I SA/Sz 894/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia W S A – Marzena Kowalewska po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "H." Spółki jawnej z siedzibą w [...] - obecnie M. A., G. B. byli wspólnicy "H." Spółki jawnej z siedzibą w [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej z tytułu [...] raty podatku od nieruchomości za [...] rok p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. Uzasadnienie"H" B. i inni spółka jawna z siedzibą w W. wniosła [...] r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na wyżej opisaną decyzję. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I (k.2) ustalono wpis od skargi na kwotę [...] zł. Wraz ze skargą Spółka złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Spółka podniosła, że w toku prowadzonego postępowania wielokrotnie wykazała, że nie jest w stanie ponieść należności z tytułu podatku od nieruchomości, w tego względu nie jest też w stanie ponieść kosztów sądowych, a szczególnie opłaty od skargi w kwocie [...] zł. Zwróciła uwagę na dwie inne skargi, i konieczność uiszczenia tytułem wpisów od skarg kwoty łącznie [...] zł w trzech sprawach. Skarżąca Spółka wskazała, że od dłuższego czasu nie prosperuje w sposób prawidłowy, od dłuższego czasu przynosi dochody o [...] tys. mniejsze w skali roku. Z uwagi na liczne wydatki natury publiczno jak i prywatnoprawnej, nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Spółka podała na urzędowym formularzu, że przedmiot działalności obejmuje produkcję gotową wyrobów tekstylnych. Kapitał wynosi [...] zł, środki trwałe [...] zł, w 2011 r. osiągnęła zysk w kwocie [...] zł, a 2012 r. stratę o wartości [...] zł. Wykazała dwa rachunki bankowe z ujemnym stanem środków finansowych na koniec października b.r. w wysokości [...] zł i [...] zł. G. B. oświadczył, że spółka nie ma wolnych środków finansowych, zawiesiła działalność produkcyjną, nie otrzymuje zamówień od kontrahentów. Spółka, wykonując wezwanie referendarza sądowego do nadesłania dokumentów źródłowych obrazujących jej kondycję finansową, przedłożyła: 1) deklaracje VAT- UE, VAT-7, rejestr sprzedaży i zakupów, bilans, rachunek zysków i strat spółki, za sierpień, wrzesień i październik b.r. 2) zeznania dwóch wspólników o wysokości osiągniętego dochodu w 2011 roku (PIT 36L) z wykazanym zadeklarowanym dochodem spółki do opodatkowania w wysokości [...] zł (przychód [...] zł, koszty uzyskania przychodu [...] zł) oraz dochodem wspólników po [...] zł), 3) wyciągi z dwóch rachunków bankowych Spółki : - z A. z dnia 17 i 31 października b.r. r. z saldem ujemnym przekraczającym –[...] zł , - z Banku P. z okresu od 1 sierpnia do 30 września b.r. z saldem [...] zł. 4) bilans oraz rachunek zysków i strat spółki wg stanu na 31 grudnia 2011 r. i 31 grudnia 2010 r. Postanowieniem z dnia [...] . referendarz sądowy, na podstawie ustaleń dokonanych w oparciu o przedstawione dokumenty, odmówił przyznania prawa pomocy, uznając, że Spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Pismem z dnia [...] r. Spółka, zachowując ustawowy termin, złożyła sprzeciw na powyższe postanowienie, wnosząc o zwolnienie jej od obowiązku ponoszenia kosztów w sprawie. W uzasadnieniu sprzeciwu, skarżąca wskazała, że w jej ocenie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych. W jej trudnej sytuacji finansowej, z uwagi na rozmiar prowadzonej działalności nie było możliwe uwzględnienie środków finansowych na ewentualne postępowanie sądowe. Zdaniem skarżącej, interpretacja, że obowiązkiem przedsiębiorcy jest wygospodarowanie kwoty niezbędnej na koszty sądowe prowadziłoby do sytuacji, gdy przeważającą większość środków finansowych Spółki należałoby zabezpieczyć na potencjalne postępowanie sądowe. Ponadto Spółka wskazała, że jej trudności finansowe wynikają z faktu, że uzyskiwane przez nią dochody są o [...] tys. mniejsze w skali roku w porównaniu z latami ubiegłymi. Spółka nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych także z uwagi na liczne wydatki publiczno i prywatnoprawne. Wskazano także na konieczność zaskarżenia dwóch innych decyzji, co stanowi dla skarżącej wydatek w kwocie [...] zł. Spółka wskazała także na konieczność uwzględnienia przy rozpoznaniu wniosku o prawo pomocy orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, nakazującego w takich sprawach uwzględniania celu instytucji zwolnienia od kosztów sądowych, jakim jest prawo strony dostępu do sądu. Wykonując zobowiązanie Sądu z dnia [...] r. do nadesłania dokumentów uzupełniających dane o jej kondycji finansowej Spółka przedłożyła: wyciągi z księgi rachunkowej Spółki za ostatnie 3 miesiące, zestawienie zobowiązań i należności na dzień 6 lutego 2013 r., kopie deklaracji VAT-7 za październik, listopad, grudzień 2012 r., wyciągi z rachunków bakowych za okres od 1 listopada 2012 r. do 6 lutego 2013 r. Przedłożono także kopię postanowienia Sądu Rejonowego dla m.st. W. w W. , [...] Wydział Gospodarczych KRS z dnia [...] r., sygn. akt [...] o wpisie informacji o rozwiązaniu "H." B. i inni Spółki jawnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje Jak stanowi art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.- zwana dalej P.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Złożony przez skarżącą sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy wywołał taki skutek, że Sąd jest zobowiązany ponownie rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy uwzględniając okoliczności faktyczne i prawne sprawy oraz zebrany materiał dowodowy istniejący w chwili obecnej. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób prawnych, a także innych jednostek organizacyjnych nie posiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a.), a zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest regułą, natomiast zwolnienie z ich uiszczania stanowi odstępstwo od niej. Sąd może zwolnić od kosztów sądowych tylko w sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma realnych możliwości finansowych ich poniesienia. Zatem to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na skarżącej w rozpoznawanej sprawie ciąży obowiązek uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [...] zł. Spółka jest zobowiązana także do poniesienia kosztów sądowych w dwóch pozostałych zawisłych przed tut. Sądem sprawach w łącznej kwocie [...] zł. Uwzględniając powyższe, po dokonaniu analizy wniosku skarżącej, nadesłanych dokumentów źródłowych, oraz oświadczeń złożonych w sprzeciwie, Sąd stwierdził, że Spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, ani też, że środków takich nie była w stanie zgromadzić. Z dokumentów przedstawionych przez Spółkę wynika, że na dzień 31 stycznia 2013 r. posiadała ona środki trwałe o wartości [...] zł, w ich skład wchodzą grunty o wartości [...] zł, budynki o wartości [...] zł oraz środki transportu o wartości [...] zł, urządzenia i maszyny o wartości [...] zł. Kapitał Spółki to kwota [...] zł, jej należności to kwota [...] zł, a jej zobowiązania to kwota [...] zł. Powyższe dane pochodzą z bilansu zamknięcia działalności, bowiem wspólnicy Spółki w dniu 31 grudnia 2012 r. podjęli uchwałę o jej rozwiązaniu, o czym informację zamieszczono w KRS w dniu [...] r. Porównując powyższe dane z danymi wynikającymi z wcześniejszych bilansów, rachunków zysków i strat za lata 2011 r. i 2012 r., należy stwierdzić, że faktycznie sytuacja Spółki w okresie tym zmieniała się, zmniejszały się jej aktywa trwałe (w 2011 r. [...] zł, w 2012 r. [...] zł), aktywa obrotowe (w 2011 r. [...] zł, w 2012 r. [...] zł, 31 stycznia 2013 r. [...] zł), kapitał własny (w 2011 r. [...] zł, w 2012 r. [...] zł, 31 stycznia 2013 r. [...] zł), zmniejszały się przychody ze sprzedaży netto (w 2011 r. [...] zł, w 2012 r. [...] zł, 31 stycznia 2013 r. [...] zł), a także zyski (w 2011 r. [...] zł, w 2012 r. strata [...] zł, 31 stycznia 2013 r.[...] ). Salda rachunków bankowych były ujemne, co wynikało z tego, że Spółka otrzymywane należności na bieżąco rozliczała na zobowiązania (kredyt obrotowy, wynagrodzenia, rozrachunki z kontrahentami), a także realizowane było zajęcie egzekucyjne. Należy wskazać, że – po pierwsze, strata podatkowa powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, co skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania – brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. W judykaturze przyjmuje się nadto, że poniesienie straty za ostatni rok obrotowy nie uzasadnia przyznania prawa pomocy jeśli Spółka posiada znaczne środki w kapitale zakładowym, majątku lub środkach finansowych (patrz uzasadnienie postanowienia WSA w Bydgoszczy z dnia 18 lutego 2010 r. sygn. akt I SA/Bd 92/10, LEX 659009). Brak środków na rachunkach bankowych również nie świadczy o braku środków finansowych. Saldo na rachunkach określane jest na dany moment i może ulec zmianie. Po wtóre – spłata zobowiązań czy to prywatnoprawnych czy publicznoprawnych nie może mieć pierwszeństwa przed uiszczeniem kosztów sądowych. Należności stanowiące koszty sądowe stanowią dochody budżetu państwa i podlegają zaspokojeniu na równi z innymi zobowiązaniami strony. Ponadto planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w art. 199 P.p.s.a., jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowaniem jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem (por. M. Kowalska, A. Malmu-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Sąd podziela powyższe poglądy, ugruntowane w orzecznictwie dotyczącym prawa pomocy, dlatego też uznał, że powoływane przez Spółkę okoliczności zmniejszenia dochodów w ostatnim okresie, konieczność zabezpieczenia spłaty innych zobowiązań, brak możliwości zabezpieczenia rezerwy na koszty sądowe, nie mogą przesądzać, że Spółka nie ma możliwości poniesienia kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Taka sytuacja nie zachodzi w niniejszej sprawie. Pomimo tego, że skarżąca obecnie nie uzyskuje dochodów z działalności gospodarczej, a wspólnicy podjęli uchwałę o rozwiązaniu Spółki, to jednak nie jest pozbawiona majątku, o czym świadczy fakt posiadania nieruchomości, środków transportu, maszyn i urządzeń, należności i kredytu obrotowego, których wartość znacznie przekracza należne we wszystkich trzech sprawach wpisy sądowe wynoszące łącznie [...] zł. Należy zwrócić także końcowo uwagę, że z przedstawionych przez Spółkę dokumentów oraz z akt sprawy wynika, że skarżąca prowadziła działalność gospodarczą we wskazanym w Dziale 3 odpisu z KRS zakresie na szeroką skalę z udziałem kapitału o znacznej wartości. Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których nadzwyczaj trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Ta specyficzna forma dofinansowania przez Skarb Państwa przewidziana została dla podmiotów, dla których konieczność poniesienia wymaganych prawem kosztów sądowych oznaczałaby przekroczenie granicy minimum socjalnego i definitywne zamknięcie drogi sądowej. Tymczasem skarżąca Spółka nie wykazała w sposób dostateczny, że taka sytuacja u niej zachodzi. Podkreślenia wymaga także fakt, że w myśl powołanego wyżej przepisu art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, Sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia osobie prawnej dostępu do sądu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 260 P.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.