I SA/Sz 893/09

Dnia 18 marca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Sędzia WSA – Anna Sokołowska po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] w przedmiocie odmowy zwrotu cła p o s t a n a w i a odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych "Q" Spółka z o.o. z siedzibą w Z. wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] Nr [...], w przedmiocie odmowy zwrotu cła, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że obecnie prowadzi niewielką działalność gospodarczą w zakresie handlu artykułami tekstylnymi, oraz że nie ma jakichkolwiek środków finansowych na uiszczenie wpisu od skargi. Spółka wskazała przy tym, że w załączeniu przedkłada zeznanie podatkowe CIT-8 za rok 2007 z zadeklarowaną stratą w wysokości [...], CIT-8 za rok 2008 z zadeklarowaną stratą w wysokości [...], a także CIT-2 za okres od 1 stycznia 2009 r. do 30 września 2009 r. ze stratą w wysokości [...]. Skarżąca podała, że nie ma również żadnych nieruchomości, czy majątku ruchomego, który podlegałby spieniężeniu, co umożliwiłoby jej uiszczenie wpisu sądowego. Wskazała także, że w ostatnim okresie, w związku z ogólną recesją gospodarczą zmuszona została do znacznej redukcji zatrudnienia, z 21 zatrudnionych pracowników w miesiącu marcu 2008 r. do 4 pracowników na chwilę obecną, na dowód czego, w załączeniu, przedłożyła deklaracje rozliczeniowe ZUS. Ponadto skarżąca wyjaśniła, że pomimo osiągania strat z prowadzonej działalności gospodarczej, nie podjęła decyzji o likwidacji, albowiem obecnie prowadzi wiele procesów z organami celnymi oraz przed sądami administracyjnymi. W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca podała, że wysokość kapitału zakładowego Spółki stanowi kwota [...], a wartość środków trwałych i strata według bilansu za ostatni rok obrotowy (2008) to odpowiednio kwoty - [...] i [...]. Skarżąca oświadczyła również, że posiada rachunek bankowy w [...] Banku S.A., na którym na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wykazano saldo ujemne w kwocie [...]. W związku z tym, że oświadczenia Spółki zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), pismem z dnia 6 stycznia 2010 r., wezwano skarżącą do nadesłania dodatkowych dokumentów, w tym m.in. wyciągów z posiadanych przez Spółkę rachunków bankowych z ich stanem za okres od 6 października 2009 r. do 6 stycznia 2010 r. Odpowiadając na powyższe wezwanie, skarżąca nadesłała: – odpisy bilansu oraz rachunku zysków i strat za 2008 r., potwierdzających wysokość kapitału zakładowego Spółki, wartość środków trwałych i straty, jakie skarżąca wykazała we wniosku o przyznanie prawa pomocy; – okresowe zestawienie stanów i obrotów kont rachunkowych dotyczących przychodów i wydatków związanych z działalnością za okres od 1 stycznia 2009 r. do 31 grudnia 2009 r., z którego wynika m.in., że zaksięgowano wartość sprzedaży usług w kwocie [...], sprzedaż towarów w kwocie [...], przychody finansowe w kwocie [...], koszty finansowe w [...], koszty operacyjne w kwocie [...], a także koszty działalności podstawowej (w tym m.in.: wydatki na paliwo, materiały, energię elektryczną, remonty, naprawy, konserwację, usługi pocztowe i telekomunikacyjne, czynsze, najem, koszty bankowe, transport, podróże służbowe, podatki, wynagrodzenia) w łącznej kwocie [...]; – zestawienie zobowiązań Spółki wobec kontrahentów na dzień 31 grudnia 2009 r. w wysokości [...], a także należności na dzień 31 grudnia 2009 r. w wysokości [...]; – tabelę amortyzacyjną środków trwałych za rok 2009, z której wynika, że Spółka amortyzuje majątek w postaci wyposażenia biura (meble, komputery, klimatyzatory); – wyciąg z rachunku bankowego wygenerowany w dniu 12 stycznia 2010 r., stanowiący, jak wskazano w tytule, historię operacji za okres od 1 grudnia 2007 r. do 12 stycznia 2010 r., z saldem końcowym w kwocie 0 zł, przy czym data ostatniej operacji na tym koncie to dzień 20 stycznia 2009 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, postanowieniem z dnia 15 lutego 2010 r., odmówił Spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, stwierdzając, że skarżąca nie wykazała, że nie posiada dostatecznych środków pieniężnych na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Odpis orzeczenia wraz z uzasadnieniem doręczono Spółce w dniu 22 lutego 2010 r. W dniu 1 marca 2010 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, w którym w całości podtrzymała swój wniosek o zwolnienie jej w części od kosztów sądowych. Strona stoi bowiem na stanowisku, że przedłożona dokumentacja finansowa Spółki potwierdza, iż nie posiada ona jakichkolwiek środków finansowych na pokrycie wymaganego wpisu od skargi. Skarżąca wskazała także, że nie posiada jakiejkolwiek nadwyżki pozwalającej finansować bieżące należności, ani też innych dodatkowych źródeł przychodów. Ujawnione przez Spółkę znaczne większe koszty uzyskania przychodów, aniżeli uzyskiwane przychody, nie są wynikiem posiadania środków finansowych, czy też nieujawnionych źródeł dochodów, lecz tylko i wyłącznie zadłużeniem wobec innych kontrahentów, z tytułu wystawionych w ostatnich latach faktur VAT, których strona nie reguluje na bieżąco. Oznacza to, zdaniem Spółki, że realnie i faktycznie nie poniosła wyższych kosztów swojej działalności, aniżeli uzyskany przychód. Ponadto skarżąca podniosła, że w chwili obecnej nie jest w stanie uzyskać dodatkowych środków pieniężnych w postaci dopłat od wspólników, którzy "z całą pewnością" nie zgodzą się na ponoszenie dodatkowych kosztów jej działalności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Wobec tego, że w ustawowym terminie skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia z dnia 15 lutego 2010 r., stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej zwanej "P.p.s.a.", rozstrzygnięcie to utraciło moc, zaś sprawa przyznania prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na mocy przepisu art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a, osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z powyższej regulacji wynika, że ciężar dowodu spoczywa na osobie prawnej, albowiem zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że podmiot składający wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zobligowany z mocy ustawy do wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, gdyż nie dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie kosztów postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zwolnienie od kosztów sądowych jest bowiem odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Dodatkowo należy zauważyć, że gwarantowane art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności prawo do sądu nie jest bezwarunkowe, a państwa korzystają z pewnego marginesu uznania w tej mierze. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide: postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, niepubl.). Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, jak również wysokość wpisu sądowego wynoszącą w tej sprawie 100 zł oraz stan faktyczny przedmiotowej sprawy, Sąd stwierdził, że Spółka nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego. Skarżąca oświadczyła, że nie ma żadnych środków na poniesienie całości wpisu należnego od skargi. Zdaniem Sądu, Spółkę będzie jednak stać na zapłatę kwoty 100 zł wpisu w tej sprawie, jak również wpisów sądowych w pozostałych sprawach sądowych wszczętych przez skarżącą przed tut. Sądem, w których wysokość wpisów mieści się w granicach najniższych przewidzianych przepisami prawa opłat sądowych. W ocenie Sądu, Spółka nie udowodniła, że znajduje się w złej sytuacji finansowej i nie ma możliwości zdobycia dodatkowych środków pieniężnych na powyższe koszty sądowe. Argumentacja Spółki, że nie ma możliwości uzyskania dodatkowych środków pieniężnych w postaci choćby dopłat od wspólników, nie została bowiem poparta żadną dokumentacją. Tymczasem samo subiektywne przeświadczenie strony o braku środków nie może stanowić podstawy do przyznania prawa pomocy. Oceniając sytuację skarżącej, na podstawie znajdujących się w aktach sprawy dokumentów finansowych należy stwierdzić, że Spółka dysponuje środkami pieniężnymi i ponosi wydatki związane z bieżącą działalnością. Przy czym podkreślenia wymaga, że do takich wydatków zaliczają się również opłaty sądowe. Oznacza to, że przedsiębiorca nie może takich wydatków pomijać w planowaniu kosztów swojej działalności, licząc na to, że uzyska dofinansowanie z budżetu państwa. Traktowanie innych kosztów działalności z pierwszeństwem przed kosztami sądowymi nie znajduje żadnego uzasadnienia. Przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w takim przypadku, gdy podmiot kontynuuje swoją działalność stanowiłoby nadużycie wnioskowanej instytucji. Wprawdzie Spółka wykazuje straty podatkowe w ostatnich latach, ale nie jest to także żadna nadzwyczajna okoliczność, pozwalająca na potraktowanie skarżącej w sposób uprzywilejowany i sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym. Jak również wszystkie pozostałe powoływane przez stronę okoliczności (redukcja zatrudnienia, egzekucja należności, znaczne i wieloletnie zaległości wobec kontrahentów) nie dowodzą złej kondycji finansowej i niemożności zdobycia środków na koszty sądowe. Okoliczności takie stanowią bowiem normalne ryzyko związane z prowadzeniem każdej działalności gospodarczej i nie uzasadniają kredytowania należnych opłat sądowych. Niezależnie od powyższego, podkreślić należy, że Spółka nie wykonała w sposób należyty wezwania z dnia 6 stycznia 2010 r. w zakresie przedłożenia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za okres do 6 października 2009 r. do 6 stycznia 2010 r., co dodatkowo świadczy o tym, że skarżąca nie podaje pełnych danych o swojej sytuacji i możliwościach płatniczych. Skarżąca przedstawiła wyciąg z rachunku bankowego datowany na dzień 12 stycznia 2010 r. z jego stanem na dzień 20 stycznia 2009 r. w kwocie 0 zł (data ostatniej operacji na koncie). W formularzu PPPr oświadczyła natomiast, że na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku posiadała debet w wysokości [...]. W złożonych sprzeciwie skarżąca nie wyjaśniła, w jaki sposób powstał powyższy debet i czy został spłacony, nie odnosząc się w jakikolwiek sposób do powstałej wątpliwości. Nie załączyła także brakujących wyciągów obrazujących operacje i stan konta w żądanych okresie, tj. do dnia 6 stycznia 2010 r. Powyższe stanowi istotną okoliczność, a bierna postawa strony w tym zakresie pozwala przyjąć, że podaje ona tylko niepełne dane i to takie, które mają świadczyć o jej złej sytuacji finansowej. Należy podkreślić, że strona, która nie realizuje obowiązków wynikających z wezwania Sądu (referendarza sądowego) nie ma podstaw oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego z wnioskiem. W tym stanie sprawy, nie znajdując podstaw do uwzględnienia wniosku Spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, na podstawie art. 245 § 1 i § 3 w związku z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak na wstępie.