I SA/Sz 920/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 10 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D.D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego D.D., po otrzymaniu wezwania do uiszczenia opłaty sądowej w kwocie [...] zł od wniesionej skargi na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że nie stać go na opłacenie wpisów sądowych we wszystkich wszczętych sprawach sądowych w łącznej kwocie [...] zł ani na wynajęcie doradcy podatkowego. Od 9 lipca 2014 r. jest osobą bezrobotną z prawem do zasiłku w wysokości [...] zł brutto ([...] zł netto) w okresie pierwszych 90 dni, zaś później [...] zł brutto, nie posiada żadnych innych źródeł przychodów. Wnioskodawca wskazał, że z otrzymywanych środków pieniężnych opłaca abonament za telefon ([...] zł) i internet ([...] zł), koszty paliwa (ok. [...] zł), zakup lekarstw ([...] zł). Skarżący mieszka wspólnie z ojcem, gdyż nie miałby się za co wyżywić. Podał także, że posiada oszczędności w kwocie ok. [...] z czasów służby wojskowej, które przeznaczył na podniesienie kwalifikacji w celu szybszego znalezienia pracy dla utrzymania siebie i rodziny, którą zamierza wkrótce założyć. Skarżący nie wykazał żadnego majątku w postaci nieruchomości, wartościowych rzeczy ruchomych. Uznając, że zawarte we wniosku oświadczenie strony jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, referendarz sądowy na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U 2012 r. poz. 270, dalej jako "P.p.s.a.") wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 10 dni następujących dokumentów źródłowych: - zaświadczenia z właściwego urzędu pracy potwierdzającego, że skarżący jest zarejestrowany jako bezrobotny i otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych; - wyciągów z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych, bieżących, oszczędnościowych, kart kredytowych za okres od 19 maja 2014 r. do 19 lipca 2014 r.; - dokumentów potwierdzających wysokości poniesionych wydatków na konieczne utrzymanie z okresu dwóch miesięcy; - dodatkowego oświadczenia o wysokości miesięcznych dochodów ojca skarżącego, wysokości jego wydatków na konieczne utrzymanie oraz o stanie majątkowym; - kopii rocznego zeznania podatkowego skarżącego za 2013 r. wraz z potwierdzeniem jego złożenia w urzędzie skarbowym; - kserokopię dowodu rejestracyjnego posiadanego przez skarżącego samochodu. Skarżący w zakreślonym terminie ani dotychczas wymienionych dokumentów i oświadczeń nie przedłożył. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie skarżący, może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże ona brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Podkreślenia wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ponadto należy wskazać, iż przepis art. 246 § 1 P.p.s.a., co do zasady nie może mieć zastosowania do osób, które osiągają dochody i posiadają majątek, nawet jeśli koszty te stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny. Instytucja prawa pomocy nie powinna bowiem prowadzić do przyznawania pomocy państwa dla osób, które nie czyniąc oszczędności we własnych wydatkach oczekują zrekompensowania kosztów postępowania. Ponadto należy wskazać, że z treści przepisu art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Natomiast rozstrzygnięcie Sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno - "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004). Należy zauważyć także, że postępowanie w przedmiocie udzielenia prawa pomocy, stanowiącego jak wyżej wskazano rodzaj dotacji z budżetu państwa, powinno charakteryzować się współdziałaniem strony i sądu (referendarza sądowego). Dane wykazane przez stronę w formularzu powinny być na tyle szczegółowe, wiarygodne i rzetelne, aby umożliwiały dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji finansowej strony. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych informacji, bądź jeśli okażą się one niewystarczające dla oceny, strona wezwana na podstawie art. 255 P.p.s.a. o nadesłanie dodatkowych dokumentów i oświadczeń jest zobowiązana do ich dostarczenia, a w sytuacji gdy nie jest to możliwe lub utrudnione – do jakiegokolwiek ustosunkowania się do wezwania. Z cytowanego przepisu wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest zatem niewątpliwe wykazanie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony. Nie ulega wątpliwości również, że zaniechanie zastosowania się przez stronę do wezwania sądu (referendarza sądowego) wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 P.p.s.a. ma ten skutek, że sąd (referendarz sądowy) nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W ocenie referendarza sądowego w rozpoznawanej sprawie, z oświadczenia zawartego w złożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wynikają w sposób niewątpliwy przesłanki całkowitego prawa pomocy, tj. braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania – opłat sądowych i wynagrodzenia doradcy podatkowego z urzędu. Podane we wniosku informacje były zbyt ogólne, a skarżący nie przedstawił żadnego dokumentu potwierdzającego deklarowany stan posiadania i podnoszone tam, wyżej opisane, okoliczności faktyczne. Z dokonanych ustaleń, na podstawie formularza PPF wynikało bowiem, że skarżący utrzymuje się z zasiłku dla bezrobotnych w wysokości [...] zł brutto, nie posiada majątku, zgromadził oszczędności w kwocie ok. [...] zł, które przeznaczone są na dokształcanie zawodowe. Skarżący wskazał, że mieszka z ojcem, który pomaga mu w utrzymaniu. Ponadto z oświadczeń wynikało, że wnioskodawca zamierza założyć rodzinę. W sprawie należało potwierdzić zatem, że wnioskodawca jest osobą bezrobotną i posiada prawo do zasiłku oraz wysokość posiadanych oszczędności, w tym zgromadzonych w okresie pełnienia służby wojskowej, a także ustalić źródła i wysokość przychodów uzyskiwanych w 2013 r., gdyż z nich też mogły być gromadzone oszczędności. Dokonania dodatkowych ustaleń wymagał stan rodzinny strony, w tym wysokość dochodów ojca skarżącego jak i jego stan majątkowy, a także wysokość ponoszonych miesięcznie wydatków na utrzymanie rodziny, skoro z oświadczenia wynikało, że większość opłat na mieszkanie i na wyżywienie ponosi ojciec skarżącego. Oczywiste bowiem jest, że wskazane okoliczności mogą rzutować na sytuację skarżącego i jego zdolność do poniesienia kosztów sądowych oraz kosztu profesjonalnego pełnomocnika. Okoliczności te nie mogą stanowić domniemania ze strony rozpoznającego wniosek referendarza sądowego, zwłaszcza gdy mają stanowić podstawę udzielenia pomocy finansowej ze środków publicznych. Rodzi to obowiązek wszechstronnego ich wyjaśnienia, zwłaszcza gdy informacje udzielone przez stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy budzą wątpliwości lub po prostu okazują się niewystarczające dla dokonania tej oceny. Skarżący został zatem wezwany do złożenia niezbędnych, wymienionych wcześniej w niniejszym uzasadnieniu, dokumentów i oświadczeń. Wezwania tego nie wykonał, co więcej w żaden sposób nie przybliżył powodów, dla których odstąpił od nadesłania dowodów określonych wezwaniem z dnia 19 sierpnia 2014 r. W oparciu o doświadczenie życiowe można niewątpliwe stwierdzić, że żądane dokumenty były dostępne dla skarżącego lub możliwe do uzyskania, zatem nie powinien on napotkać żadnych poważniejszych trudności w przygotowaniu należytej dokumentacji i przedłożeniu jej referendarzowi sądowemu. Podkreślić przy tym należy, że skarżący miał na to wystarczająco długi czas, gdyż okres 10-dniowy. Niewykonanie wezwania, nieudzielenie wymaganych informacji – do czego strona miała oczywiście prawo – uniemożliwiło poczynienie kategorycznych ustaleń dotyczących sytuacji finansowej skarżącego. Skoro skarżący nie uprawdopodobnił, że jego sytuacja materialna i rodzinna uniemożliwia mu uiszczenie kwoty [...] zł tytułem należnego na tym etapie sprawy wpisu od skargi, a także skorzystanie z usług fachowego pełnomocnika, nie przedłożył bowiem żadnych dokumentów i dodatkowych oświadczeń obrazujących w pełni tę sytuację – wniosek o przyznanie pomocy w tym zakresie nie może być uwzględniony. Mając to na uwadze, uznając, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji.