I SA/Sz 91/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Sędzia WSA Kazimierz Maczewski po rozpoznaniu w dniu lipca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku O. H. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za kwiecień 2005 r. oraz określenia wysokości odsetek p o s t a n a w i a: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Skarżący O. H., wraz ze skargą wniesioną na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Celnej w S., złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości, który to wniosek został pozostawiony bez rozpoznania z uwagi na niezłożenie w ustawowym terminie urzędowego formularza PPF (zarządzenie referendarza sądowego z dnia 14 maja 2008 r.). Złożony wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia formularza, wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (formularz PPF), potraktowany został przez referendarza sądowego jako nowy wniosek. Postanowieniem z 14 maja 2008 r. referendarz sądowy WSA w S. odrzucił wniosek o przywrócenie terminu do złożenia urzędowego formularza PPF oraz odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący wniósł od tego postanowienia sprzeciw, zaznaczając, że odnosi się on do orzeczonej odmowy przyznania prawa pomocy oraz wniósł jednocześnie o uwzględnienie w całości wniosku o przyznanie prawa pomocy. Stosownie do przepisu art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w razie wniesienia sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego odmawiające przyznania prawa pomocy, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, gdyż znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Uprzednio prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza (przetwórstwo rolne i produkcja spirytusowego) została wyrejestrowana z końcem 2004r., a obecne regulacje prawne uniemożliwiają ponowne uruchomienie działalności gospodarczej w zakresie produkcji spirytusu surowego w gorzelni. Oświadczając, że nie osiąga dochodów z innych źródeł, skarżący wskazał, że posiada gospodarstwo rolne we wsi P., które od kilku lat przynosi straty spowodowane niekorzystną sytuacją na rynku rolnym oraz niesprzyjającymi warunkami atmosferycznymi. Odnośnie stanu rodzinnego i majątkowego skarżący oświadczył, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną (która nie pracuje) oraz 12-letnią córką. W małżeństwie skarżącego od 15 stycznia 2003 r. istnieje rozdzielność majątkowa. Źródłem utrzymania rodziny są dorywcze i nieregularne prace skarżącego, z których osiągany dochód stanowi kwotę ok. 800-1000 zł miesięcznie. Odnośnie stanu majątkowego skarżący wskazał na posiadaną nieruchomość zabudowaną budynkiem produkcyjno – mieszkalnym w P., nieruchomość rolną o powierzchni ok. 140 ha, nieruchomość zabudowaną budynkiem produkcyjno-magazynowym w B. O.H. dodał, że posiadane nieruchomości są obciążone hipotekami jako zabezpieczenie kredytów bankowych, co uniemożliwia pozyskanie jakiegokolwiek kredytu. Z przedłożonych, w odpowiedzi na wezwanie, dodatkowych dokumentów wynika, że skarżący zadeklarował brak dochodów do opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych w 2006 r. (zaświadczenie k. 36), w 2007 r. uzyskał przychody z tytułu najmu w wysokości 11.000,00 zł (koszty uzyskania przychodu 15.801,91 zł, strata 4.801,91 zł), a aktualnie obciążające skarżącego i jego małżonkę - w stosunku do Banku Spółdzielczego w O. L. - zaległości, wg stanu na dzień 30 kwietnia 2008 r., stanowią kwotę 1.004.341,62 zł ( zaświadczenie banku k.35). Skarżący przedstawił nadto doręczenie obwieszczenia o licytacji nieruchomości (z dnia 15.03.2008 r.) w sprawie z wniosku w/w Banku Spółdzielczego oraz obwieszczenie o pierwszej licytacji nieruchomości położonej w B. o powierzchni 0,1480 ha zabudowanej budynkiem młyna z częścią mieszkalną (czego nie wykazał w urzędowym formularzu PPF pkt 7.1 ). O. H. przedłożył jednocześnie zaświadczenie Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z 5 maja 2008 r., potwierdzające, że nie korzysta on z pomocy tego ośrodka. Wbrew wezwaniu, pomimo przedłużenia terminu na jego wykonanie, nie nadesłał zaświadczenia Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o ewentualnym posiadaniu statusu producenta rolnego oraz o wysokości uzyskanych w latach 2006-2007 dopłat do gospodarstwa rolnego. O. H. nie przedłożył również w tym zakresie żadnych wyjaśnień, nie przedstawił aktualnego harmonogramu spłaty kredytów bankowych, które zwykle dokonuje się z uwzględnieniem możliwości płatniczych zobowiązanego. W złożonym sprzeciwie skarżący wyjaśnił, że niezłożenie zaświadczenia ARiMR o wysokości uzyskanych dopłat do gospodarstwa rolnego w latach 2006/2007 nie ma, jego zdaniem, istotnego znaczenia, gdyż, jak twierdzi, dopłat takich nie otrzymał. Dodatkowo O. H. podniósł, iż z uwagi na brak środków finansowych na pokrycie niezbędnych prac polowych przekazał grunty orne do nieodpłatnego korzystania innym okolicznym rolnikom w celu utrzymania ziemi w dobrej kulturze rolnej i, jak twierdził, oni otrzymali dopłaty związane z uprawą tych gruntów. Zarządzeniem Sądu z 9 czerwca 2008 r. ponownie zobowiązano skarżącego do złożenia zaświadczenia z ARiMR o tym, czy jest on producentem rolnym oraz czy korzystał i jaka była wysokość ewentualnych dopłat unijnych do gospodarstwa rolnego w latach 2006-2007, oraz dodatkowo zobowiązano go do nadesłania: - wyciągów z posiadanych rachunków bankowych z ostatnich trzech miesięcy, - wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie siebie i rodziny wraz z dokumentami potwierdzającymi ich wysokość z okresu ostatnich dwóch miesięcy, - dokumentów potwierdzających przekazanie przez skarżącego posiadanych 140 ha gruntów rolnych do korzystania innym osobom. W odpowiedzi na powyższe O. H. nadesłał decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w D. z dnia 9 lutego 2007 r. przyznającą skarżącemu płatność bezpośrednią do gruntów rolnych na rok 2006 (do gruntów o powierzchni 128,02 ha)w łącznej wysokości 34.270,77 zł wynikającą z pomniejszenia należnej kwoty o kwotę w wysokości 41.187,79 zł. Na kwotę płatności składała się, co wynika wprost z przedstawionej decyzji, Jednolita Płatność Obszarowa na 2006 rok w wysokości 34.270,77 zł oraz odmowa Uzupełniającej Płatności Obszarowej – sankcja w wysokości 40.127,87 zł, która miała być "potrącana z płatności, do której producent rolny jest uprawniony z tytułu wniosków składanych w ciągu trzech lat kalendarzowych następujących po roku kalendarzowym, w którym stwierdzono niezgodności"(z sentencji w/w decyzji). Dodatkowo skarżący oświadczył, że w roku 2007 nie uzyskał dopłat bezpośrednich, gdyż zaprzestał uprawy gruntów rolnych i został wyrejestrowany z systemu płatności ARiMR. Skarżący oświadczył, że nie ma rachunków bankowych, a odnośnie wysokości kosztów utrzymania siebie i rodziny powołał się na, bliżej nieokreślone, "wyjaśnienia zawarte w poprzednich pismach". Wyjaśnił nadto, że nie posiada telefonu stacjonarnego i nie ma zawartej umowy na dostawę energii elektrycznej w miejscu zamieszkania w P., a na utrzymanie rodziny, która zamieszkuje w innej miejscowości – przekazuje kwotę ok. 500 zł. W miejsce wymaganych dokumentów potwierdzających przekazanie przez skarżącego 140 ha gruntów rolnych do korzystania innym osobom, skarżący oświadczył jedynie, że grunty rolne w P. przekazał w nieodpłatne użyczenie na rzecz B. B., który zobowiązał się do utrzymania gruntów w dobrej kulturze rolnej w zamian za możliwość zbierania plonów. O. H. dodał, że z uwagi na brak środków obrotowych oraz zły stan zdrowia nie jest w stanie dokonywać sam czynności związanych z uprawą gruntów rolnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. zważył, co następuje. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 245 § 3 i 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Z konstrukcji tego przepisu wynika więc, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy i od tego co udowodni zależy sposób rozstrzygnięcia w tym przedmiocie. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Art. 255 p.p.s.a. ustawy stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Skarżący został wezwany do nadesłania określonych w wezwaniu dokumentów źródłowych i oświadczeń dotyczących jego aktualnej sytuacji finansowej. Do dnia dzisiejszego dokumenty te nie zostały złożone w Sądzie. Nie sposób zatem ocenić rzeczywistą sytuację materialną skarżącego, skoro brak jest dokumentów pozwalających na dokonanie takiej oceny (wymagane zaświadczenia, dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych wydatków na utrzymanie, harmonogram spłaty kredytu bankowego). Należy wskazać, iż przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. To sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, ponieważ to na nim spoczywa w tym zakresie ciężar dowodu. Zdaniem Sądu, analiza przedstawionego przez skarżącego oświadczenia majątkowego i dodatkowych dokumentów prowadzi do wniosku, że nie wykazał on, że stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie Sądu przedstawiane przez skarżącego dane dotyczące jego sytuacji rodzinnej i majątkowej są niepełne, sprzeczne, co prowadzi do wniosku, że prawdziwość oświadczeń skarżącego budzi poważne wątpliwości. Skarżący upatruje zasadność przyznania prawa pomocy w braku stałych dochodów podnosząc, między innymi, że brak dochodów z prowadzonego gospodarstwa rolnego spowodowany jest niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi. Następnie wskazał na brak środków do uprawy gruntów rolnych (o pow. 140 ha) i przekazanie tych gruntów w nieodpłatne użytkowanie innym osobom (które korzystają, w odniesieniu do tych gruntów z dopłat), kończąc na twierdzeniu, że to zły stan zdrowia uniemożliwiający dokonywanie czynności związanych z uprawą gruntów rolnych oraz brak środków obrotowych spowodował przekazanie gruntów rolnych Panu B. B. w zamian za możliwość zbierania plonów. Przy czym zaznaczyć należy, że jako jedyne źródło dochodu skarżący podaje właśnie prace dorywcze w gospodarstwach rolnych. Wskazać w tym miejscu należy, że wszystkie dowody, w tym także oświadczenia stron, Sąd ocenia zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów. Kryteria tej oceny stanowią: wskazania wiedzy i doświadczenia życiowego. Właśnie te kryteria nie pozwalają na przyjęcie wiarygodności złożonego przez skarżącego oświadczenia o nieodpłatnym przekazaniu gruntów rolnych o powierzchni 140 ha innym osobom ( osobie ), przy założeniu, że, jak twierdzi sam skarżący, nie ma on stałych źródeł dochodu utrzymując siebie i rodzinę, bez pomocy opieki społecznej, tylko z prac dorywczych w gospodarstwach rolnych otrzymując miesięcznie kwotę ok. 800-1000 zł, a przedłożone zaświadczenie banku z 30 kwietnia 2008 r. potwierdza zadłużenie skarżącego i jego żony na kwotę 1.004.341,62 zł. Skarżący wbrew wezwaniu nie przedstawił wymaganego zaświadczenia ARiMR oraz innych dokumentów (umowy o przekazaniu gruntów rolnych), które to dokumenty mogłyby wskazane wątpliwości Sądu wyjaśnić. Sąd zwrócił także uwagę, że skarżący we wniosku nie podaje w ogóle wysokości ponoszonych wydatków na konieczne utrzymanie (poza oświadczeniem, że przekazuje – rodzinie kwotę ok. 500 zł miesięcznie). Powyższe pozwala uznać, iż wnioskodawca w dalszym ciągu nie ujawnia wszystkich istotnych danych dotyczących jego sytuacji materialnej i finansowej, przedstawiając tylko takie informacje, które mają świadczyć o tym, że jego sytuacja jest zła. Skarżący nie uczynił zadość wezwaniom referendarza sądowego i Sądu, przez co naruszył wywiedziony z art. 255 p.p.s.a. obowiązek współdziałania strony z sądem w zakresie gromadzenia materiału dowodowego potrzebnego do ustalenia stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony. Jak bowiem podkreśla się w doktrynie (S. Babiarz. B. Dauter, M. Niezgódka - Medek - Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych Lexis Nexis Warszawa 2007r.) brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć niewątpliwie wpływ na dokonaną przez sąd ocenę wniosku o prawo pomocy. W odniesieniu do uzyskiwanych dochodów skarżący podaje tylko ogólnikowo na urzędowym formularzu, że na utrzymanie siebie i rodziny uzyskuje "niewielkie dochody z prac dorywczych w gospodarstwach rolnych w wysokości około 800-1000 zł miesięcznie". Skarżący, wbrew wezwaniom, nie wykazał jaka jest jego rzeczywista sytuacja finansowa oraz możliwości płatnicze (z uwzględnieniem gospodarstwa rolnego o powierzchni 140 ha), co prowadzi do wniosku, że skarżący nie wykazał w sposób przekonujący, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., postanowiono, jak w sentencji.