienie, skarżąca [...] złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sadowych oraz ustanowienie adwokata. Ustalony wpis od skargi w sprawie wynosi [...] zł. Wniosek uzasadniła trudną sytuacją finansową i brakiem wykształcenia prawniczego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podała, że jej maż prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe z uwagi na rozdzielność majątkową w małżeństwie. Odnośnie do stanu majątkowego wskazała na odziedziczoną działkę rolną (pole) w okolicy [...] o powierzchni około [...] ha bez możliwości podziału na mniejsze działki; według informacji z biur nieruchomości "niesprzedawlana", wartość około "[...]". Skarżąca podała, że nie ma oszczędności a rachunki bankowe zostały zajęte przez komornika; posiada wierzytelność – roszczenie o zachowek w wysokości "[...] tyś" - sprawa w toku. Jedyny dochód Skarżącej to wynagrodzenie za pracę w wysokości [...] zł netto miesięcznie, zajęte przez komornika. Z kolei jako stałe zobowiązania i wydatki wskazała ponoszone wydatki na utrzymanie domu: [...] zł energii elektryczna, [...] zł opał, [...] zł telefon, [...] zł ubezpieczenie domu. Zaznaczyła, że ratę kredytu w wysokości [...] zł spłaca jej mąż. Wydatki na utrzymanie Skarżącej i jej rodziny (lekarstwa, wyżywienie, środki czystości, odzież) wynoszą ok. [...] zł. Złożone oświadczenie uznano za niewystarczające do oceny możliwości płatniczych Skarżącej i wezwaniem referendarza sądowego z dnia 20 stycznia 2017 r. zobowiązano Skarżącą do złożenia dodatkowych dokumentów dotyczących jego sytuacji finansowej i majątkowej zarówno Skarżącej, jak i jej męża. Ww. zobowiązanie referendarza sądowego obejmowało: zeznanie podatkowe Skarżącej o wysokości osiągniętego dochodu w 2014 i 2015 roku; zeznanie podatkowego męża Skarżącej o wysokości osiągniętego dochodu w 2014 i 2015 roku; wyciągi z wszystkich rachunków bankowych Skarżącej za okres od 1 grudnia 2016 r. do 20 stycznia b.r. wraz z dokumentami potwierdzającymi ich zajęcie; wyciągi z wszystkich rachunków bankowych męża Skarżącej za okres od 1 grudnia 2016 r. do 20 stycznia b.r.; zaświadczenie pracodawcy Skarżącej o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia za okres ostatnich sześciu miesięcy; decyzję właściwego organu podatkowego ustalającej Skarżącej wysokość zobowiązania podatkowego z tytułu podatków lokalnych, w tym podatku od nieruchomości, na 2015 rok; decyzję właściwego organu podatkowego ustalającej mężowi Skarżącej wysokość zobowiązania podatkowego z tytułu podatków lokalnych, w tym podatku od nieruchomości, na 2015 rok. W ww. wezwaniu wskazano, że wymagane dokumenty i oświadczenia należy nadesłać w terminie 10 dni od doręczenia, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy. Termin ten został na wniosek Skarżącej przedłużony do dnia 24 lutego 2017 r., o czym poinformowano Skarżącą pismem Sądu z dnia 20 lutego 2017 r. Skarżąca w wyznaczonym terminie ani dotychczas nie nadesłała wymaganych dokumentów. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy również mieć na uwadze, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu (referendarza sądowego) natomiast należy ocena przytoczonych okoliczności. Należy podkreślić, że dokonywana przez referendarza sądowego ocena sytuacji finansowej strony obejmuje ustalenie, czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty sądowe zarówno samodzielnie, przy pomocy osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, w tym współmałżonka, niezależnie od panującego w małżeństwie ustroju rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Dopiero pełne zbadanie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, a także osób bliskich pozwala rozstrzygnąć o przyznaniu prawa pomocy z budżetu państwa. Na obecnym etapie postępowania Skarżąca jest zobowiązana do uiszczenia w sprawie oraz w drugiej, zawisłej przez tut. Sądem, sprawie z jej skargi zarejestrowanej pod sygnaturą I SA/Sz 866/16, tytułem wpisów od skarg, kwoty łącznie [...] zł. Przypomnieć przy tym należy, że stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Zgodnie z ugruntowanym poglądem orzecznictwa sądów administracyjnych, celem podjęcia działań wynikających z art. 255 p.p.s.a jest możliwe najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy, ponieważ art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. formułuje nieostre kryteria ocenne. Stąd szczególnie istotne jest uprawdopodobnienie okoliczności wskazanych w przepisie. Art. 255 p.p.s.a. jest w tym stanie prawnym nie tylko podstawą prawną dla działań referendarza sądowego/Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Regulacja ta pozwala ponadto ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do uznania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. za uprawdopodobnione. O ile zatem nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego, co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. (por. postanowienie NSA z 5 kwietnia 2008 r. sygn. akt I FSK 236/08, LEX nr 479142, postanowienie NSA z 19 kwietnia 2012 r. sygn. akt II FZ 170/12, LEX nr 1137689). W ocenie referendarza sądowego wniosek złożony w tej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie, Skarżąca nie wykazała bowiem, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak dotychczas Skarżąca nie przedłożyła dokumentów potwierdzających źródła i wysokość dochodów, nie przedłożyła też wyciągów z rachunków bankowych, ani też dokumentów potwierdzających zajęcie wynagrodzenia za pracę, czy zajęcia rachunków bankowych. Wbrew wezwaniu Skarżąca nie wyjaśniła również sytuacji majątkowej i finansowej jej męża. Takie zaniechanie uniemożliwia ustalenie jakie są aktualne możliwości płatnicze Skarżącej w sprawie. W tym miejscu należy wskazać, że okoliczność pozostawania Skarżącej w związku małżeńskim ma istotne znaczenie dla oceny jej zdolności płatniczych w postępowaniu sądowym. Stosownie bowiem do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r., poz. 2082, ze zm., dalej: "k.r.o.") oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Należy mieć również na względzie art. 23 k.r.o., który stanowi, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy. Jak wynika z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjny z dnia 2 lipca 2009 r. (sygn. akt I FSK 216/09), obowiązek alimentacyjny nie jest uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Obowiązku tego nie wyłącza zatem nawet rozdzielność majątkowa małżeńska, która w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.i.o.) i orzeczenia separacji (art.614 § 1 k.r.i.o., por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2009 r., II OZ 1142/09, opubl. w Lex pod nr 582903). Z tych względów, skoro Skarżąca pozostaje w związku małżeńskim, powinna przedłożyć dokumenty konieczne do zbadania także sytuacji majątkowej jej męża. Nakaz zbadania jej sytuacji wynika także z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 255 p.p.s.a. W świetle powyższych uwag, należy stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie Skarżąca nie wykazała w sposób należyty, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie kosztów sądowych oraz kosztów pomocy prawnej profesjonalnego pełnomocnika (adwokat). Skarżąca nie nadesłała wymaganych dokumentów koniecznych do ustalenia jej aktualnych możliwości płatniczych, co uniemożliwia referendarzowi sądowemu weryfikację twierdzeń podnoszonych w złożonym wniosku. Mając wszystko powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji.