I SA/Sz 867/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bolesław Stachura (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu [...] r. sprzeciwu K. O. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 22 stycznia 2018 r. o umorzeniu postępowania w zakresie wniosku obejmującego zwolnienie od wpisu od skargi w kwocie [...]zł oraz w pozostałym zakresie o odmowie zmiany postanowienia z dnia [...] r. sygn. akt I SA/Sz [...] odmawiającego przyznania skarżącej prawa pomocy w sprawie ze skargi K. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...], [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn p o s t a n a w i a: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. Sygn. akt I SA/Sz [...] U Z A S A D N I E N I E Pismem z dnia [...] r. K. O. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. r. nr [...], [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn. Powyższą decyzją ustalono skarżącej podatek od spadków i darowizn wysokości [...] zł z tytułu nabycia spadku po zmarłym [...] r. J. B.. W związku ze skargą skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sadowych oraz ustanowienie adwokata. Wezwaniem z dnia [...] r. referendarz sądowy zobowiązał skarżącą do złożenia dodatkowych dokumentów dotyczących sytuacji finansowej i majątkowej zarówno skarżącej, jak i jej męża. Skarżąca nie przedłożyła dokumentów potwierdzających źródła i wysokość dochodów, nie przedłożyła też wyciągów z rachunków bankowych, ani też dokumentów potwierdzających zajęcie wynagrodzenia za pracę, czy zajęcie rachunków bankowych. Wbrew wezwaniu skarżąca nie wyjaśniła również sytuacji majątkowej i finansowej męża. W konsekwencji postanowieniem z dnia [...] r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy, wyjaśniając, iż skarżąca nie wykonując wezwania nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2017 r. sygn. akt I SA/Sz 867/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie utrzymał w mocy opisane wyżej postanowienie referendarza sądowego. Jak wynikało z treści postanowienia, Sąd wyznaczył skarżącej dodatkowe terminy na udokumentowanie aktualnej sytuacji życiowej i majątkowej, jednak skarżąca nie nadesłała stosownych dokumentów. W dniu [...] r. skarżąca złożyła, kolejny wniosek o prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W dniu [...] r. opłaciła należny w sprawie wpis sądowy od skargi w wysokości [...] zł (przelew k. 111). W uzasadnieniu wniosku podała, że ze względu na nowe okoliczności, wnosi o uchylenie postanowienia referendarza sądowego z dnia [...] r. gdyż zostało wydane przedwcześnie. W kolejnym wniosku wyjaśniła, podobnie jak w treści pierwszego wniosku, że gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie, z mężem pozostaje w rozdzielności majątkowej. Źródłem utrzymania jest wynagrodzenie za pracę w wysokości [...] zł, aktualnie zajęte przez komornika. Miesięczne wydatki wynoszą ok. [...] zł (energia elektryczna, opał, telefon, ubezpieczenie, lekarstwa, żywność, środki czystości, odzież); raty kredytu w wysokości [...] zł miesięcznie opłaca mąż skarżącej. Odnośnie do stanu majątkowego podała, że posiada dom w budowie, działkę o powierzchni [...] m˛ obciążoną hipoteką jako zabezpieczenie kredytu budowlanego zaciągniętego wraz z mężem na kwotę [...]zł. Nadto posiada "udział pospadkowy" w lokalu mieszkalnym o pow. ok. [...] m˛ położonym w S., zamieszkiwanym prze babcię (skarżąca wskazała, że w związku z postępowaniem spadkowym została zobowiązana do zapłaty kwoty [...]zł i ok. [...] zł tytułem kosztów postępowania podatkowego) oraz działkę rolną o powierzchni ok. [...] ha w okolicy M.. Uznając ww. oświadczenie za niewystarczające do oceny możliwości płatniczych w sprawie, kolejnym wezwaniem referendarza sądowego zobowiązano skarżącą do nadesłania dodatkowych dokumentów. Powyższe zobowiązanie obejmowało, podobnie jak poprzednie wezwanie: zeznanie podatkowe skarżącej o wysokości osiągniętego dochodu w 2015 i 2016 r., zeznanie podatkowe męża skarżącej o wysokości osiągniętego dochodu w 2015 i 2016 r.; wyciągi z wszystkich rachunków bankowych skarżącej za okres od 1 września do [...] r.; wyciągi z wszystkich rachunków bankowych męża skarżącej za okres od 1 września do [...] r.; zaświadczenie pracodawcy skarżącej o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia za okres ostatnich sześciu miesięcy; decyzję właściwego organu podatkowego ustalającej skarżącej wysokość zobowiązania podatkowego z tytułu podatków lokalnych, w tym podatku od nieruchomości na 2017 r.; decyzję właściwego organu podatkowego ustalającej mężowi Skarżącej wysokość zobowiązania podatkowego z tytułu podatków lokalnych, w tym podatku od nieruchomości, na 2017 r. W ww. wezwaniu wyznaczono siedmiodniowy termin, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie oświadczeń znajdujących się w aktach sprawy. Wezwanie doręczono skarżącej w dniu [...] r. Stosownie do wniosku skarżącej z dnia [...] r. (data nadania) termin wyznaczony ww. wezwaniem referendarza, przedłużono zgodnie z wnioskiem do dnia [...] r. Skarżąca we wskazanym terminie nie przedłożyła wymaganych dokumentów. W dniu [...] r. (data nadania) Skarżąca złożyła kolejny wniosek o przedłużenie terminu na wykonanie zobowiązania referendarza sądowego wskazując, że ze względów organizacyjnych nie była w stanie przygotować wszystkich dokumentów, a informację o przedłużeniu terminu otrzymała dopiero w dniu [...] r. Zarządzeniem z dnia [...] r. referendarz sądowy odmówił przedłużenia terminu. Postanowieniem z dnia [...] r. starszy referendarz sądowy umorzył postępowanie w zakresie wniosku obejmującego zwolnienie od wpisu od skargi w kwocie [...]zł, a w pozostałym zakresie odmówił zmiany postanowienia z dnia 28 marca 2017 r. sygn. akt I SA/Sz 866/16 odmawiającego przyznania skarżącej prawa pomocy . W uzasadnieniu tego postanowienia, w pierwszej kolejności, mając na uwadze, że skarżąca uiściła tytułem wpisu od skargi w sprawie kwotę [...]zł (przelew z rachunku bankowego), referendarz sądowy uznał, że postępowanie zainicjowane przedmiotowym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy podlegało umorzeniu w zakresie wniosku o zwolnienie od wpisu od skargi, stosownie do treści art. 249a p.p.s.a. Z kolei w zakresie wniosku obejmującego koszty sądowe w pozostałej części oraz ustanowienie adwokata, referendarz zauważył że w sprawie wydano już postanowienie w przedmiocie prawa pomocy (postanowienie z [...] r.), którym odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Powyższe uzasadnione było tym, że skarżąca nie udokumentowała swojej aktualnej sytuacji rodzinnej i majątkowej na stosowne wezwanie. Mając na uwadze, że w przypadku nowego wniosku, skarżąca pomimo kierowanych do niej kolejnych wezwań i przedłużenia na jej żądanie terminu do wykonania kolejny zobowiązań w sprawie, nie przedstawiła w sposób pełny i wyczerpujący swojej sytuacji rodzinnej i materialnej, referendarz sądowy uznał, że skarżąca nie wykazała, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z dnia [...] r. skarżąca wniosła sprzeciw od tego postanowienia. Pismo nie zostało własnoręcznie podpisane przez skarżącą. W wykonaniu wezwania Sądu, w dniu [...] r. skarżąca uzupełniła brak formalny sprzeciwu i nadała przesyłką poleconą podpisany egzemplarz sprzeciwu (w piśmie wskazano sygnaturę sprawy). W uzasadnieniu wniesionego sprzeciwu skarżąca wskazała, że zostało ono wydane przedwcześnie i z naruszeniem przepisów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia, Sąd – jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. – wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność," a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). W sprawie referendarz sądowy umorzył postępowanie w zakresie wniosku obejmującego zwolnienie od wpisu od skargi w kwocie [...]zł, a w pozostałym zakresie odmówił zmiany postanowienia z dnia 28 marca 2017 r. sygn. akt I SA/Sz 866/16 odmawiającego przyznania skarżącej prawa pomocy . Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy podkreślić, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie bądź częściowo nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jak również nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 5 września 2005 r., II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., II FZ 575/05). Odmowę przyznania prawa pomocy uzasadnia także sytuacja, gdy strona podaje fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04). W jednym z ostatnich orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że wybiórcze przedstawienie dokumentów pozbawia Sąd możliwości oceny rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego (por. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2016 r. II GZ 916/15). Należy również podkreślić, iż referendarz sądowy nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r. II GZ 774/13). Jak wynika z akt sprawy, przy rozpoznaniu pierwszego wniosku o prawo pomocy, pierwsze wezwanie o dokumenty zostało skierowane do skarżącej przez referendarza [...] r., kolejne przez Sąd [...] r. (po wniesieniu sprzeciwu), przy czym na wniosek skarżącej, [...] r. przedłużono termin jego wykonania do dnia [...] r. Przy rozpoznaniu drugiego wniosku wezwanie o dokumenty zostało skierowane do skarżącej przez referendarza [...] r., przy czym na wniosek skarżącej, [...] r. przedłużono termin jego wykonania do [...] r. Kolejny wniosek o przedłużenie nie został już uwzględniony. Składając przedmiotowy sprzeciw, skarżąca nadal nie przedstawiła żądanej dokumentacji. Zatem jak wynika ze stanu sprawy aktywność skarżącej w ubieganiu się o przyznanie świadczenia ze strony Skarbu Państwa ogranicza się do składnia wniosków o przyznanie prawa pomocy oraz wniosków o przedłużenie terminu do wykonania wezwania Sądu. Zarówno w przypadku pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i obecnego wniosku skarżąca pomimo kierowanych do niej wezwań przez referendarza sądowego i Sąd nie przedstawiła dodatkowych oświadczeń lub dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Zdaniem Sądu, nie można przy tym pominąć, że pierwszy wniosek w ww. zakresie został złożony przez skarżącą wraz ze skargą tj. [...] r., a pierwsze wezwanie zostało skierowane do skarżącej [...] r., a zatem ponad 12 miesięcy przed dniem złożenia przedmiotowego sprzeciwu, Skarżąca nadal jednak utrzymuje, że kwestie organizacyjne nie pozwalają jej na przygotowanie wszystkich żądanych dokumentów. Do tej pory skarżąca nie przedstawiła też, chociaż jednego lub kilku z żądanych dokumentów. Mając na uwadze logikę i doświadczenie życiowe, w ocenie Sądu, twierdzenia skarżącej, że w tak długim okresie nie może zgromadzić chociażby części dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej jej i jej męża, takich jak: wyciąg z posiadanych rachunków bankowych, zaświadczenia od pracodawcy o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia, zeznań podatkowych za lata 2015 r. i 2016 r., czy decyzji podatkowych za 2017 w zakresie podatków lokalnych, dokumentów związanych z prowadzonym wobec skarżącej postępowaniem egzekucyjnym, czy związanych ze spłacanym kredytem, są niewiarygodne i mają na celu przedłużenie postępowania sądowego. W składanych wnioskach o przedłużenie terminu do złożenia dokumentów, skarżąca nie wykazała, że podejmuje chociaż próby zgromadzenia tych dokumentów i dąży do skutecznego przedstawienia ich Sądowi. Uzasadnienie tych wniosków jest ogólnikowe i nie odnosi się do konkretnych zdarzeń i faktów. W tych okolicznościach, nie można zatem przyjąć – jak wskazuje skarżąca - że postanowienie referendarza sądowego zostało wydane przedwcześnie. W sprawie zarówno Sąd jak i referendarz sądowy kilkukrotnie wyznaczał skarżącej odpowiedni termin (który jak wiadomo Sądowi z urzędu w innych postępowaniach w zakresie prawa pomocy jest wystarczający) na przedłożenie stosownych dokumentów, jednak wezwania te pozostawały bez odpowiedzi lub skarżąca dążyła do kolejnego, przedłużenia wyznaczonego terminu na wykonanie wezwania. W tych okolicznościach Sąd uznał, że wobec niewykazania przez skarżącą, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, referendarz sądowy zasadnie nie znalazł podstaw do zmiany prawomocnego postanowienia z dnia [...] r. w zakresie odmowy przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Nadto, w ocenie Sądu, mając na uwadze, że skarżąca przelewem z dnia [...] r. uiściła wpis sądowy od skargi, referendarz prawidłowo umorzył postępowanie w tym zakresie. W tym stanie sprawy, Sąd na podstawie art. 260 § 1, 2 i 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Cytowane orzeczenia są dostępne na stronie internetowej [...]