I SA/Sz 91/08

Dnia 2 września 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Sędzia NSA – Zygmunt Chorzępa po rozpoznaniu w dniu [...] r. na posiedzeniu niejawnym wniosku O. H. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za [...] r. oraz określenia wysokości odsetek p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Prawomocnym postanowieniem z dnia [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. odmówił O. H. przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, z uwagi na niewykazanie przez skarżącego jego rzeczywistej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych. O. H. w dniu [...] r. złożył na urzędowym formularzu PPF nowy wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie z jego skargi na opisaną powyżej decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że jego obecna sytuacja finansowa i rodzinna nie pozwala na poniesienie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z uwagi na brak jakichkolwiek oszczędności, utratę stałych dochodów, które generowała działalność gospodarcza (zlikwidowana obecnie z uwagi na zaprzestanie produkcji spirytusu surowego w gorzelni "wyłączonej" przez Urząd Celny w S.) oraz katastrofalne w skutkach klęski żywiołowe, niszczące zbiory w latach ubiegłych, w [...] r. doszło do licytacji komorniczej całego majątku skarżącego w postaci gorzelni oraz gospodarstwa rolnego. Nie posiada on obecnie stałego źródła dochodów ani żadnego majątku, a utrzymuje się z drobnych prac dorywczych, zasiłku chorobowego i skromnej pomocy rodziny. W związku ze znacznym pogorszeniem się stanu zdrowia, skarżący podjął starania o przyznanie mu renty inwalidzkiej. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący podał, że wspólne gospodarstwo domowe tworzy z żoną – D. H. (lat [...]) oraz córką – W. H. (lat [...]). Zaznaczył przy tym, że żona nie pracuje, od [...] r. posiada ze skarżącym ustrój rozdzielności majątkowej oraz wraz z córką zamieszkuje w innej, oddalonej o [...] km miejscowości. W części dotyczącej majątku i dochodów, skarżący wskazał, że nie posiada nieruchomości, żadnych zasobów pieniężnych czy przedmiotów wartościowych, a jedynie (cyt.) "wykorzystuje pomieszczenia w byłej gorzelni". Jego dochody stanowi kwota [...] zł miesięcznie i składa się na nią zasiłek chorobowy w wysokości ok. [...] zł oraz dochody z drobnych prac dorywczych w wysokości ok. [...] zł. Ponadto strona oświadczyła, iż w związku z przewlekłym schorzeniem neurologicznym jest zmuszony do regularnego przyjmowania leków, na które wydatkuje ok. [...] zł miesięcznie. Pismem z dnia [...] r. Sąd wezwał O. H. do przedłożenia w terminie 14 dni, licząc od doręczenia wezwania, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, następujących dokumentów: a) odpisu zeznania rocznego za rok [...] z potwierdzeniem jego złożenia albo zaświadczenia właściwego naczelnika urzędu skarbowego o wysokości dochodu podatnika w podatku dochodowym od osób fizycznych za ten rok; b) w związku z podaniem, iż skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną i małoletnią córką, które jednakże zamieszkują w innej, oddalonej o [...] km miejscowości – jednoznacznego oświadczenia co do osób, które pozostają z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym; c) wyjaśnienia, gdzie zamieszkuje małżonka oraz córka skarżącego, jaki jest ich tytuł prawny do zamieszkiwanej nieruchomości/lokalu; d) wobec oświadczenia, iż budynek gorzelni został zlicytowany przez komornika - wyjaśnienia, na jakiej podstawie skarżący "wykorzystuje pomieszczenia w byłej gorzelni" w charakterze swojego mieszkania; e) wykazu miesięcznych dochodów skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, z wyszczególnieniem kwot oraz źródeł ich pochodzenia - za ostatnie trzy miesiące; f) zaświadczenia z MOPS, czy w ciągu ostatniego roku skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym korzystały z pomocy społecznej; g) wykazu posiadanych przez skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych oraz wyciągów z tych rachunków z ich stanem za ostatnie trzy miesiące; h) oświadczenia o wyniku działań podjętych przez skarżącego, w celu uzyskania renty inwalidzkiej, przy czym w przypadku uzyskania orzeczenia w tej kwestii wnioskodawca powinien nadesłać Sądowi odpis tego orzeczenia; i) dokumentów obrazujących aktualny stan postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec majątku skarżącego (np. zaświadczenie o aktualnym stanie zadłużenia, postanowienie o zakończeniu postępowaniu egzekucyjnego) oraz potwierdzających zbycie (zlicytowanie) całego majątku skarżącego, w tym gorzelni oraz gospodarstwa rolnego; j) wykazu miesięcznych wydatków ponoszonych na konieczne utrzymanie strony skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z dowodami potwierdzającymi ich wysokość z ostatnich trzech miesięcy (np. rachunków i faktur dotyczących opłat z tytułu czynszu, za media) oraz wykazu i dokumentów obrazujących inne miesięczne obciążenia budżetu domowego (np. z tytułu zakupu leków, zaciągniętych kredytów bankowych); Odpowiadając na powyższe wezwanie, w piśmie z dnia [...] r. O. H. wniósł o wyznaczenie dodatkowych 14 dni do nadesłania odpowiedzi na wszystkie pytania Sądu. Uzasadniając swój wniosek skarżący wskazał, iż nie jest w stanie z przyczyn obiektywnych wykonać wezwania Sądu. Na przeszkodzie stanęło mu bowiem nadejście terminowych i wzmożonych prac polowych w rolnictwie, które wymagają z jego strony znacznych nakładów pracy i czasu ([...] godzin dziennie) oraz konieczności zebrania znacznej ilości dokumentów niezbędnych do wykonania wezwania Sądu (na niektóre oczekuje jeszcze z uwagi na okres urlopowy). Wobec powyższego, Sąd wyznaczył skarżącemu termin do złożenia żądanych dokumentów na dzień [...] r. W wyznaczonym terminie skarżący przesłał do Sądu jedynie pismo z dnia [...] r., w którym kolejno odniósł się do poszczególnych punktów wezwania. Oświadczył on mianowicie, że: a) nie posiada zeznania podatkowego ani zaświadczenia z Urzędu Skarbowego, gdyż od [...] r. nie prowadzi działalności gospodarczej i nie jest podatnikiem podatku dochodowego od osób fizycznych; b) i c) żona z córką zamieszkują w K. koło S., żona posiada własny lokal mieszkalny i ustrój rozdzielności majątkowej ze skarżącym; d) nieformalnie wykorzystuje mieszkanie w byłej gorzelni, gdyż nowy właściciel nie wymeldował go i nie zabezpieczył mu nowego lokalu; e) nie posiada wykazu dochodów, z uwagi na jego nieregularne, uzyskiwane w różnych kwotach dochody z prac dorywczych; f) pomimo bardzo trudnej sytuacji finansowej i rodzinnej nie korzysta i nie korzystał z pomocy opieki społecznej, ponieważ sądzi, że są bardziej potrzebujący od niego; g) nie posiada rachunku bankowego, natomiast odnośnie żony – ze względu na ustrój rozdzielności majątkowej – nie ma wiedzy, czy posiada ona lub nie rachunki bankowe; h) w chwili obecnej kontynuuje leczenie neurologiczne, stara się o skierowanie do sanatorium i dopiero po tym okresie może rozpocząć starania o przyznanie renty inwalidzkiej; i) nie posiada jeszcze dokumentów dotyczących zakończenia postępowania egzekucyjnego, z uwagi na toczące się postępowanie z wniosku jednego z wierzycieli przed Sądem Okręgowym w S.; j) nie jest w stanie przedłożyć wymaganych dokumentów ani rachunków, ponieważ nie zbiera pokwitowań za bieżące zakupy, media nie są zapisane na niego i czynszu również nie płaci, w związku z ustaleniami z właścicielem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S., zważył co następuje: Zgodnie z przepisem art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do treści art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest zależne od wykazania przez stronę będącą osobą fizyczną, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Podnieść należy, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Natomiast istotą instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji tym podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej, uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Przy czym ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie składającym wniosek o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Z kolei wszystkie przedłożone dowody, w tym także oświadczenia strony, Sąd poddaje ocenie zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów. Kryteria tej oceny stanowią wskazania wiedzy i doświadczenia życiowego. Jeżeli zaś oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Sąd nie jest natomiast zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślić przy tym trzeba, że w związku z uznaniem przez Sąd, iż informacje podane przez stronę we wniosku nie były wystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz budziły wątpliwości, Sąd wystosował do skarżącego wezwanie z [...] r. Jednakże skarżący, nawet pomimo wyznaczenia mu przez Sąd dodatkowego termu do ich przedłożenia dodatkowych dokumentów, ograniczył się jedynie do przesłania pisma, w którym ogólnie ustosunkował się do zagadnień wskazanych przez Sąd. Zdaniem Sądu, oświadczenia złożone przez O. H. nadal są niepełne i sprzeczne, co przy nieprzedłużeniu przez stronę dokumentów źródłowych wyłącza możliwość uznania, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy, określone w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. We wniosku skarżący podał, że wspólne gospodarstwo domowe tworzy z niepracującą żoną i córką, które zamieszkują w innej oddalonej o [...] km od miejsca zamieszkania skarżącego. Wezwany do jednoznacznego wskazania, z kim tworzy wspólne gospodarstwo domowe, O. H. podał tylko, iż D. i W. H. mieszkają oddzielnie w nieruchomości należącej do D. H. Skarżący wyraźnie podkreślił przy tym, że z żoną ma ustrój rozdzielności majątkowej, czym też uargumentował nieprzedstawienie informacji (dokumentów) dotyczących posiadanych przez nią kont bankowych. Skarżący oświadczył, że niczego nie posiada, gdyż w [...] r. w drodze licytacji sprzedano jego majątek w postaci gorzelni i gospodarstwa rolnego. Nie przedłożył jednakże żadnych dokumentów potwierdzających zbycie (zlicytowanie) całego majątku skarżącego, a w tym wskazanych nieruchomości. O. H. podał również, że nie korzysta z pomocy społecznej i utrzymuje się z prac dorywczych. We wniosku złożonym w [...] r. dochody z tego tytułu określił na kwotę ok. [...] zł. Natomiast w odpowiedzi na wezwanie Sądu z [...] r. nie tylko, że nie przedstawił żadnych dowodów dokumentujących ich wysokość, lecz nawet nie podał ich aktualnej wysokości, wskazując jedynie, iż są one nieregularne i występują w różnych kwotach. Tymczasem oświadczenie to stoi w sprzeczności z informacją udzieloną przez stronę w piśmie z dnia [...] r. Skarżący wnosząc o wyznaczenie dodatkowego terminu do przedstawienia dokumentów, wskazywał bowiem m.in. na prowadzenie terminowych, wzmożonych prac polowych, które zajmują mu od [...] do [...] godzin dziennie. Skarżący nie przedstawił również ani wykazu miesięcznych wydatków ponoszonych na konieczne utrzymanie strony skarżącej, ani dokumentów, które by je potwierdzały. We wniosku ograniczył się do podania, że z uwagi na schorzenie neurologiczne miesięcznie wydatkuje ok. [..] zł na leki, zaś w piśmie z [...] r. oświadczył, że nie zbiera pokwitowań za bieżące zakupy i nie ponosi opłat za media i czynsz (cyt.: "media nie są na mnie i czynszu również nie płacę z uwagi na ustalenia z właścicielem"). Wobec powyższego uznać należy, że strona - pomimo posiadania pełnej świadomości konsekwencji swojego postępowania - w dalszym ciągu nie ujawnia wszystkich danych dotyczących jej sytuacji materialnej i finansowej, przedstawiając tylko takie informacje, które mają świadczyć o tym, że jej sytuacja jest zła. Tymczasem, do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej skarżącego. Przyznanie prawa pomocy jest możliwe wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów, i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy wnioskodawcę stać na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie sprawy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak na wstępie.