I SA/Sz 9/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Maczewski, Sędziowie Sędzia WSA Alicja Polańska,, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.), Protokolant Anna Kalisiak, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 10 marca 2011 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę. Decyzją z dnia [..] r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych , na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz.1071, ze zm.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585, ze zm.), po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku M.K. o umorzenie należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika, jako osoby prowadzącej działalność gospodarczą, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] r., którą odmówiono umorzenia w/w należności. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że pismem z dnia 30 czerwca 2010 r. M.K. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie zaległości z tytułu składek i odsetek za zwłokę należnych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Wniosek uzasadnił trudną sytuacją materialną i zdrowotną. Wskazał, że osiągane dochody z działalności gospodarczej nie wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Składając wniosek zaznaczył, że ze względu na stan zdrowia przebywa na zasiłku rehabilitacyjnym. Brak oszczędności uniemożliwia mu spłatę zadłużenia. Na utrzymaniu skarżącego pozostaje niepracująca żona i niepełnosprawny w stopniu umiarkowanym 18 – letni wychowanek wymagający opieki osób trzecich, który przebywa w jego rodzinie, posiadającej status rodziny zastępczej. Powyższe okoliczności uniemożliwiają podjęcie przez wnioskodawcę dodatkowych zajęć zarobkowych. Dodatkowo M.K. podniósł, że nie był na bieżąco informowany o zaległościach wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a o wysokości zaległości (łącznie w kwocie ok. [...] tys. zł) dowiedział się w związku z wystąpieniem do ZUS o zaświadczenie o niezaleganiu z płatnościami. Organ wskazał na treść art. 28 ust. 1-3 oraz art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r., Nr 205, poz. 1585), a także § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że w sprawie nie wystąpiła niezbędna przesłanka umożliwiająca umorzenie długu, o której mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, tj. całkowita nieściągalność. Zakład wskazał, że w stosunku do należności z tytułu składek nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne i nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności. Według organu z akt wynika, że Strona nie znajduje się w szczególnej sytuacji finansowej, zdrowotnej, majątkowej lub rodzinnej uzasadniającej umorzenie długu. Organ podkreślił, że strona nie przedłożyła dokumentów, która potwierdzałyby, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby wnioskodawcę i jego rodzinę możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Wskazując, że strona posiada źródło utrzymania (działalność gospodarcza – dochody za 2009 r. w wysokości [...] zł , za 8 miesięcy 2010 r. w wysokości [...] zł), jest właścicielem majątku ruchomego ([...] rok produkcji 1999, [...] rok produkcji 1992) oraz współwłaścicielem nieruchomości (budynku mieszkalnego o pow. [...], pawilonu handlowego o pow. [...] m² oraz gruntów rolnych o pow. [...] ha), organ stwierdził, że oznacza to istnienie źródła dochodu i majątku, z którego możliwe jest zaspokojenie roszczeń ZUS w przypadku braku dobrowolnej spłaty. Podkreślono przy tym, powołując się na przedłożone przez skarżącego dokumenty, że wychowanek strony jest osobą lekko upośledzoną umysłowo, co nie świadczy o tym, że wymaga opieki w związku z przewlekłą chorobą. Dodano, że świadczenie rehabilitacyjne skarżącego przyznane zostało na okres do dnia [...] r., z decyzji lekarza orzecznika z [...] r. wynika, że przyznanie świadczenia rehabilitacyjnego uzasadnione było stwierdzeniem, że stan zdrowia wnioskodawcy rokował odzyskanie zdolności do pracy. Jak wskazał organ, na dzień wydania zaskarżonej decyzji, M.K. nie złożył wniosku o przedłużenie świadczenia rehabilitacyjnego. Przyznając, że sytuacja wnioskodawcy jest trudna, organ ocenił, że nie można jej uznać za szczególną, gdyż w zgromadzonym materiale dowodowym brak jest dokumentów świadczących o tym, że schorzenia M.K. uniemożliwiają możliwość zarobkowania w inny sposób. Organ analizując powyższe dane stwierdził, że Strona nie znajduje się w sytuacji szczególnej, która uzasadniałaby umorzenie składek w oparciu o przepisy w/w rozporządzenia. Organ wskazał, że Strona nie poniosła strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, które powodowałby konieczność ponoszenia dodatkowych wydatków; wnioskodawca nie jest on osobą uznaną za niezdolną do pracy, ani nie musi sprawować opieki nad przewlekle chorym członku rodziny. Odnosząc się do zarzutu jakoby ZUS był współodpowiedzialny za powstanie zadłużenia, organ wyjaśnił szczegółowo kwestie związane z obowiązkami pracownika i przedsiębiorcy w zakresie ubezpieczeń społecznych, których naruszenie przyczyniło się do powstanie zaległości, zaznaczając przy tym, że przyczyny powstania zadłużenia nie mają wpływu na ocenę zasadności umorzenia długu. M.K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wnosząc o zmianę decyzji i umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne wraz z odsetkami, bądź jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Skarżący zarzucił, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa, a poczynione ustalenia zostały ocenione dowolnie bez wnikliwej analizy wszystkich podniesionych kwestii, co miało wpływ na odmowną decyzję w sprawie. Zdaniem skarżącego, ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, nie jest w stanie opłacić należności, co oznacza, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej umorzenie zaległości na podstawie § 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności. Skarżący wskazał na brak bieżącej informacji ze strony ZUS o ciążących na nim zaległościach z tytułu składek, która to okoliczność powinna być uwzględniona przy podejmowaniu decyzji w sprawie i uzasadniać umorzenie chociażby odsetek od przedmiotowych należności. W odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał argumentację jak w zaskarżonej decyzji. W dniu [...] r. wpłynęło do Sądu pismo skarżącego, w którym uzupełniając skargę podniósł, że od [...] r. nadal przebywa na zwolnieniu lekarskim, otrzymał skierowanie na zabiegi fizjoterapeutyczne oraz skierowanie do szpitala na zabieg. Do pisma dołączono kopie w/w dokumentów. Nadto, skarżący przedłożył orzeczenie o stopniu niepełnosprawności podopiecznego, który pozostaje na jego utrzymaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Skarga nie jest zasadna. Sąd administracyjny zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm.), zwaną dalej Ppsa, zajmuje się sprawami sądowoadministracyjnymi. Zakres sądowej kontroli administracji publicznej określa art. 3 Ppsa, gdzie w § 3 tego przepisu podano, ze sąd administracyjny orzeka w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrole i stosują środki określone w tych przepisach. Zgodnie z art. 83 ust. 1. ustawy o systemie świadczeń społecznych, ZUS wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności: 1) zgłaszania do ubezpieczeń społecznych; 2) przebiegu ubezpieczeń; 3) ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek; 3a) ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek; 4) ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych; 5) wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Do kompetencji sądu administracyjnego, Ustawodawca przekazał jedynie sprawy wymienione w art. 83 ust. 4 w/w ustawy, tj. rozpoznawanie skarg na decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W pozostałych sprawach zgodnie z art. 83 ust.2 w/w ustawy- właściwy jest sąd cywilny. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wpłynęła skarga M.K. na decyzję odmawiającą mu umorzenia należności składek na ubezpieczenie społeczne. Po dokonaniu oceny legalności zaskarżonej decyzji, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Dla wyeliminowania z obrotu prawnego aktu wydanego przez organ administracji publicznej konieczne jest bowiem stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, jak również ustalenie, że decyzja organu dotknięta jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c i pkt 2 Ppsa). W ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z takich przesłanek. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ww. ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych – zwanej dalej: u.p.s.u. - należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. W myśl ust. 2, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Zgodnie z ust. 3, całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zgodnie ze wskazanym wyżej ust. 3a, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W ust. 3b omawianego artykułu ustawy, upoważniono ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. W zaskarżonej decyzji, zdaniem organu, nie wystąpiła żadna ww. okoliczność, oznaczająca całkowitą nieściągalność należności ZUS, wobec czego organ analizował możliwość umorzenia takich należności na podstawie przepisów (wydanego na podstawie powyższego upoważnienia ustawowego) rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z § 3 ust. 1 tego rozporządzenia: "Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności". Według Sądu, organ w zaskarżonej decyzji powołał wszystkie dowody jakie skarżący przedstawił do akt sprawy na poparcie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek – również pod kątem przepisu § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia. Dokonując zatem oceny podjętego przez organ rozstrzygnięcia, wydanego na podstawie prawidłowo zgromadzonego materiału dowodowego, Sąd uznał, że stanowisko organu o odmowie umorzenia należności składkowych skarżącego, także przy rozważeniu przesłanek z cytowanego § 3 ust. 1 rozporządzenia, również nie narusza prawa. W zaskarżonej decyzji poddano bowiem analizie, zarówno dochody uzyskiwane przez Skarżącego, jak i ponoszone wydatki, stan majątkowy oraz zaległości z tytułu podatku VAT oraz wobec innych wierzycieli, co pozwoliło na ustalenie, że Strona posiada majątek, z którego mogą być zaspokojone roszczenia ZUS-u. Taka ocena nie narusza zasad wiedzy ani doświadczenia życiowego. Wyjaśnić przy tym należy, że Sąd dokonuje oceny legalności zaskarżonej decyzji, uwzględniając stan faktyczny istniejący w dacie wydawania tej decyzji. Wskazać należy, iż decyzję o umorzeniu należności z tytułu nieopłaconych składek może być podjęta tylko w wypadkach określonych przepisami prawa, bowiem umorzenie składek stanowi wyjątek od zasady opłacania ich przez płatnika (przedsiębiorcę). Decyzja o umorzeniu zaległych składek ma charakter uznaniowy ("Zakład może umorzyć należności ..."), co oznacza, że rozstrzygnięcie takie zależy od indywidualnych okoliczności sprawy ocenianych przez pryzmat przesłanek koniecznych do umorzenia, przy czym ZUS musi również uwzględniać stan finansów ubezpieczeń społecznych. Nadto, organ zauważył w decyzji, że niewywiązywanie się płatnika z ustawowego obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne oznaczało, że wnioskodawca swoim własnym działaniem doprowadził do powstania długu. Jednakże przyczyny powstania zadłużenia nie mają wpływu na ocenę zasadności umorzenia długu. Wskazać jeszcze należy, że wobec faktu, iż decyzja o umorzeniu ma charakter uznaniowy, nawet w obiektywnie trudnej sytuacji finansowej wnioskodawcy, gdy istnieje ważny interes osoby zobowiązanej (o czym mowa w przepisach rozporządzenia), ZUS nie jest obowiązany do umorzenia zaległości. Odmowie umorzenia przedmiotowych zaległości Skarżącego, opartej o ustalenie organu, że posiada majątek, z którego możliwe jest zaspokojenie roszczeń ZUS-u, nie można więc zarzucić dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, bądź naruszenia przepisów prawa materialnego. Jednocześnie skład orzekający w sprawie zwraca uwagę, że w razie zmiany okoliczności, skarżący, pomimo odmownej decyzji wydanej w sprawie, może wystąpić do organu z kolejnym wnioskiem o umorzenie zaległości w zakresie składek na ubezpieczenie społeczne. Nie znajdując więc podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd orzekł o jej oddaleniu skargi na podstawie art. 151 Ppsa.