I SA/Sz 881/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Kazimiera Sobocińska Sędziowie Sędzia NSA Krystyna Zaremba Sędzia WSA Marzena Kowalewska (spr.) Protokolant Karolina Borowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2007 r. sprawy ze skargi Spółki "G" z o.o. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrot tytułów wykonawczych o d d a l a skargę. Postanowieniem nr [...] z dnia [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego na podstawie art. 29 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.), zwrócił tytuły wykonawcze nr [...] wystawione przez Spółkę z o.o. "G" tytułem opłat za nielegalny pobór paliwa. Organ egzekucyjny wskazał, że podstawą prawną egzekucji należności Spółki może stanowić jedynie prawomocne orzeczenie Sądu. W zażaleniu wierzyciel Spółka "G" zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. prawo energetyczne (Dz.U. Nr 54, poz. 348 ze zm.) w szczególności jej art. 57 ust. 1 i ust. 2 przez przyjęcie, iż podstawą prawną egzekucji należności Spółki z tytułu opłat taryfowych za nielegalnie pobrane paliwo gazowe w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji może być jedynie prawomocne orzeczenie Sądu, wniósł o uchylenie postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego. Wierzyciel wskazał, że ustawodawca w art. 57 ustawy prawo energetyczne ustalił dwie możliwości dochodzenia należności z tytułu nielegalnego poboru gazu. Pierwsza to egzekucja administracyjna opłaty za nielegalny pobór a druga to możliwość dochodzenia za nielegalny pobór odszkodowania na drodze sądowej. Zdaniem wierzyciela tytuły zostały prawidłowo wypełnione i opatrzone pieczęcią wierzyciela co czyni uzasadnione żądanie przeprowadzenie egzekucji. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...], uznając za uzasadnione jego stanowisko, że podstawą egzekucji opłat z tytułu należności za nielegalny pobór energii lub paliwa, może być wyłącznie prawomocne orzeczenie Sądu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, Spółka "G", zarzucając postanowieniu Dyrektora Izby Skarbowej utrzymującemu w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisów ustawy prawo energetyczne w szczególności jej art. 57 ust. 1 i ust. 2 przez przyjęcie, iż podstawą prawną egzekucji należności Spółki z tytułu opłat taryfowych za nielegalnie pobrane paliwo gazowe w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji może być jedynie prawomocne orzeczenie Sądu, wniósł o ich uchylenie. Skarżąca wskazując na art. 57 ustawy prawo energetyczne podniosła, że jej zdaniem ustawodawca dał spółce dwie możliwości dochodzenia należności z tytułu nielegalnego poboru gazu. Mając to na uwadze wierzyciel wskazując na podstawę egzekucji -art. 57 ustawy prawo energetyczne, załączył do tytułu protokoły z kontroli, z których wynika ilość i rodzaj odbiorników gazu znajdujących się u odbiorcy, co pozwala na określenie wysokości opłat z tytułu nielegalnego poboru. Dochodzenie tak ustalonej opłaty, czyni, zdaniem skarżącego, niedopuszczalnym na drodze cywilnej. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej z argumentacją jak w postępowaniu wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Art. 57 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. prawo energetyczne (Dz.U. Nr 54, poz. 348 ze zm.), odsyła do przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968, ze zm.) na podstawie których następuje "ściągnięcie opłat" w przypadkach "nielegalnego pobierania paliw lub energii z sieci", należącej do przedsiębiorstwa energetycznego. Zastosowanie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji do ściągnięcia opłat, o których mowa w art. 57 ust. 1 ustawy prawo energetyczne, oznacza, że przedsiębiorstwo energetyczne wstępuje w rolę wierzyciela w rozumieniu art. 1a pkt 13 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i korzysta z prowadzonego przez organ egzekucyjny postępowania, w tym także ze stosowanych przez ten organ środków przymusu, w celu doprowadzenia do wykonania lub zabezpieczenia obowiązku podlegającego egzekucji administracyjnej. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym: "Egzekucję administracyjną stosuje się do obowiązków określonych w art. 2, gdy wynikają one z decyzji lub postanowień właściwych organów, albo - w zakresie administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego - bezpośrednio z przepisu prawa, chyba, że przepis szczególny zastrzega dla tych obowiązków tryb egzekucji sądowej". Z kolei art. 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym stanowi: "Do obowiązków, które wynikają z decyzji, postanowień lub innych orzeczeń niż określone w art. 3 i art. 3a, stosuje się egzekucję administracyjną tylko wówczas, gdy odrębne ustawy tak stanowią". Ustawa - Prawo energetyczne, będąca "odrębną ustawą" w rozumieniu powyższego przepisu, wskazuje w art. 57 ust. 2, aby do egzekucji wierzytelności przedsiębiorstwa energetycznego stosować przepisy postępowania egzekucyjnego. Skoro w myśl art. 3 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym egzekucja bezpośrednio z przepisu prawa możliwa jest tylko w zakresie administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego, to w rozpatrywanej sprawie egzekucja administracyjna wierzytelności przedsiębiorstw energetycznych może być kwalifikowana tylko jako egzekucja obowiązków wynikających z "innych orzeczeń", niż określone w art. 3 i art. 3a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym (art. 4 postępowania egzekucyjnego). Podstawy takiej, zdaniem Sądu, nie stanowi - faktura zakładu energetycznego, protokół kontroli poboru, decyzja Prezesa Urząd Regulacji Energetyki zatwierdzająca taryfę, w tym także stawki opłat za nielegalny pobór energii (paliw). Decyzje te nie spełniają bowiem wymagania uznania ich za akt indywidualny konkretyzujący powinność nielegalnego poborcy energii (paliwa). Sytuacja ta, jak również okoliczność, że wierzyciel (zakład energetyczny jako podmiot prawa handlowego) nie ma prawa do używania pieczęci urzędowej, niezbędnej do wystawienia prawidłowego tytułu egzekucyjnego (por. M. Szczepańska, Prawne możliwości dochodzenia opłat za nielegalny pobór paliwa lub energii, Biuletyn URE 5/2003) przemawia za tym, że wierzyciel nie spełnił warunków dochodzenia na drodze administracyjnej przedmiotowych należności. Wykładnia językowa art. 57 ust. 1 prawa energetycznego wskazuje, że w przypadku nielegalnego pobierania paliw lub energii z sieci, przedsiębiorstwo energetyczne ma do wyboru dwie możliwości: pobranie opłaty w wysokości określonej w taryfach za nielegalnie pobrane paliwo lub energię albo dochodzenie odszkodowania na zasadach ogólnych. Skorzystanie przez wierzyciela (przedsiębiorstwo energetyczne) z możliwości "dochodzenia odszkodowania na zasadach ogólnych" nie budzi wątpliwości co do konieczności sądowego rozpoznania sprawy przez sąd, aby uzyskać wyrok stanowiący tytuł egzekucyjny, a w konsekwencji także tytuł wykonawczy w postępowaniu egzekucyjnym na gruncie przepisów kodeksu postępowania cywilnego. Żaden jednak z obydwu przepisów art. 57 prawa energetycznego nie odsyła formalnie do sądowego postępowania rozpoznawczego, którego wyrok stanowiłby podstawę dla ściągania opłat (o których mowa w art. 57 ust. 1) w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji. Mając powyższe na uwadze należy przywołać pogląd Trybunału Konstytucyjnego z 10 lipca 2006 r. – TK K 37/04 opub. OTK-A 2006/7/79, zgodnie z którym "konstrukcja art. 57 prawa energetycznego jest nie w pełni poprawna, skoro nie odsyła formalnie do sądowego postępowania rozpoznawczego przed przekazaniem roszczenia przedsiębiorstwa do egzekucji administracyjnej, tak jak to jest w przypadku "dochodzenia odszkodowania na zasadach ogólnych", który to zwrot prawny odnosi się zarówno do sądowego postępowania rozpoznawczego, jak i do postępowania egzekucyjnego w sprawach cywilnych. Jednakże nie oznacza to, że brak w zaskarżonym przepisie formalnego odesłania do sądowego rozpoznania sprawy, przed przekazaniem roszczenia przedsiębiorstwa energetycznego do egzekucji administracyjnej, można zakwalifikować konstytucyjnie jako niejasność i nieokreśloność tego przepisu. Dotyczy to zarówno przepisu art. 57 ust. 1, jak i przepisu art. 57 ust. 2 prawa energetycznego, odsyłającego ściągnięcie opłat, o których mowa w art. 57 ust. 1 tej ustawy, do postępowania egzekucyjnego w administracji. Obydwa przepisy są wystarczająco jasne i określone." Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, że "z zaskarżonego art. 57 prawa energetycznego nie wynika wyłączenie drogi sądowej w przypadku zaistnienia sporu o nielegalny pobór energii lub paliwa między odbiorcą a przedsiębiorstwem energetycznym, gdy odbiorca nie chce dobrowolnie uiścić opłat, o których mowa w art. 57 ust. 1 (nie jest możliwe ich "pobranie"). Wyłączenie takie nie wynika z brzmienia art. 57 ust. 1 prawa energetycznego. Natomiast art. 57 ust. 2 prawa energetycznego mówi tylko o poddaniu egzekwowania opłat w nim wskazanych przepisom o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jego treść nie odnosi się do kwestii drogi sądowej na wypadek sporu co do samego faktu istnienia należności czy jej rozmiaru, a także zakwalifikowania poboru jako bezumownego." Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że chociaż z zaskarżonych przepisów art. 57 prawa energetycznego nie wynika bezpośrednio obowiązek sądowego rozpoznania sporu, dotyczącego nielegalnego pobrania paliwa lub energii, między odbiorcą a przedsiębiorstwem energetycznym, przed przekazaniem roszczenia przedsiębiorstwa do postępowania egzekucyjnego w administracji, to jednak obowiązek ten wynika jednoznacznie, jako rezultat zastosowania dyrektyw wykładni systemowej, z przepisów innych ustaw. Kompetencja sądu powszechnego do rozstrzygania sporów w sprawach cywilnych, wynika generalnie z art. 2 § 1 kodeksu postępowania cywilnego ustanawiającego domniemanie drogi sądowej w sprawach cywilnych. W sprawach sporów między przedsiębiorstwami energetycznymi a odbiorcami o pobieranie opłat określonych w taryfach z tytułu nielegalnego poboru paliw lub energii, nie ma przepisów szczególnych, które przekazywałyby tę kategorię spraw cywilnych do właściwości sądów szczególnych lub właściwości innych organów. Oznacza to, że wierzyciel (przedsiębiorstwo energetyczne) przed wszczęciem egzekucji administracyjnej ma obowiązek skierowania sporu na drogę sądową celem uzyskania wyroku stanowiącego podstawę egzekucji. Zasadnie zatem organ egzekucyjny, który zobligowany jest z urzędu (stosownie do art. 29 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji), do badania dopuszczalności egzekucji administracyjnej, w przypadku egzekwowania opłat z tytułu nielegalnego poboru paliwa, uznał, że podstawę prawną egzekwowania tych opłat na drodze administracyjnej, może stanowić jedynie prawomocne orzeczenie sądu powszechnego. Biorąc powyższe ustalenia pod uwagę, Sąd na podstawie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze m.) skargę jako nieuzasadniona oddalił.