I SA/Sz 903/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Chorzępa (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Kazimierz Maczewski,, Sędzia WSA Anna Sokołowska, Protokolant Anna Kalisiak, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 25 lutego 2010 r. sprawy ze skargi P.S. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] nr [...], 2. zasądza na rzecz skarżącego od Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] r. na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 2960r. kodeksu postępowania administracyjnego /Dz.U. Nr 98 poz. 1071 z 2000r. tekst jednolity ze zm./ i art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników /Dz.U. Nr 50 poz. 291 z 2008r. tekst jednolity ze zm./, Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, po rozpatrzeniu wniosku P. S. zamieszkałego w B. o ponowne rozpatrzenie sprawy, odmówił umorzenia należności wobec Kasy z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. W uzasadnieniu decyzji Prezes KRUS wskazał, że rozpatrywał ponownie sprawę z uwagi na wniosek pełnomocnika P. R. o ponowne rozpatrzenie sprawy, która zakończyła się decyzją Prezesa KRUS z dnia [...] r., w której ustalono, że : - zgodnie z art. 7 i 16 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, ubezpieczeniu z mocy ustawy podlega rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar powyżej 1 ha przeliczeniowego, nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu i nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty. Z przekazanych przez Urząd Gminy w W. dokumentów wynika, że dłużnik posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 1,99 ha fizycznych, co stanowi 3,58 ha przeliczeniowych i z tego tytułu podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników od 01.01.1991r. ; od roku 1993 Placówka KRUS systematycznie informowała o istniejącym zadłużeniu na koncie i wdrażała postępowania administracyjne zmierzające do wyegzekwowania należności z wizytacjami gospodarstwa włącznie; w maju 2005 roku P. S. złożył w Placówce KRUS w P. dokumenty o zatrudnieniu poza gospodarstwem rolnym i przyznaniu świadczenia emerytalnego przez ZUS. Na podstawie tych dokumentów, Prezes Kasy wydał decyzję o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolnika od 01.04.2003r. Dokumentów o zatrudnieniu we wcześniejszych okresach skarżący nie przedłożył : - w listopadzie 2005 roku wpłynęły do PT P. sporządzone ręcznie, na okres wsteczny umowy dzierżawy, z których wynikało, że grunty rolne były wydzierżawione od roku 1994 i w związku z tym Pan S. prosi o wyłączenie z ubezpieczenia społecznego rolników. Uznając, że umowy nie mają odzwierciedlenia w rzeczywistości, Prezes Kasy odmówił wyłączenia z ubezpieczenia społecznego rolników. Sąd Okręgowy Sąd Pracy w Sz., odwołanie P. S. od tej decyzji oddalił. P. S. kilkakrotnie występował o udzielenie ulgi w spłacie należności co skutkowało, że decyzją Prezesa Kasy z dnia [...]r. udzielono ulgi w postaci układu ratalnego, która to ulga wygasła w związku z niepłaceniem rat w wyznaczonych wysokościach i terminach. Mając na uwadze wszystkie te okoliczności i brak dokumentów o zaistnieniu zdarzeń losowych, które mogły mieć wpływ na opłacanie składek, Prezes Kasy, na wniosek pełnomocnika o umorzenie należności z dnia 13.08.2009r., odmówił umorzenia należności. Na wniosek z dnia 05.10.2009r. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...]r. Placówka KRUS w P. wszczęła postępowanie i ustaliła, że nie zaistniały żadne inne okoliczności, które nie były uwzględnione we wcześniejszym postępowaniu w sprawie. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy P.S. uzasadniał tym, że w okresie podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, pracował i z tego tytułu podlegał innemu ubezpieczeniu społecznemu. Przepis art.37 ust.l ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnika, zobowiązuje rolników do zgłaszania Kasie wszelkich okoliczności mających wpływ na podleganie ubezpieczeniu i zmianach tych okoliczności. Kasa wezwała wnioskodawcę i dłużnika na podstawie art. 10 KPA, o uzupełnienie materiału w sprawie oraz ewentualne zapoznanie się z zebranym materiałem dowodowym, ale z prawa tego nie skorzystano. Podsumowując zatem stan sprawy, w której nie wystąpiły żadne niezawinione przez płatnika okoliczności uzasadniające przyznanie ulgi a powoływanie się we wniosku na zatrudnienie poza gospodarstwem rolnym nie zostało potwierdzone odpowiednimi dokumentami, Prezes KRUS postanowił utrzymać w całości decyzję z dnia [...]r. i odmówić umorzenia należności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie pełnomocnik P. R. zaskarżył decyzją Prezesa KRUS z dnia[...]r. w całości i wniósł o jej uchylenie bądź jej zmianę i umorzenie P. S. należności wobec Kasy. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik wskazał, iż w sprawie istnieje ważny interes rolnika przesądzający o możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. P. S., posiadający niewielki areał ziemi co skutkowało obowiązkiem płacenia składek na KRUS, de facto, przez trzydzieści lat pracował na podstawie umowy o pracę i obecnie tylko i wyłącznie z tytułu okresu objętego obowiązkowym odprowadzaniem składek przez pracodawcę na ZUS, ma naliczoną podstawę pobieranej emerytury. Zdaniem skarżącego, składka odprowadzana na ubezpieczenie społeczne winna mieć charakter ekwiwalentny skoro nie jest obciążeniem jak podatek, a w przyszłości "okresy składkowe" stanowią podstawę do naliczenia świadczenia emerytalnego. Składki naliczone przez KRUS, dublują się ze składkami naliczonymi i odprowadzonymi przez pracodawcę do ZUS. P.S. z uwagi na brak wiedzy prawniczej, nie wiedział jakie okoliczności zwalniają go z obowiązku płacenia KRUS. Pełnomocnik skarżącego występował z wnioskiem by KRUS na podstawie udostępnionych przez ZUS dokumentów prześledził, w jakich okresach skarżący pozostawał w zatrudnieniu na podstawie umowy o pracę, ale organ tego nie uczynił. Dlatego autor skargi ponowił wniosek o przeprowadzenie dowodu z akt emerytalnych ZUS na okoliczność zatrudnienia skarżącego i przesłuchanie skarżącego na tę okoliczność. Zaskarżonej decyzji autor skargi zarzucił naruszenie prawa materialnego, art. 7 i art. 16 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników poprzez błędną ich wykładnię i zastosowanie oraz nieustaleni istoty sporu, w tym stanu faktycznego sprawy. W sprawie nie został zebrany cały materiał dowodowy dotyczący faktu, że rolnik podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu. Takie dokumenty w aktach sprawy dotyczą tylko okresu lat 2003 – 2005r. Prezes KRUS, powołując argumenty z uzasadnienia decyzji wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny u z n a ł, co następuje: Skarga jest zasadna albowiem trafne są podniesione w niej zarzuty naruszenia prawa procesowego i materialnego. Składając 13 sierpnia 2009r. przez pełnomocnika wniosek o umorzenie należności na rzecz KRUS, P. R. wskazał, że z uwagi na otrzymywanie emerytury z ZUS i brak ekwiwalentności obciążenia składką KRUS w stosunku do otrzymywanego świadczenia, ma interes by zaległości z tytułu składek zostały umorzone. Mimo wynikającego z art. 77 § 1 kpa obowiązku zebrania w sposób wyczerpujący i rozpatrzenia całego materiału dowodowego przez organ administracji państwowej, a z art. 40 § 2 obowiązku doręczania pism pełnomocnikowi, jeżeli strona takiego ustanowiła, Placówka Terenowa w P., działając w imieniu Prezesa KRUS, pismem z dnia 17 sierpnia 2009r. powiadomiła skarżącego o wszczęciu postępowania wyjaśniającego, zebraniu wystarczającego materiału dowodowego, niezbędnego do rozstrzygnięcia sprawy i wyznaczyła 7 dniowy termin do wypowiedzenia się o zebranych dowodach i zgłoszenie żądań. Natomiast pełnomocnika PT P. pismem z dnia 19.08.2009r. powiadomiła o wielkości zadłużenia z tytułu niezapłaconych składek, a następnie po zaopiniowaniu wniosku przez Komisję Kwalifikacyjną w dniu 2 września 2009r, została wydana decyzja z [...]r. odmawiająca umorzenie należności. Zdaniem Sądu już fakt niepowiadomienia pełnomocnika strony o zebraniu materiału dowodowego i możliwości złożenia "żądań" stanowi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy albowiem, skarżący został pozbawiony możliwości działania w sprawie. Zgodnie z treścią przepisu art. 40 § 2 kpa, mógł przypuszczać, że takie zawiadomienie otrzyma jego pełnomocnik i podejmie stosowne czynności w sprawie. Brak skierowania wezwania do pełnomocnika, pozbawiła stronę możliwości złożenia wniosków dowodowych czy ustosunkowania się do zebranego materiału dowodowego co mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, pełnomocnik skarżącego złożył wniosek o przeprowadzenie dowodu z akt emerytalnych ZUS P. S. na okoliczność w jakich okresach pozostawał w stosunku pracy i za jakie okresy jego pracodawca płacił składkę co stanowiło podstawę przyznania skarżącemu świadczenia emerytalnego. Rozpatrując wniosek o umorzenie należności jak i wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes KRUS nie ustosunkował się do uzasadnienia wniosków, czy z uwagi na otrzymane świadczenie emerytalne z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie zachodzi przesłanka ważnego interesu zainteresowanego w umorzeniu należności z tytułu składek wobec KRUS, skoro zainteresowany, w czasie gdy na nim ciążył obowiązek płacenia składek z tytułu rolniczego ubezpieczenia, podlegał ubezpieczeniu ze stosunku pracy i jego pracodawca stosowne składki do ZUS przekazywał. W tym zakresie Prezes KRUS nie ustosunkował się do wniosku o przeprowadzenie dowodu z akt emerytalnych skarżącego w ZUS. Przepis art. 41 a ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu rolników stanowi, że Prezes Kasy lub upoważniony pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek może należności z tytułu składek umorzyć w całości lub w części. Z uzasadnień zaskarżonych decyzji wynika, że wskazanych wyżej okoliczności organ w ogóle nie rozpatrywał. Na okoliczność obowiązku płacenia składek Prezes Kasy powołał przepisy art. 7 i art. 16 ustawy ubezpieczeniowej, ale w kontekście wniosku, do zapisu wyłączającego rolnika z pod ubezpieczenia rolniczego z uwagi na "podleganie innemu ubezpieczeniu społecznemu" nie wypowiedział się, uniemożliwiając skontrolowanie, jakie faktycznie ustalenia Prezesa Kasy zadecydowały o nieprzeprowadzeniu dowodu z akt emerytalnych skarżącego z ZUS, i na jakich ustaleniach organ rozstrzygnął sprawę. Z przepisu art. 75 § 1 kpa, wynika, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, a z przepisu art. 78 § 1 kpa wynika, że żądanie strony o przeprowadzenie dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie w sprawie. W kwestii podlegania przez skarżącego ubezpieczeniu społecznemu, Prezes Kasy przyznał, że na podstawie dokumentów złożonych w 2005r., ustalił wygaśnięcie obowiązku składkowego – od 1.04.2003r. W aktach administracyjnych karta 186 stanowi decyzją ZUS z 31 marca 2004r. o przyznaniu P. S. emerytury, gdzie wykazane jest, że w/w otrzymał emeryturę za ponad 26 lat pracy. Zdaniem Sądu, Prezes Kasy, rozpatrując wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy nie zebrał całego materiału dowodowego, nie wyjaśnił wszystkich okoliczności sprawy, nie rozpatrzył wniosku o przeprowadzenie dowodu istotnego w sprawie i tym samym, naruszył wskazane przepisy postępowanie, których naruszenie mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. W tym zakresie, rozpatrując ponownie wniosek P. S. o umorzenie należności organ winien rozpatrzyć wniosek dowodowy, wyjaśnić okoliczności dotyczące okresu podlegania ubezpieczeniu społecznemu skarżącego ze stosunku pracy, okresów tego ubezpieczenia, a następnie rozważyć czy na skarżącym ciążył obowiązek płacenia składki w KRUS z uwagi na treść art. 7 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Nie będąc związany zarzutami skargi i rozpatrując skargę w granicach sprawy skład orzekający w sprawie stwierdza, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy przez Prezesa Kasy, doszło do naruszenia przepisu art. 127 § 3 kpa przez uczestniczenie w rozpatrywaniu sprawy na etapie wniosku o umorzenie składek i wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez ten sam zespół pracowników aprobanta M. N., inspektor M. A. i st. inspektor S. L., która odpowiednio 2 września i 21 października 2009r. opiniowały, jako komisja kwalifikacyjna wniosek i sposób załatwienia sprawy. Na mocy przepisu art. 41a ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, Prezes Kasy może upoważnić pracownika Kasy do wydawania decyzji w przedmiocie umorzenia części lub całości należności z tytułu składek, jednak nie może to się odbywać z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej, określonej w art. 7 K.p.a. Przepis art. 127 § 3 K.p.a. stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Natomiast przepis art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. przewiduje, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. I, aczkolwiek postępowanie wywołane wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest postępowaniem stricte instancyjnym, a wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie ma charakteru dewolutywnego (nie skutkuje przeniesieniem rozpoznania sprawy do wyższej instancji), to jednak zasada prawdy obiektywnej wymaga, aby tryb rozstrzygnięć wydawanych także przez pracowników Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, wydających decyzje z upoważnienia Prezesa Kasy, będącego centralnym organem administracji rządowej, podległym ministrowi właściwemu do spraw rozwoju wsi, z mocy art. 2 ust. 2 ww. ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, dawał stronie gwarancję procesową, że osoba wydająca decyzję nie będzie następnie brała udział w postępowaniu, którego celem jest ocena prawidłowości tej decyzji. Decyzja administracyjna wydana w wyniku ponownego rozpoznania sprawy musi być traktowana jako nowe, samodzielne rozstrzygnięcie, a względy prawdy obiektywnej nakazują wyłączyć pracownika od udziału w postępowaniu, gdy brał on udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Zatem, przesłanka wyłączenia pracownika nie podlega jakiejkolwiek ocenie co do jej wpływu na obiektywne rozpatrzenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, gdyż ma charakter bezwzględny. Takie, jak wyżej wskazane argumenty legły u podstaw wydania w dniu 15 grudnia 2008 r. przez Trybunał Konstytucyjny wyroku o sygn. akt P 57/07 (publ. w Lex poz. Nr 26/2009), w którym stwierdził, że art. 24 § 1 pkt 5 w związku z art. 27 § 1 i art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.) w zakresie, w jakim nie wyłącza członka samorządowego kolegium odwoławczego z postępowania z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, gdy członek ten brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. I, aczkolwiek ww. orzeczenie odnosi się do wyłączenia członka samorządowego kolegium odwoławczego, to jednak z uzasadnienia tego orzeczenia wynika, że analogicznie należy oceniać wszystkie te przypadki, w których dochodzi do niedopuszczalnego w demokratycznym państwie prawa zróżnicowania gwarancji ochrony obiektywizmu i bezstronności rozstrzygania przez organ administracji publicznej w zależności od rodzaju rozpoznawania spraw. Mając na uwadze te wskazane argumenty, należało zatem uznać, że rozpoznanie w sprawie z wniosku skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy w trybie art. 127 § 3 K.p.a., nastąpiło z naruszeniem przepisu art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a., co stanowi przesłankę do wznowienia postępowania, na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 3 K.p.a., przewidującego, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27 k.p.a. W tej sytuacji, wobec tego, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem ww. przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także z naruszeniem ww. przepisów dających podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, należało – na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – uchylić zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania sądowego Sąd orzekł na podstawie przepisów art. 200, art. 205 § 2 i art. 250 tej ustawy.