I SA/Sz 892/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2017 rok p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. Sygn. akt I SA/Sz [...] U Z A S A D N I E N I E Skarżąca A. D., w związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości [...] zł, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu ww. wniosku podała, że na utrzymaniu ma dwoje dzieci w wieku 21 i 18 lat, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Źródłem jej utrzymania jest przychód z wynajmu części nieruchomości, będącej przedmiotem opodatkowania w zaskarżonej decyzji wynoszący [...] zł, który po pomniejszeniu o podatek i opłaty daje kwotę [...]zł. Miesięcznie skarżąca dysponuje kwotą rzędu [...] zł. Skarżąca wyjaśniła, że pozostała część nieruchomości, z powodu jej zalania i zniszczenia, nie może być wykorzystania w celu uzyskania przychodu; skarżąca ponosi koszty utrzymania tej części nieruchomości. Skarżąca oświadczyła, że nie posiada umowy na dzierżawę części nieruchomości przynoszącą przychód [...] zł. Podała, że z uwagi na sytuację finansową jej zaległość z tytułu podatku od nieruchomości została rozłożona na raty; uzyskała również zwolnienie od kosztów sądowych w postępowaniu przed Sądem Rejonowym w [...]. Oświadczyła, że nie posiada innych źródeł dochodu, deficyt budżetowy zasila pożyczkami od bliskich i znajomych. Odnośnie do majątku, wskazała na mieszkanie o powierzchni ok[...] m˛, zabudowaną nieruchomość o powierzchni [...] ha o wartości ok. [...] zł stanowiącą przedmiot zaskarżonej decyzji. Nie posiada oszczędności, wskazała na posiadane wierzytelności o wartości ok. [...] tys. Skarżąca wskazała dodatkowo na zaległości w podatku od nieruchomości, w opłacie za wieczyste użytkowanie w wysokości [...] zł, spłatę kredytu w wysokości [...] zł miesięcznie, opłaty związane z utrzymaniem mieszkania ok. [...] zł miesięcznie. Wraz z wnioskiem przedłożyła kopie: - zawartej w dniu 3 lipca 2017 r. ze Starostą [...] ugody w sprawie dobrowolnej spłaty zobowiązania z tytułu opłaty za wieczyste użytkowanie gruntów w kwocie ok. [...] tys. zł, - postanowienia Sądu Rejonowego w S. S. z dnia 15 grudnia 2014 r. sygn. akt I C [...] o zwolnieniu skarżącej od opłaty od zażalenia, - informacji o przychodach podatnika z najmu nieruchomości uzyskanych w 2014 r. – w kwocie [...]zł, - wypowiedzenia przez Starostwo Powiatowe opłaty za wieczyste użytkowanie gruntu i ustalenie jej wysokości od 1 stycznia 2013 r. na kwotę [...]zł, - decyzji Burmistrza L. z dnia 4 lipca 2014 r. w sprawie rozłożenia na raty zaległości podatkowych skarżącej w podatku od nieruchomości. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżąca nadesłała: - zestawienie przelewów za okres od 8 sierpnia do 9 listopada br., - zaświadczenie Zespołu Szkół Ogólnokształcących w [...] potwierdzające, że N. S., ur. w 1999 r. jest uczennicą klasy trzeciej [...] LO w [...], - aneks do umowy dzierżawy z 25 września 2014 r. zawartej pomiędzy skarżącą a OPP-Polskim Stowarzyszeniem [...] wskazującej na kwotę czynszu w wysokości [...] zł za każdy miesiąc, - zeznanie o wysokości uzyskanego przychodu z najmu nieruchomości za rok 2016 w wysokości [...] zł. Skarżąca wyjaśniła, że zaświadczenia dotyczącego syna nie zdołała uzyskać w wyznaczonym terminie i w związku z tym zawnioskowała o potraktowanie 21 letniego syna, jako będącego na utrzymaniu skarżącej "bez uwzględniania nauki". Wyjaśniła, że nie zbiera paragonów czy innych dowodów świadczących o wysokości ponoszonych wydatków na utrzymanie rodziny; oświadczyła, że ponosi wydatki charakterystyczne dla przeciętnej rodziny, w tym koszty korepetycji oraz internatu córki. Skarżąca wyjaśniła dodatkowo, że nie otrzymuje żadnego wynagrodzenia od PS [...] gdyż jest to organizacja nie prowadząca działalności zarobkowej i nie posiadająca środków na takie opłaty; dla skarżącej sama obecność stowarzyszenia i dozorowanie nieruchomości jest "zyskiem". W odniesieniu wymaganej wezwaniem informacji co do posiadanych udziałów w [...] sp. z o.o. w [...]. (52 udziały o łącznej wartości [...] zł - dane znane przez referendarza sądowego z urzędu), skarżąca wyjaśniła, że ww. spółka nie wypłacała jej dywidend, ponieważ nie prowadzi działalności od 2010 r. z powodu jej zawieszenia. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej zwanej: "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym – o co się ubiega skarżący w niniejszym postępowaniu - następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Koszty sądowe sprowadzają się na obecnym etapie postępowania do wpisu od skargi w wysokości [...] zł. Na wstępie podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja ta ma gwarantować możliwość realizacji, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, konstytucyjnego prawa do sądu. Przy czym gwarantowane ww. przepisem oraz przepisem art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności prawo do sądu nie jest bezwarunkowe, a państwa korzystają z pewnego marginesu uznania w tej mierze. I tak, z uwagi na fakt, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z niej powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Stosując prawo pomocy, nie można bowiem chronić, czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak jest środków finansowych na zaspokojenie swoich podstawowych potrzeb życiowych, i poniesienie w takiej sytuacji kosztów sądowych w celu dochodzenia swoich praw nastąpiłoby kosztem jego koniecznego utrzymania, zagroziłoby jego podstawowemu bytowi. Prawo pomocy winno być zatem przyznane stronom, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej, a które jednocześnie podjęły maksimum wysiłku w celu jej przezwyciężenia. Innymi słowy - strona, która nie ma wystarczających środków finansowych na zainicjowanie sprawy sądowej, oprócz należytego wykazania swojego stanu majątkowego, winna wykazać, że dochowała należytej staranności w celu przezwyciężenia niskiej kondycji finansowej. Koszty sądowe należy zaś traktować na równi z wydatkami bieżącymi w gospodarstwie domowym (budżecie rodziny), a więc na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Jeżeli oświadczenia strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okażą się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, referendarz sądowy może wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a. w związku z art. 258 §2 pkt 5 p.p.s.a.). Z wniosku o przyznanie prawa pomocy, przedłożonych dokumentów oraz administracyjnych akt sprawy wynika, że skarżąca (46 lat) posiada jedno źródło utrzymania – najem nieruchomości; z tego tytułu deklaruje do opodatkowania kwotę [...]zł rocznie, miesięcznie dysponuje kwotą netto [...] zł. Skarżąca oświadczyła, że nie uzyskuje innych przychodów; na jej utrzymaniu pozostaje dwójka uczących się dzieci w wieku 21 i 18 lat, przy czym jedynie w odniesieniu do 18 – letniej córki skarżąca potwierdziła kontynuację nauki (zaświadczenie k.35). Przyjmując za nieudokumentowanym oświadczeniem skarżącej, że 21 syn również pozostaje nadal na wyłącznym utrzymaniu skarżącej, na osobę w trzyosobowej rodzinie przypadają środki w wysokości [...] zł miesięcznie. Skarżąca posiada mieszkanie o powierzchni [...] m˛ oraz nieruchomość będącą przedmiotem opodatkowania w sprawie - o powierzchni 1,1 ha o wartości, wg jej oświadczenia, ok. [...] tys. zł. Przedłożone zestawienie przelewów nie stanowi wymaganego wyciągu bankowego – brak wskazania banku, numeru rachunku bankowego i jego posiadacza. Skarżąca nie udokumentowała wydatków związanych ze spłatą kredytów, czy spłatą innych wskazanych zaległości. Referendarz sądowy zwrócił uwagę, że Skarżąca przekazała na podstawie umowy dzierżawy z dnia 25 września 2014 r. kolejną, będącą przedmiotem jej własności nieruchomość, położoną w L. przy ul. [...], stanowiącą działkę gruntu nr [...], [...] zabudowaną: halą magazynowo – produkcyjną, zespołem garażowym i budynkiem biurowym, na rzecz OPP-Polskiego Stowarzyszenia [...] z siedziba w [...]. za kwotę czynszu [...] zł. Jak wynika z akt sprawy, sposób korzystania z tej nieruchomości jest przedmiotem sporu w sprawie. Z akt wynika, że jest to nieruchomość gruntowa o powierzchni [...] m˛ zabudowana budynkami o powierzchni [...] m˛. Mając na uwadze powyższe, referendarz sądowy stwierdził, że skoro skarżąca posiadała opisany wyżej majątek znacznych rozmiarów, który przekazała za symboliczną złotówkę w kilkuletnią dzierżawę - to za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego należało ocenić usiłowanie obciążenia kosztami sądowymi w sprawie budżetu państwa, a w ostatecznym rozrachunku jego obywateli. Należy w tym miejscu wskazać na pogląd Sądu Najwyższego przedstawiony w postanowieniu z dnia 31 marca 1987 r. (I CZ 26/87, OSNC 1988/7-8/103), zgodnie z którym, jeżeli strona, która mogła liczyć się z obowiązkiem poniesienia kosztów sądowych, bez ważnego powodu nie wykorzystała w całości lub w części swoich możliwości zarobkowych, to przy rozpoznawaniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych należy przyjąć, że stan majątkowy i dochody strony są takie, jakie miałaby, gdyby w pełni wykorzystała swoje możliwości zarobkowe. W tej sytuacji, nie kwestionując prawa skarżącej do swobodnego dysponowania swoim majątkiem oraz podejmowania decyzji odnośnie do ewentualnej aktywności zawodowej, mając na uwadze wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, w tym wysokość dochodu netto w wysokości [...] zł, należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W okolicznościach niniejszej sprawy nie można przyjąć również, że odmowa przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego narusza prawo do sądu określone w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Do naruszenia tych przepisów mogłoby dojść wówczas, gdyby referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy, mimo ustalenia, że strona nie ma środków finansowych niezbędnych dla wypełnienia wymogów formalnych warunkujących dostęp do sądu. W orzecznictwie sądowym utrwalony jest już bowiem pogląd, że strona, która wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych, nie może prawnie skutecznie podnosić zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem (postanowienia NSA: z dnia 10 kwietnia 2013 r. [...] Fz 28/13; z dnia 15 czerwca 2010 r. I FZ 152/10; z dnia 16 kwietnia 2008 r. [...] OZ 326/08 dostępne w bazie orzeczeń NSA: orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając to na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należało orzec, jak w sentencji.