I SA/Sz 941/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Maczewski Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska Sędzia WSA Alicja Polańska (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 lutego 2021 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia 10 września 2020 r. nr [...] Sygn. akt I SA/Sz [...] U Z A S A D N I E N I E W dniu [...] r. W. S., jako płatnik składek, złożył do Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek (RDZ) za marzec 2020 r., kwiecień 2020 r. i maj 2020 r. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] organ odmówił wnioskodawcy prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za ww. okresy 2020 r. Organ wskazał, że w wyniku analizy konta wnioskodawcy stwierdzono, że nie złożył on do [...] r. wymaganych poprawnych dokumentów rozliczeniowych, tj. deklaracji rozliczeniowej cz. II (DR2) dla osoby fizycznej wykonującej działalność gospodarczą na mniejszą skalę, która korzysta z obniżenia składek i opłaca je wyłącznie za siebie, za okresy od lutego 2020 r. do maja 2020 r. Pismem z dnia [...] r. wnioskodawca wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc, że nie był świadomy, iż dokumenty nie zostały złożone, gdyż korzysta z usług księgowej. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] organ utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] r. odmawiającą prawa do zwolnienia. Nakreślając ramy prawne sprawy organ wskazał, że brak jest podstaw do dokonania zawnioskowanego zwolnienia z opłacenia składek, gdyż wnioskodawca, nie złożył do 30 czerwca 2020 r., tj. w terminie wyznaczonym ustawą z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.); dalej: "ustawa o zwalczaniu COVID-19", wymaganych poprawnych dokumentów rozliczeniowych, tj. deklaracji rozliczeniowej cz. II (DR2) dla osoby fizycznej wykonującej działalność gospodarczą na mniejszą skalę, która korzysta z obniżenia składek i opłaca je wyłącznie za siebie, w szczególności wnioskodawca nie złożył dokumentów rozliczeniowych ZUS DRA za okresy od lutego 2020 r. do maja 2020 r., Skarżący zaskarżył ww. decyzję organu do sądu. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że jako osoba opłacająca składki tylko za siebie - na podstawie art. 47 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - nie miał obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych za okresy od lutego 2020 r. do maja 2020 r. Skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji - na podstawie art. 156 § 1 k.p.a. - ewentualnie o jej uchylenie oraz poprzedzającej ją decyzji. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, wyjaśniając zarazem zasady ubezpieczeń osób będących na tzw. małym ZUS-ie oraz na tzw. małym ZUS-ie plus oraz stwierdzając, że skarżący nie dopełnił wymogu złożenia wymaganych deklaracji za styczeń 2020 r. i za luty 2020 r. w terminie do 30 czerwca 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Na podstawie przepisu art. 31zt ustawy o zwalczaniu [...], obsługa przez Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS zwolnienia z obowiązku opłacania składek, o których mowa w art. 31zo, realizowana jest w trybie umorzenia składek. Tym samym, sąd uznaje się za właściwy do rozpoznania sprawy na podstawie § 1 pkt 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lutego 2017 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym spraw z zakresu działania Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz.U. z 2020 r. poz. 1773), który wskazuje, że rozpoznawanie spraw z zakresu działania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczących umorzenia, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty należności z tytułu składek, o których mowa w art. 28 i art. 29 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r. poz. 266 ze zm.); dalej: "u.s.u.s", przekazuje się wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę. Skarżący zamieszkuje na obszarze właściwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Wyjaśnić także należy, że sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o zwalczaniu COVID. Zgodnie z tym przepisem, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie Przewodniczący Wydziału I zarządzeniem z dnia [...] r. skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Na wstępie należy wskazać, że skarżący jest osobą opłacającą składki ZUS wyłącznie za siebie. Organ, odmawiając skarżącemu umorzenia składek za okresy: marzec 2020 r. - maj 2020 r. stwierdził, że wymagane dokumenty rozliczeniowe nie zostały złożone do 30 czerwca 2020 r. Wydając po raz pierwszy decyzję organ jako podstawę prawną powołał przepisy art. 31zo ust. 2 i ust. 4 ustawy o zwalczaniu COVID-19, zaś w ponownie wydanej decyzji przepisy art. 31zq ust. 8 i art. 31zp ust. 1 ustawy o zwalczaniu COVID-19. Ze znajdujących w sprawie zastosowanie przepisów art. 31zo ust. 2 i ust. 2a ustawy o zwalczaniu COVID-19 wynika, że ustawodawca przewidział możliwość skorzystania ze zwolnienia przez płatnika składek, opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia i będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą. Zgodnie bowiem z tymi przepisami: "Na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 u.s.u.s., zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. 2a. Na wniosek płatnika składek będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek, o których mowa w ust. 2, za okres od dnia 1 kwietnia 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i: 1) przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. oraz 2) dochód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, nie był wyższy niż 7000 zł. Wskazać także należy, że w prowadzonym postępowaniu organ zobowiązany jest stać na straży praworządności, podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), a także w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). W rozpatrywanej sprawie organ odmówił skarżącemu zwolnienia z opłacania składek za okresy: marzec, kwiecień i maj 2020 r. z tego powodu, że nie złożył do 30 czerwca 2020 r. dokumentów rozliczeniowych za okresy: luty 2020 r. - maj 2020 r. Według organu, terminy składania tych dokumentów określa u.s.u.s., jednakże żadnego przepisu organ nie przytoczył. Natomiast, w decyzji wydanej po ponownym rozpoznaniu sprawy, organ odwołał się w tym względzie do brzmienia art. 31zq ust. 1 i ust. 3 ustawy o zwalczaniu COVID-19, jednak przepisy te wyraźnie przewidują, że obowiązek złożenia deklaracji rozliczeniowych do 30 czerwca 2020 r. nie dotyczy płatników zwolnionych z ich składania. W rezultacie nie wiadomo z jakiego przepisu, według organu, wynikał obowiązek złożenia przez płatnika dokumentów rozliczeniowych ZUS DRA do dnia 30 czerwca 2020 r. Nie wskazano też żadnych przepisów, z których wynikałoby, że w sytuacji gdy skarżący kontynuował opłacanie składek po styczniu 2020 r. był zobowiązany przesłać organowi dokumenty rozliczeniowe za luty, marzec, kwiecień i maj 2020 r. Jednak, zarówno skarżący, jak i sąd nie mają obowiązku poszukiwania tych przepisów. Nadto, obowiązkiem organu było prawidłowe uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia. Należy zauważyć, że - zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. - uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Motywy decyzji winny odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśnić tok rozumowania prowadzącego do zastosowania konkretnych przepisów prawa. Szczególne znaczenie ma wskazanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Oznacza to konieczność dokonania wykładni przepisów stanowiących podstawę prawną rozstrzygnięcia zawartego w decyzji, wraz z argumentami przemawiającymi za jej przyjęciem. Innymi słowy, decyzja, którą otrzymuje strona, powinna w uzasadnieniu wskazywać jakie przepisy i dlaczego zadecydowały o takim, a nie innym określeniu jej praw lub obowiązków. Tylko decyzja spełniająca te kryteria może w pełni realizować zasady ogólne postępowania administracyjnego, wyrażające się w prowadzeniu postępowania w sposób budzący zaufanie do organów administracji (art. 8 k.p.a.), oraz przekonywaniu polegającym na wyjaśnieniu stronie zasadności przesłanek, którymi kierowano się przy załatwianiu sprawy (art. 11 k.p.a.). Według sądu, uzasadnienie zaskarżonej decyzji powyższych wymagań nie spełnia, bowiem organ w ogóle nie dokonał wywodu prawnego, wskazującego na zastosowane przepisy prawne i osadzonego w okolicznościach stanu faktycznego sprawy, uzasadniającego pozbawienie skarżącego prawa do zwolnienie z obowiązku opłacania składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. W zaskarżonej decyzji przywołano jedynie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz przytoczono brzmienie przepisów art. 31zq ust. 8, art. 31zo ust. 1 i art. 31zq ust. 1 ustawy o zwalczaniu COVID-19. Zaskarżone decyzje naruszają zatem art. 8 k.p.a., art. 11 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. Dopiero w odpowiedzi na skargę organ dokonał wywodu prawnego uzasadniającego rozstrzygnięcie. Wskazać jednak należy, że w odpowiedzi na skargę organ nie może uzupełniać zaskarżonej decyzji. Odpowiedź na skargę nie może, jako pismo procesowe, być traktowana jako swego rodzaju "aneks" do decyzji. W odpowiedzi na skargę organ orzekający powinien jedynie odnieść się do podniesionych w niej zarzutów, a nie dokonywać brakujących ustaleń faktycznych lub ocen prawnych, które powinny znaleźć się w decyzji. Przedmiotem kontroli sądu nie są wywody zawarte w odpowiedzi na skargę, lecz prawidłowość wydanej przez organ decyzji (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 6 lutego 2020 r. sygn. akt III SA/Lu 366/19; wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 1 grudnia 2020 r. sygn. akt I SA/Bd 607/20). Brak stanowiska organu w powyższym zakresie w decyzji pozbawił też skarżącego możliwości odniesienia się do ww. kwestii w skardze. Mając powyższe okoliczności na uwadze - na podstawie art. 145 1 pkt 1 lit. c oraz art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a. - sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu z dnia [...] r., uznając, że organ naruszył ww. przepisy postępowania, co miało istotny wpływ na wynik. Na podstawie art. 141 § 4 p.p.s.a. sąd wskazuje, aby - ponownie rozpatrując sprawę - organ usunął stwierdzone uchybienia i wydał decyzje zawierające prawidłowe uzasadnienia. Organ wyjaśni, czy skarżący, jako korzystający z tzw. małego ZUS, miał obowiązek złożyć w ogóle dodatkowo deklarację za luty 2020 r., skoro złożył wymaganą deklarację za styczeń 2020 r.