I SA/Sz 912/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R.K., prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą F. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Zarządu Województwa [...] z dnia [...] Nr [...] przedmiocie zwrotu środków otrzymywanych w ramach umowy o dofinansowanie na realizację projektu wraz z odsetkami p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. R.K., prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą F. złożył skargę na wyżej powołaną decyzję w przedmiocie zwrotu środków otrzymanych w ramach umowy o dofinansowanie na realizację projektu wraz z odsetkami. W skardze, skarżący zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału tutejszego Sądu z dnia 1 września 2016 r., ustalono wpis od skargi w kwocie [...] zł (k.23). W dniu 13 października 2016 r. (data stempla pocztowego) skarżący złożył urzędowy formularz PPF, w którym podniósł, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, w tym opłaty od skargi, ani w całości ani w części bez uszczerbku dla kosztów utrzymania siebie. Wskazał, że nie otrzymał dotacji w kwocie [...] zł i ma obowiązek zwrotu kwoty [...] zł wraz z odsetkami. Sytuacja skarżącego jest trudna, nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ponieważ wszystkie zarobione środki przeznacza na spłatę kredytów, podatku, ubezpieczenia społeczne, wynagrodzenia dla pracowników. W oświadczeniu o stanie majątkowym skarżący podał, że posiada dom o pow. [...] kw., wartość [...] zł, mieszkanie o pow. [...] kw., wartość [...] zł, budynek zakwaterowania turystycznego o pow. [...] kw., o wartości [...] zł, samochód osobowy [...] zł, samochód osobowy [...] o wartości [...] zł. Innego majątku w postaci oszczędności, papierów wartościowych innych praw majątkowych nie wykazał. W rubryce formularza dotyczącej dochodów skarżący podał, że z działalności gospodarczej otrzymuje dochód w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Jako wydatki i zobowiązania wykazał: trzy kredyty inwestycyjne w kwotach [...] zł, [...] zł, [...] zł, kredyt na rachunku w kwocie [...] zł, raty leasingu w kwocie [...] zł, opłaty stałe w kwocie [...] zł. Skarżący, wykonując wezwanie referendarza sądowego do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń, nadesłał: 1. oświadczenie, z którego wynika, że skarżący mieszka (pobyt stały) w miejscu prowadzonej działalności gospodarczej, tj. w T. przy ul. [...]; koszty związane z utrzymaniem stanowią koszty działalności gospodarczej, skarżący nie prowadzi oddzielnego gospodarstwa domowego, jest kawalerem; wraz ze skarżącym w pensjonacie [...] mieszkają jego rodzice, a otrzymywane emerytury przeznaczają na leki i świadczenia medyczne; skarżący otrzymał od dziadków nieruchomość, w której jest prowadzona działalność pod nazwą [...], a obroty na podstawie kasy fiskalnej są wliczane do ogólnych obrotów F. natomiast w części mieszkalnej przy ul. [...] mieszka sezonowo personel; 2. kopię decyzji w sprawie podatku od nieruchomości za 2016 r. z której wynika, że skarżący posiada mieszkanie o pow. [...] kw., budynki związane z działalnością gospodarczą o pow. [...] kw., grunty o pow. [...] kw. ; 3. kopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2015 (PIT-36L) oraz informacje PIT/B, w którym wykazał przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie [...] zł, koszty uzyskania przychodów w kwocie [...] zł, dochód w kwocie [...] zł; 4. wyciąg z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za okres od 1 stycznia 2015 r. do 31 grudnia 2015 r.; 5. wyciąg z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za okres od 1 stycznia 2016 r. do września 2016 r., w której wykazano, przychody w kwocie [...] zł, koszty uzyskania przychodów w kwocie [...] zł; 6. kopie dokumentów związanych z wydatkami na działalność gospodarczą – deklaracje ZUS za okres 05/16 do 09/16, listy płac za okres 05/16 do 10/16; 7. wyciągi z rachunków prowadzonych w Banku Spółdzielczym – bieżącego, pomocniczego, związanego ze spłatą kredytów inwestycyjnych i obrotowego, z konta walutowego (w EURo) za okres od 01.05.2016 r. do 31.10.2016 r., saldo końcowe rachunku bieżącego na 31.10.2016 r. wynosiło [...] zł (obroty – uznania [...] zł, obciążenia [...] zł). Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, wówczas gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Podnieść należy, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Prawo pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, powinno być zatem stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin są odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Ponadto, jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do sądu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, niepubl.). Przy czym, jeżeli oświadczenia strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okażą się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Sąd (referendarz sądowy) nie jest natomiast zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego albo gdy nie są one do końca jasne. Zdaniem referendarza sądowego, skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Na wstępie wskazać należy, że złożone przez skarżącego oświadczenia, nie zostały uzupełnione w sposób rzetelny, usuwający wątpliwości co do jego sytuacji finansowej. Mianowicie, skarżący we wniosku podał, że otrzymuje dochody w kwocie [...] zł netto, ponosi wydatki na raty kredytów, raty leasingowe, zaś stałe wydatki wynoszą [...] zł. W dodatkowym oświadczeniu odnośnie ponoszonych wydatków na konieczne utrzymanie skarżący nie doprecyzował ich rodzaju i wysokości, wskazując jedynie ogólnikowo, że mieszka w miejscu prowadzenia działalności gospodarczej (jest to pensjonat) i wydatki zalicza do kosztów prowadzonej działalności gospodarczej. Z oświadczeń skarżącego wynika także, że to samo tyczy się kosztów utrzymania jego rodziców, z którymi wspólnie zamieszkuje. Wskazał bowiem, że rodzice ponoszą z otrzymywanych świadczeń emerytalnych tylko wydatki na wykup leków i usług medycznych. Pomijając kwestie dopuszczalności zaliczenia do kosztów działalności wydatków na konieczne utrzymanie, wskazać należy, że w rozumieniu art. 246 p.p.s.a kosztami "koniecznego utrzymania" są niezbędne wydatki, zmierzające do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. A więc chodziło o wskazanie wydatków okresowych takich jak wydatki na żywność, odzież, środki czystości, leczenie, edukację oraz wydatki związane z zaspokojeniem potrzeb mieszkaniowych, czyli koszty stałych opłat z tytułu czynszu, opłat za gaz, energię elektryczną, wodę, wywóz śmieci, nie zaś o wydatki w ogólności, w tym te na spłatę rat kredytów, rat leasingowych. Nie ulega wątpliwości, że koszty takie są wymierne, skarżący jest w stanie podać choćby przybliżone kwoty takich swoich wydatków. W tej sytuacji wskazanie we wniosku, że skarżący ponosi opłaty stałe w kwocie [...] zł, bez wskazania rodzajów wydatków nie można uznać za wystarczające dla ich uwzględnienia przy ocenie zasadności wniosku. Wskazując na mankamenty dowodowe wniosku, zauważyć także należało, że skarżący, nie odniósł się w swoich oświadczeniach do żądania przedstawienia wyciągów z rachunków osobistych, lokat, nie wiadomo zatem, czy takowe posiada i czy wykazują one obroty. Niezależnie od powyższego, oceniając pozostałe oświadczenia w zakresie stanu finansowego i posiadania oraz złożone na ich potwierdzenie dokumenty źródłowe, stwierdzić należy, że skarżącego nie można uznać za osobę ubogą, co do której uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych byłoby zasadne. Skarżący jest kawalerem, nie wykazał innych osób we wspólnym gospodarstwie domowym, ani na utrzymaniu, jednak mieszka z rodzicami, którym – co wynika z oświadczeń – zapewnia zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych. Skarżący jest przedsiębiorcą, prowadzi pensjonat w miejscowości nadmorskiej oraz bar. Działalność tą należy ocenić jako prowadzoną na szeroką skalę, o czym świadczą wysokość przychodów deklarowanych za 2015 r. i do września 2016 r., (odpowiednio [...] zł i [...] zł) oraz obroty i saldo rachunku bankowego w okresie od 01.05.2016 r. do 31.10.2016 r. (kwota uznań [...] zł, kwota obciążeń [...] zł, saldo końcowe [...] zł). Z przedłożonych dokumentów i wskazanych danych nie wynika aby skarżącemu groziła niewypłacalność. Poza tym skarżący posiada znaczny majątek (nieruchomości o dużej wartości, jak i wartościowe ruchomości), który wykorzystuje w prowadzonej działalności gospodarczej. Wskazać przy tym należy, że podnoszone przez skarżącego okoliczności związane z działalnością takie jak czynione nakłady inwestycyjne, opłacanie wynagrodzeń, zobowiązań publicznoprawnych, spłata kredytów, rat leasingowych, w licznym orzecznictwie sądowoadministracyjnym nie są uznawane za okoliczności wyjątkowe, uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Należy zgodzić się z tą linią orzecznictwa, że takie wydatki związane są z ryzykiem prowadzenia każdej działalności gospodarczej i nie mogą stawiać skarżącego w pozycji uprzywilejowanej w stosunku do innych obywateli. Wskazać też należy, że koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu ze wszystkimi pozostałymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej. Nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej jest w takiej sytuacji pochopne przerzucanie całości ciężaru poniesienia kosztów za skarżącego na Budżet Państwa, tym samym na ogół obywateli. Wskazać również należy, że skarżący decydując się na prowadzenie sprawy na drodze sądowej powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i przez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Skoro środków tych skarżący sobie nie zapewnił i we własnej ocenie ich nie posiada, to okoliczność ta nie powoduje, że prawo pomocy automatycznie należy mu przyznać. Podkreślić należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe. W świetle zgromadzonych w sprawie materiałów stwierdzić należy, iż skarżący nie może być uznany za osobę znajdującą się w skrajnie ciężkich warunkach materialnych. Przyznanie prawa pomocy nie może być nadużywane w sytuacji, gdy strona posiada stałe dochody ([...] zł netto miesięcznie) i wartościowy majątek (nieruchomości i przedmioty wartościowe). Biorąc pod uwagę powyższe uznać należało, że skarżący nie wykazał aby nie było go stać na opłacenie pełnych kosztów sądowych, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny, a które na tym etapie sprawy sprowadzają się do wpisu od skargi w kwocie [...] zł. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1, § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.