I SA/Sz 901/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: 1 Przewodniczący Sędzia WSA - Joanna Wojciechowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 kwietnia 2010 r. wniosku [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie interpretacji przepisów prawa podatkowego postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. P.B. wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi w kwocie [...] zł, złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że nie może uiścić wpisu od skargi bez uszczerbku dla swojego koniecznego utrzymania. Podał również, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Uzyskuje dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] zł (netto) oraz [...] zł miesięcznie tytułem ryczałtów za sprawowanie nadzorów (skarżący jest sądowym kuratorem społecznym). Ponadto, wnioskodawca przedstawił wykaz ponoszonych wydatków, wskazując, że kwota miesięcznego wynagrodzenia jest przeznaczana w pierwszej kolejności na uiszczenie zobowiązań finansowych tj.: – [...] zł z tytułu kredytu mieszkaniowego w [...] SA Oddział w K.; – [...] zł z tytułu pożyczki mieszkaniowej w zakładzie pracy (w Sądzie Okręgowym w Koszalinie); – [...] zł tytułem opłaty za energię elektryczną; – [...] zł tytułem opłat czynszowych do Wspólnoty Mieszkaniowej. Następnie, P. B. dodał, że łączna kwota jego stałych miesięcznych wydatków wynosi [...] zł, a koszty miesięcznego utrzymania, tj. żywności i innych drobnych bieżących wydatków, wynoszą około [...] zł. Skarżący ponosi także koszty zakupu biletu sieciowego w kwocie [...] zł za 3 miesiące, opłaty za gaz około [...] zł, a także zakupu książek, pomocy naukowych i opłaty czesnego za studia w kwocie [...] zł (rocznie). Skarżący wskazał również, że opłaty za media nie zawsze są regulowane terminowo, albowiem zależy to od możliwości finansowych, a także, iż najmniejsze, odłożone środki przeznaczone są na zakup niezbędnych na studiach prawniczych pomocy naukowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym wynika, że skarżący nie wykazał innych osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, natomiast w oświadczeniu o stanie majątku podał, że posiada mieszkanie o powierzchni [...] m2. Ponadto wpisał, że jego wynagrodzenie za pracę wynosi [...] zł miesięcznie (brutto). Skarżący do wniosku załączył: – kserokopie wydruków internetowych z rachunku bankowego w [...] Banku, stanowiących potwierdzenie operacji otrzymania przelewów na rachunek bankowy wynagrodzenia za grudzień 2009 r. w kwocie [...] zł, ryczałtu za grudzień w kwocie [...] zł, a także z Banku [...] z dokonanymi przelewami na spłatę kredytu w kwocie [...] zł, spłatę raty pożyczki w kwocie [...] zł, oraz opłatę za czynsz, energię elektryczną, gaz; – kserokopię umowy pożyczki z Zakładowego Funduszu Mieszkaniowego z dnia 11 sierpnia 2008 r., zaciągniętej w Sądzie Okręgowym w K.; – potwierdzenie wpłaty dokonanej w dniu 30 września 2009 r. na rachunek Uniwersytetu G. tytułem opłaty czesnego w kwocie [...] zł. Postanowieniem z dnia[...] . referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, uznając, że skarżący nie wykazał, iż spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy, a odmowa uwzględnienia jego wniosku nie pozbawi go prawa do sądu. Biorąc pod uwagę przede wszystkim okoliczność, iż koszty sądowe sprowadzają się do wpisu od skargi w kwocie [...] zł, referendarz sądowy stwierdził, że skarżącego stać jest na uiszczenie tych kosztów bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Skarżący wskazał przede wszystkim na wysokość obciążających go zobowiązań finansowych związanych ze spłatą kredytu, pożyczki w zakładzie pracy, wydatków związanych z kontynuacją nauki, ale także kosztów utrzymania mieszkania. Wykazane wydatki konsumują prawie w całości uzyskiwane dochody. Według referendarza sądowego powoływanie się na spłatę zaciągniętych kredytów powstałe w związku z podjętymi decyzjami inwestycyjnymi (zakup mieszkania) nie może stanowić samo przez się spełnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Uznano, że spłata zobowiązań cywilnoprawnych, ale i publicznoprawnych nie może być traktowana z pierwszeństwem przed kosztami zainicjowanego postępowania sądowego. Pismem z dnia[...] . P. B. wniósł od postanowienia z dnia [...] sprzeciw, podnosząc, że nie stać go na uiszczenie wpisu od skargi w kwocie [...] zł. Odnosząc się do uzasadnienia ww. orzeczenia, strona wskazała, że zaciągnięcie kredytów nie można uznać za działania inwestycyjne, albowiem koszt wynajęcia kawalerki kształtuje się w okolicach [...] zł, podczas gdy wysokość raty kredytu miesięczne wynosi [...] zł. Zdaniem skarżącego, wynajęcie mieszkania na zaspokojenie jednej z podstawowych potrzeb człowieka, byłoby co najmniej niegospodarne. Na koniec P. B. stwierdził, że częściowe zwolnienie od kosztów sądowych pozwoliłoby na uiszczenie wpisu i nie stanowiłoby dla niego przeszkody do korzystania z prawa do sądu. Pismem z dnia [...] Sąd wezwał P. B. do złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, tj.: – rachunków ponoszonych w związku z utrzymaniem mieszkania, tj. za czynsz, prąd, wodę, a także rachunki za żywność i środki czystości; – wykazu posiadanych rachunków bankowych oraz wyciągów z tych rachunków z okresu ostatnich 3 miesięcy, tj. grudnia 2009 r., stycznia i lutego 2010 r.; – odpisu rocznego zeznania podatkowego za 2008 r. wraz z potwierdzeniem jego złożenia w urzędzie skarbowym, ewentualnie odpisu rocznego zeznania podatkowego za 2009 r. wraz z potwierdzeniem jego złożenia w urzędzie skarbowym, jeśli wnioskodawca złożył już zeznanie podatkowe za ubiegły rok; – kserokopii umowy kredytu mieszkaniowego zaciągniętego w [...] S.A. Oddział w K.; – oświadczenia skąd pochodziły środki finansowe przeznaczone na uiszczenie kwoty [...] zł z tytułu opłaty za czesne za naukę na wyższych studiach; – zaświadczenia o miejscu zameldowania skarżącego na pobyt stały z właściwego urzędu miasta; – w związku z podaniem przez skarżącego dwóch adresów, przedstawienie oświadczenia skarżącego o jego miejscu zamieszkania, czy mieszkają z nim inne osoby oraz wskazania kto mieszka pod adresem do korespondencji; w terminie 7 dni od dnia doręczenia pisma, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na ww. wezwanie, P. B. w piśmie procesowym z dnia[...] . podał, że nie posiada rachunków potwierdzających zakup żywności i środków czystości, ponieważ nie przechowuje takich dokumentów. Wskazując nr rachunku w Lukas Banku i w [...] Banku, wyjaśnił, że nie przedstawił wyciągów z tych rachunków ponieważ otrzymuje je w formie elektronicznej i nie ma możliwości zamówienia i otrzymania tych wyciągów w terminie zakreślonym przez Sąd. Ponadto, poinformował, że środki finansowe przeznaczone na uiszczenie kwoty [...] zł tytułem opłaty za czesne na naukę na wyższych studiach otrzymał od swoich rodziców. Skarżący wskazał również, że na pobyt stały zameldowany jest w K.przy ulicy [...] gmina M., zaś na pobyt czasowy w K.przy ulicy [...] m.[...] – załączając na tę okoliczność kserokopię potwierdzenia zameldowania. Jednocześnie wyjaśnił, że sam mieszka w lokalu mieszkalnym, w którym jest zameldowany na pobyt czasowy. Zameldowanie na pobyt czasowy wynika wyłącznie ze względów finansowych, gdyż zmiana zameldowania na pobyt stały wymaga odpłatnej wymiany dokumentów. P. B. do pisma załączył również kserokopie: rachunków za utrzymanie mieszkania, tj. fakturę za gaz w okresie od[...] . do [...] opiewającą na kwotę [...] zł, fakturę zawierającą prognozę zużycia gazu w okresie od [...] r. do [...] w wysokości [....] zł, fakturę VAT z dnia[...] . dokumentującą wykorzystanie energii elektrycznej na kwotę [...] zł w okresie od [...][...] do[...] ., fakturę VAT z dnia[...] . za usługi telekomunikacyjne (w tym internet) w kwocie [...] zł, decyzji z dnia[...] . w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za 2010 rok w kwocie [...] zł, informacji o wysokości miesięcznych opłat za zajmowany lokal własnościowy od 1 marca 2010 r., tj. w kwocie 238,18 zł, rocznego zeznania podatkowego za rok 2008, w którym wykazał z tytułu należności ze stosunku pracy oraz działalności wykonywanej osobiście przychód w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł, dochód [...] zł, zaliczka pobrana przez płatnika [...] zł, składki na ubezpieczenie społeczne [...] zł, dochód po odliczeniu ww. składek [...] zł , odliczenia od dochodu, wykazane w części B załącznika PIT/O [...] zł, dochód po odliczeniach [...] zł, obliczony podatek [...] zł, odliczenia od podatku składki na ubezpieczenia zdrowotne [...] zł, podatek po odliczeniach 1 [...] zł oraz nadpłatę podatku w kwocie [...] zł. Ponadto, załączył umowę kredytu hipotecznego z dnia[...] ., z treści której wynika, że Bank[...] S.A. przyznał kwotę kredytu w wysokości [...] zł na okres [...] miesięcy (ustalenie terminu rozpoczęcia spłaty nie jest możliwe z uwagi na brak integralnej części tej umowy, tj. harmonogramu spłat). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Stosownie do przepisu art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 § 1 ww. ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 tej ustawy). Na mocy przepisu art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy osobie fizycznej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ustanowionej w art. 199 ww. ustawy, w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zgodnie z tą zasadą, każdy skarżący, który wszczyna postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym, jest zobligowany z mocy ustawy do ponoszenia kosztów postępowania sądowego. Użyty w przepisie art. 246 powołanej ustawy zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, gdyż nie dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie kosztów postępowania. Ogólnikowe stwierdzenie o trudnej sytuacji finansowej strony, nie jest wystarczającą przesłanką do uwzględnienia wniosku. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, stwierdzić należy, że postanowienie referendarza wskutek wniesienia sprzeciwu, straciło moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez Sąd. W ocenie Sądu, wnioskodawca w nadesłanym urzędowym formularzu PPF oraz w przekazanych dokumentach nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych wydatków, należnych w związku z toczącym się postępowaniem sądowoadministracyjnym. Przede wszystkim zauważyć należy, że P.B. nie przedłożył wszystkich żądanych dokumentów, co uniemożliwia Sądowi przeprowadzenie pełnej analizy jego sytuacji materialnej i dokonanie oceny czy skarżący może uiścić kwotę [...] zł z tytułu wpisu od skargi bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Należy podkreślić, że wyjaśnienia skarżącego dotyczące nieprzedstawienia wyciągów z rachunków bankowych, gdyż otrzymuje je w wersji elektronicznej i nie ma możliwości ich zamówienia oraz otrzymania w formie papierowej w wyznaczonym terminie, tj. siedmiu dni, nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem jak ustalono zarówno w [...] Banku jak i w [...] Banku stosowne wyciągi można uzyskać niezwłocznie. A mianowicie, w [...] Banku elektroniczne wyciągi z rachunku bankowego może samodzielnie wydrukować posiadacz rachunku, z uwagi na automatyczne wygenerowanie takiego dokumentu, zawiera on klauzulę "dokument sporządzony elektronicznie, nie wymaga stempla", co oznacza, iż wyciąg ten dla swojej ważności nie wymaga autoryzacji pracownika banku. Jednakże na polecenie klienta, w każdym oddziale ww. Banku, pracownik niezwłocznie sporządzi wyciąg z ostatnich trzech miesięcy, za którą to usługę pobierana jest opłata [...] zł. W [...] Banku także właściciel konta może samodzielnie wydrukować wyciągi z ostatnich trzech miesięcy, jak również może uzyskać je niezwłocznie i nieodpłatnie w oddziale tego Banku. Ponadto, należy zauważyć, że o tym, iż skarżący sam może wydrukować wyciągi z konta obsługiwanego przez internet, świadczą wydruki nadesłane jako załączniki do formularza PPF. Niezależnie od powyższego, wskazać należy, że jeżeli w zakreślonym przez Sąd terminie wykonanie zobowiązania nie było możliwe, skarżący mógł zwrócić się do Sądu z wnioskiem o przedłużenie terminu do przedłożenia żądanych dokumentów. Ponadto, z oświadczenia skarżącego, złożonego na urzędowym formularzu PPF oraz z nadesłanych dokumentów wynika, że miesięczne dochody wnioskującego w całości są przeznaczane na zaspokojenie bieżących wydatków. Natomiast, przez zwrot "utrzymanie konieczne" należy rozumieć zapewnienie niezbędnego minimum środków finansowych i materialnych, które pozwolą na ponoszenie podstawowych i koniecznych kosztów wyżywienia, lekarstw, środków czystości i higieny oraz opłat związanych ze zwykłym korzystaniem z mieszkania (opłat za czynsz, wodę, prąd i gaz). Skarżący wykazał, że sam prowadzi gospodarstwo domowe, utrzymuje się z uzyskiwanych dochodów w wysokości około [...] zł (netto) miesięcznie. Z tej kwoty spłaca ratę kredytu w wysokości [...] zł (zaciągniętego na kupno mieszkania, którego jest właścicielem i w którym obecnie mieszka) oraz spłaca[...] zł z tytułu pożyczki. Wnioskodawca ponosi również opłaty związane z utrzymaniem mieszkania, tj. koszty zużycia prądu i gazu oraz opłat za czynsz, telefon i internet w wysokości około[...] zł miesięcznie. Skarżący jest również zobowiązany do jednorazowej zapłaty kwoty [...] zł z tytułu podatku od nieruchomości za [...] rok. Natomiast, na żywność oraz inne drobne wydatki przeznacza kwotę około [...] zł miesięcznie, ponosi także koszty zakupu biletu sieciowego w kwocie [...] zł za trzy miesiące. Należy zauważyć, że ponad połowę ponoszonych wydatków stanowią koszty związane ze spłatą kredytu i pożyczki. Według Sądu, trudna sytuacja materialna spowodowana zaciąganiem kolejnych zobowiązań finansowych nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy, które jest formą wsparcia udzielonego ze środków pochodzących z Budżetu Państwa. W tym miejscu należy jeszcze raz podkreślić, że zwolnienie od ponoszenia kosztów jest przyznawane wyjątkowo, w sytuacji gdy skarżący z powodu uzasadnionego braku środków pieniężnych nie jest w stanie ich pokryć, a odmowa udzielenia mu pomocy, skutkowałaby ograniczeniem prawa do sądu. Zdaniem Sądu, trudna sytuacja ekonomiczna spowodowana zaciąganiem kolejnego zobowiązania finansowego nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy. Jeżeli spłata jednego długu (pożyczki) była dotkliwa dla skarżącego, to niezrozumiałe jest zaciągnięcie kolejnego długu i to w znacznej wysokości, nawet jeśli według skarżącego spłata kredytu na zakup mieszkania jest uzasadniona względami gospodarności i ekonomicznymi. Ponadto, z zasad doświadczenia życiowego wynika, że zanim bank udzieli kredytu, dokładnie i wnikliwie bada zdolność kredytową klienta, a zatem sprawdza czy pomimo wcześniej zaciągniętych pożyczek i kredytów, ponoszenia kosztów utrzymania mieszkania, żywności, ubrań, środków czystości oraz innych wydatków będzie możliwa terminowa spłata zadłużenia. W przypadku stwierdzenia, że zbyt niskie dochody klienta nie dają gwarancji terminowego spłacania rat kredytu, bank odmawia przyznania kredytu. Skoro bank znając sytuację finansową skarżącego, przyznał mu w marcu 2009 r. (zatem zaledwie rok temu) kredyt, to uznał, że spłata rat w przyznanej wysokości nie będzie zagrażała jego egzystencji. Podkreślić należy, że skarżący nie wykazał, iż nieterminowo spłaca kredyt z powodu braku środków finansowych. Dodać również należy, że w okresie ubiegania się o kredyt, P. B. spłacał już zaciągniętą w zakładzie pracy pożyczkę, o czym powinien poinformować bank. W ocenie Sądu, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż jak słusznie podnosi się w orzecznictwie sądów administracyjnych, fakt spłacania zaciągniętego kredytu nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, albowiem zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 7 lutego 2006 r., sygnatura akt I OZ 83/06). Wskazać również należy, że kilkudniowe opóźnienie powstałe w grudniu 2009 roku w spłacie należności za media, na które powołuje się skarżący, nie można uznać za okoliczność uzasadniającą przyznanie prawa pomocy, albowiem skarżący na podstawie nadesłanych dokumentów nie wykazał, że zaległości te powstały na skutek braku środków finansowych. W oparciu o przekazane dokumenty nie można ustalić stanu konta, co pozwoliłoby stwierdzić czy skarżący dysponował dostatecznymi środkami finansowymi na pokrycie ww. wydatków, a opóźnienie było skutkiem zaniedbania, czy też z powodu braku środków nie było możliwe terminowe uiszczenie opłat. W ocenie Sądu wyjaśnienia skarżącego w tej kwestii nie są wiarygodne, albowiem pomimo niewielkiego opóźnienia z uiszczaniem opłat, należności te zostały uregulowane przed przekazaniem przez Kancelarię Notarialną A. M. Notariusz wynagrodzenia za grudzień 2009 r. Powyższe może świadczyć o tym, że opłaty zostały poniesione ze środków znajdujących się na koncie, gdyż wobec nieznacznych kwot odsetek za nieterminowe ponoszenie opłat, za niecelowe należy uznać robienie debetu na koncie, zwłaszcza, że po kilku dniach na konto wpłynęła wypłata. Ponadto, na podstawie przedstawionych dokumentów stwierdzić należy, że uzyskiwane wynagrodzenie jest wystarczające na terminowe opłacanie rachunków związanych z utrzymaniem mieszkania. Natomiast, skarżący nie wykazał żadnych nadzwyczajnych okoliczności czy ponoszenia znacznych wydatków, które uniemożliwiłyby mu terminowe ponoszenie opłat. Ponadto, Sąd ma na uwadze również to, że skarżący otrzymuje pomoc finansową od swoich rodziców, którzy m. in. pokryli koszty czesnego w znacznej kwocie, tj. [...] zł. Zauważyć należy, że jak wskazał P. B., pomimo trudnej sytuacji materialnej, jest w stanie poczynić drobne oszczędności, o czym świadczy sformułowanie "najmniejsze odłożone środki przeznaczone są na zakup niezbędnych na studiach prawniczych pomocy naukowych". Z doświadczenia życiowego wynika, że pomoce naukowe na studiach prawniczych, którymi są głównie książki i kodeksy, kosztują średnio około [...] zł, a zatem odłożenie kwoty [...] zł celem jednorazowego uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi, nie będzie nadmiernym obciążeniem finansowym dla strony. Reasumując, wskazać należy, że P. B. nieprzedstawiając żądanych przez Sąd dokumentów, tj. rachunków potwierdzających ponoszenie wydatków na żywność i środki czystości (choćby z okresu wyznaczonego przez Sąd do ich nadesłania, tj. siedmiu dni) oraz wyciągów z rachunków bankowych, nie wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku wykazania, że nie jest w stanie ponieść w całości kosztów postępowania. Tym samym uniemożliwił Sądowi zbadanie jego sytuacji materialnej i ocenę czy skarżący może uiścić kwotę [...] zł tytułem wpisu od wniesionej skargi. Natomiast, z nadesłanych dokumentów wynika, że mając stałe dochody oraz uzyskując pomoc finansową od rodziców, jest w stanie ponieść koszty postępowania sądowoadministracyjnego. W tej sytuacji odmowa zwolnienia od kosztów, nie ograniczy prawa skarżącego do sądu. Należy podkreślić, że skarżący miał świadomość, iż nieuzupełnienie wniosku o żądane dokumenty, będzie skutkowało odmową przyznania prawa pomocy (zgodnie z pouczeniem zawartym w wezwaniu z dnia 10 marca 2010 r.). Mając powyższe na uwadze, należało na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzec jak na wstępie.