I SA/Sz 92/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Maczewski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka,, Sędzia WSA Marzena Kowalewska, Protokolant Anna Kalisiak, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 5 maja 2011 r. sprawy ze skargi K. H. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]r. nr [...], odmawiającą K H-J umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za poszczególne okresy od 2000 r. do 2009 r. oraz odsetek. Z uzasadnienia decyzji organu rentowego wynika, że w dniu 11 maja 2010 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział (dalej zwanego "Zakładem") wpłynął wniosek zobowiązanej K H-J z dnia 10 maja 2010 r. w sprawie umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek. Decyzją z dnia [...] r. Zakład odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, uznając, iż nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności ani ważny interes strony zobowiązanej, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, oraz w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne - po zbadaniu sytuacji materialnej Zobowiązanej stwierdzono bowiem, iż uzyskuje ona dochody i posiada majątek pozwalający na zabezpieczenie wymagalnych wierzytelności Zakładu. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy K H-J powołując się na swoją trudną sytuację materialną i zdrowotną wniosła o umorzenie nieopłaconych należności. W uzasadnieniu wskazała, iż w dniu 27 września 2010 r. uległa wypadkowi samochodowemu, w wyniku którego doznała urazu kręgosłupa. Wyjaśniła także, iż uczęszcza na prywatne rehabilitacje i ponosi koszty związane z leczeniem. Do wniosku załączono: kserokopię deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA; kserokopię polecenia przelewu/ wpłaty; kserokopię decyzji o przyznaniu renty rodzinnej; kserokopię pisma osoby fizycznej osiągającej przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej opodatkowanej w formie księgi przychodów i rozchodów, ryczałtu ewidencjonowanego, karty podatkowej w roku 2010; kserokopie polecenia przelewu do ZUS; notatkę urzędową Komendy Miejskiej Policji z dnia 27.09.2010 r.; kserokopię karty informacyjnej leczenia szpitalnego; kserokopię konsultacji lekarskiej z 27.09.2010 r.; kserokopię opisu badania ultrasonograficznego z dnia 24.09.2010 r. Z uzasadnienia wskazanej na wstępie decyzji wynika, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, rozpoznając ponownie sprawę ustalił, iż Zobowiązana posiada zaległości z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez płatnika w łącznej wysokości [...]zł oraz odsetki za zwłokę liczone do dnia zapłaty, co daje łączną wysokości zaległości w kwocie [...]zł. Ponadto stwierdzono, że Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą od 4 września 2000 r. w zakresie usług ubezpieczeniowych, z której średni miesięczny dochód za okres od 1 stycznia 2010 r. do kwietnia 2010 r. wyniósł 1.600 zł netto. Ustalono też, iż córka dłużniczki otrzymuje dochody z tytułu renty rodzinnej w wysokości 625,29 zł netto miesięcznie, która wypłacana jest do rąk matki, a także, iż Wnioskodawczyni jest właścicielem, wraz z [...]BANK S.A., samochodu osobowego marki [...], rok produkcji 2006, o numerze rejestracyjnym [...]. Na podstawie informacji uzyskanej z Pierwszego Urzędu Skarbowego organ stwierdził, iż K H-J w zeznaniu PIT-36 o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) za rok podatkowy 2008 wykazała dochód w wysokości [...]zł, zaś za rok podatkowy 2009 - dochód w wysokości [...]zł. Organ zwrócił uwagę także na fakt, iż Zobowiązana jest wdową, a na jej utrzymaniu pozostaje córka w wieku 17 lat. Zainteresowana umorzeniem posiada zobowiązania z tytułu zaciągniętego kredytu w [...] BANK S.A. na zakup samochodu w łącznej kwocie [...]zł (miesięczna rata w kwocie 478,32 zł), pożyczki w PKO BANK POLSKI w kwocie [...]zł (miesięczna rata w kwocie 103,84 zł) oraz w kwocie [...]zł (miesięczna rata w kwocie 442,34 zł). Łącznie kwota spłaty tych rat wynosi miesięcznie 1.996,50 zł, a ponadto Zobowiązana ponosi wydatki związane z miesięcznymi opłatami w łącznej kwocie około 620,00 zł. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na treść przepisu art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i wynikającą z niego przesłankę całkowitej nieściągalności oraz przesłankę ważnego interesu strony zobowiązanej zdefiniowaną w ww. rozporządzeniu Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., oraz wskazując na uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności składkowych, stwierdził, że nawet w obiektywnie trudnej sytuacji finansowej wnioskodawcy, ZUS nie jest obligowany do umorzenia zaległości. Odnosząc się dalej w uzasadnieniu decyzji do powołanych regulacji i zasad oraz ustalonego stanu faktycznego, organ rentowy ocenił, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, Wnioskodawczyni prowadzi bowiem działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochody. Wskazano też, iż jest współwłaścicielem wraz z [...] Bank S.A. samochodu osobowego marki [...]rok produkcji 2006, który może stanowić przedmiot zabezpieczenia nieopłaconych należności. Odnosząc się do powoływanej trudnej sytuacji zdrowotnej, organ zauważył, że jakkolwiek utrudnia to Stronie normalną egzystencję, ale jednocześnie nie uniemożliwia, pomimo schorzeń i rehabilitacji, prowadzenie działalności gospodarczej i uzyskiwania z niej dochodów. Ponadto zwrócono uwagę na fakt, iż Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką, która otrzymuje rentę rodzinną w kwocie 625,29 zł, wypłacaną do rąk matki. Dodatkowo organ wskazał na ciążący na każdym przedsiębiorcy obowiązek płacenia składek oraz niedopuszczalność sytuacji, w której koszty działalności gospodarczej, w tym opłacania składek, byłyby przenoszone na instytucje państwowe i innych płatników. Organ stwierdził także, w tym kontekście, iż fakt posiadanych zobowiązań z tytułu zaciągniętego kredytu w [...] BANK S.A. na zakup samochodu w łącznej kwocie [...]zł (miesięczna rata w kwocie 478,32 zł), pożyczki w PKO BANK POLSKI w kwocie [...]zł (miesięczna rata w kwocie 103,84 zł) oraz w kwocie [...]zł (miesięczna rata w kwocie 442,34 zł) nie stanowi przesłanki przemawiającej za umorzeniem. ` W decyzji wyjaśniono przy tym, iż zobowiązania z tytułu składek jako należności publicznoprawne są uprzywilejowane i podlegają zaspokojeniu, co do zasady (z wyłączeniem należności alimentacyjnych i wynagrodzenia za pracę) przed innymi należnościami, w tym z tytułu zaciągniętych kredytów i pożyczek, niezabezpieczonych rzeczowo. Organ wskazał też, iż nie można dopuścić do rezygnacji z dochodzenia należności publicznoprawnej (składek), z której finansowane są świadczenia społeczne, kosztem zaspokojenia wierzyciela prywatnego zobowiązanego, który dochodzi swej należności. Obecna sytuacja zainteresowanej umorzeniem – zdaniem organu - nie może stanowić podstawy do zaprzestania dochodzenia przez Zakład należności z tytułu nieopłaconych składek. Końcowo w swojej decyzji organ rentowy wskazał, iż wnioskowane umorzenie jest niezasadne ze względu na zasadę równego traktowania ubezpieczonych (płatników), a także interes społeczny i słuszny interes obywateli. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, K H-J zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, poprzez bezzasadne uznanie, iż po stronie Skarżącej nie występują przesłanki uzasadniające umorzenia należności, podczas gdy prawidłowa ocena zebranego materiału dowodowego prowadzi do przeciwnego wniosku i wskazuje, iż decyzje oparte są na dowolnym uznaniu administracyjnym. W uzasadnieniu skargi Skarżąca podniosła, iż zaskarżona decyzja jest dla niej wysoce krzywdząca i arbitralna. Powołując się na swoją trudną sytuację finansową materialną i zdrowotną Skarżąca stwierdziła, iż dokonana przez organ rentowy ocena tej sytuacji całkowicie nie odpowiada rzeczywistości. W ocenie Skarżącej, sytuacja finansowa, materialna i zdrowotna w jakiej się znajduje – opisana w skardze – świadczy o tym, że nie jest w stanie opłacić należnych składek, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niej i rodziny. W jej ocenie, spełnia zatem przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia, bowiem przekonują o tym takie wyjątkowe okoliczności jak: utrzymywanie przewlekle chorej na serce córki i związane z tym wydatki oraz zmniejszenie wysokości jej wynagrodzenia prowizyjnego ze względu na zły stan zdrowia spowodowany wypadkami samochodowymi. Nie zgodziła się również z oceną organu rentowego, iż będący w jej posiadaniu samochód może stanowić zabezpieczenie jej zobowiązań wobec Zakładu, wyjaśniając, iż nie może nim swobodnie dysponować ze względu na ciążące na nim zabezpieczenie banku, wskazała także, że jest on narzędziem jej pracy. Ponadto Skarżąca podniosła w skardze, iż przyjęte przez ZUS wyliczenie zadłużenia z tytułu składek jest nieprawidłowe, z uwagi na zapłatę części składek zdrowotnych za poszczególne okresy 2007 r. i 2008 r. Wskazała także na wyrok Sądu Rejonowego w Szczecinie X Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, w sprawie o sygn. akt P 3158/01, z którego wynika, że nieopłacenie składek społecznych wynikało z winy pracodawcy, który nie wypowiedział jej umowy o pracę i nie wyrejestrował Skarżącej z ubezpieczenia w charakterze pracownika, co spowodowało, iż pozostawała w przekonaniu, że pozostaje objęta ubezpieczeniem społecznym z tytułu zatrudnienia. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlega zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Na podstawie art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) - powoływanej dalej jako "p.p.s.a." - Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Sąd, w składzie orzekającym w rozpoznawanej sprawie, nie znalazł podstaw do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na ten wynik. Nie dopatrzył się też naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub wystąpienia przesłanek pozwalających na stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. Zaskarżoną decyzją Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję Zakładu z dnia [...]r. odmawiającą umorzenia K H-J określonych należności wobec ZUS. Przesłanki, po spełnieniu których, należności z tytułu składek mogą być umorzone zostały określone w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., nr 205, poz. 1585, ze zm.) – zwanej dalej u.s.u.s. Należności z tytułu składek zasadniczo mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przypadki całkowitej nieściągalności określone zostały w ust. 3 art. 28 ustawy. Od tej zasadny istnieje wyjątek ustanowiony w ust. 3a art. 28 u.s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania należności w sytuacjach określonych w ust. 3a określa rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz.1365). Rozporządzenie stanowi, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1). Z przywołanej regulacji prawnej wynika przede wszystkim, iż decyzje w przedmiocie umorzenia ww. zaległości mają charakter uznaniowy, co oznacza, że ZUS nie ma obowiązku umorzenia zadłużenia nawet w przypadku spełnienia przesłanek przewidzianych w ustawie, czy w ww. rozporządzeniu - co zostało wyjaśnione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Uznaniowość decyzji oznacza także, iż sądowa kontrola takich decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające ich wydanie, a nie rozstrzygnięcie, albowiem o tym, czy składki powinny być umorzone rozstrzyga organ, a nie sąd. Przechodząc do takiej oceny zaskarżonej decyzji, Sąd wyjaśnia, iż w myśl art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.) - powoływanego dalej jako k.p.a. - organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Stosownie zaś do zasady swobodnej oceny dowodów zawartej w przepisie art. 80 k.p.a, organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zgodnie natomiast z przepisem art. 107 § 1 k.p.a, uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. W zaskarżonej decyzji Prezes ZUS stwierdził na podstawie zgromadzonych dokumentów, że chociaż sytuacja majątkowa, zdrowotna i rodzinna Strony nie jest łatwa, to ma ona możliwości - potencjalne - żeby uregulować zaległe zobowiązania wobec ZUS. W szczególności wskazano, że Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą i uzyskuje dochody, posiada majątek pozwalający na zabezpieczenie wierzytelności Zakładu, z uzyskiwanych dochodów spłaca zaciągnięte w bankach pożyczki, których to zobowiązań nie można traktować z pierwszeństwem przed uprzywilejowanymi należnościami wobec ZUS. Organ nie dopatrzył się zatem w niniejszej sprawie spełnienia przesłanek całkowitej nieściągalności ani szczególnie ważnego interesu Zobowiązanej, który przeważałby interes społeczny, przemawiających za zastosowaniem wnioskowanej ulgi. W ocenie Sądu, stanowisko organu w sprawie jest zasadne i nie narusza powołanych przepisów postępowania. Organ odwoławczy prawidłowo ocenił, rozważając niniejszą sprawę na gruncie wszystkich regulacji dotyczących umarzania składek, w odniesieniu do interesu społecznego, jak i słusznego interesu wszystkich obywateli oraz na podstawie zebranego w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, że powoływane przez Wnioskodawczynię okoliczności, w tym niekwestionowana trudna sytuacja zdrowotna, nie oznacza trwałego pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskiwania dochodu i pozbawienia jej możliwości spłacenia zadłużenia wobec ZUS. Z akt sprawy nie wynika, aby Skarżąca wykazała, iż jej stan zdrowia uniemożliwia prowadzenie działalności gospodarczej i uzyskiwanie dochodów, nie uzyskała ona bowiem orzeczenia o choćby częściowej niezdolności do pracy. Wyjaśnić przy tym należy, że wprawdzie z art. 77 k.p.a. wynika, iż na organie prowadzącym postępowanie ciążą dwa obowiązki: po pierwsze - określenia z urzędu, jakie dowody są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego i – po drugie – obowiązek przeprowadzenia niezbędnych dowodów (z urzędu lub wskazanych przez stronę), jednak wskazane obowiązki nie przeczą tezie, że strona postępowania zainteresowana umorzeniem zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne powinna współdziałać z organem w zakresie gromadzenia dowodów w sprawie, w celu należytego wyjaśnienia jej sytuacji materialnej i zdrowotnej, bowiem to strona najlepiej zna takie okoliczności i dowody na ich poparcie. Wobec powyższego, nie można zgodzić się ze Skarżącą, że organ nie zgromadził wszystkich dowodów, dokumentujących stan faktyczny sprawy. W ocenie Sądu, postępowanie zostało przeprowadzone prawidłowo, z poszanowaniem zasady prawdy materialnej (obiektywnej) wyrażonej w art. 7 k.p.a. Skoro organ rozważył wszystkie przesłanki, od zaistnienia których uzależnione jest ewentualne umorzenie zaległych składek, to fakt, iż ostatecznie odmówił ich umorzenia, nie czyni decyzji wadliwą. Ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu zaskarżonej decyzji poczyniono, mieszczą się bowiem w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. Organ szczegółowo zebrał, opisał i przeanalizował zebrany materiał dowodowy, czemu dał wyraz w uzasadnieniu decyzji zarówno I jak i II instancji, spełniających wymogi art. 107 § 3 k.p.a. Zdaniem Sądu, Strona miała też możliwość brania udziału w postępowaniu. Powiadomienie w trybie art. 10 § 1 k.p.a. zapewniło Stronie przewidzianą w tym przepisie możliwość wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz swych żądań. W świetle ustalonego stanu faktycznego sprawy dokonana przez organ ocena sprawy nie narusza także granic uznania administracyjnego. Za uchyleniem zaskarżonej decyzji nie przemawiały zatem zarzuty podniesione w treści skargi, dotyczące naruszenia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia, które - w ocenie Sądu - są nietrafione i sprowadzają się do powtórzenia argumentów podnoszonych w trakcie postępowania administracyjnego, a które zostały przeanalizowane przez organ orzekający. Niezależnie od powyższego Sąd zwraca też uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego - ZUS. W szczególności, w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów, Skarżąca może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ, przy uwzględnieniu zasady uznaniowości takiego rozstrzygnięcia. Końcowo należy wyjaśnić, iż sąd administracyjny kompetentny jest jedynie do oceny pod względem legalności zaskarżonej decyzji, tj. decyzji wydanej w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek. Nie jest natomiast uprawniony do oceny, czy wysokość zadłużenia wobec Zakładu została przez ten organ prawidłowo ustalona bądź, czy prawidłowo zostały zarachowane wpłaty. Decyzje w przedmiocie ustalenia wysokości składek podlegają bowiem - zgodnie z art. 83 ust. 2 u.s.u.s., stosownej kontroli sądu powszechnego. Dlatego też w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym nie mogły mieć żadnego znaczenia podniesione w skardze okoliczności dotyczące wysokości zaległości Skarżącej, rozliczenia zaległych składek zdrowotnych, jak i powołany wyrok sądu powszechnego, dotyczący okresu zatrudnienia oraz przyczyn powstania zaległości w składkach na ubezpieczenie społeczne. Mając powyższe na uwadze, Sąd na mocy art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji orzeczenia.