I SA/Sz 946/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 26 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy T. W., pismem z dnia 2 lipca 2014 r. złożył skargę na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S., w której zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W urzędowym formularzu PPF skarżący wskazał, że znajduje się w trudnej sytuacji w związku z upadkiem firmy i zadłużeniem, zaś wypłata, którą otrzymuje jest niewystarczająca na utrzymanie się. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z ojcem – Z. W., matką – D. W., bratem – Ł. W. oraz bratanicą – P. W. W oświadczeniu o stanie majątkowym, dotyczącym posiadanych nieruchomości, wartościowych rzeczy ruchomych, zgromadzonych zasobów skarżący wpisał "brak". Odnośnie osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, wnioskodawca oświadczył, że rodzice otrzymują emeryturę, bratanica uczy się, a brat w chwili obecnej jest bezrobotny. W rubryce formularza dotyczącej dochodów skarżący wpisał: wynagrodzenie za pracę w wysokości [...] zł brutto, a także świadczenia emerytalne rodziców w kwotach [...] zł brutto i [...] zł brutto. Ponadto, skarżący oświadczył, że dokłada się do kosztów i opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego: czynszu, mediów, pozostałą część dochodów przeznacza na żywność, środki higieny, ubranie. Uznając, że zawarte we wniosku oświadczenie strony jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych, referendarz sądowy na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2012 r. poz. 270, ze zm.), dalej jako "P.p.s.a." wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 10 dni następujących dokumentów źródłowych: - zaświadczenia pracodawcy o wysokości średniego miesięcznego wynagrodzenia netto z ostatnich sześciu miesięcy; - kopii rocznego zeznania podatkowego skarżącego za 2013 r. wraz z potwierdzeniem jego złożenia w urzędzie skarbowym; - wyciągów z rachunków bankowych skarżącego, związanych z działalnością gospodarczą, osobistych, lokat, kart kredytowych z ich stanem za okres od 1 czerwca 2014 r. do 1 września 2014 r., lub zaświadczeń z banków o likwidacji rachunków bankowych w ostatnim okresie; - wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie skarżącego, ze wskazaniem kwoty przekazywanej rodzicom na opłacenie mieszkania, wraz z dokumentami potwierdzającymi ich wysokość z ostatnich dwóch miesięcy; - dokumentu potwierdzającego, że brat skarżącego jest bezrobotny i nie posiada prawa do zasiłku; - dodatkowego oświadczenia skarżącego wyjaśniającego, czy bratanica skarżącego otrzymuje alimenty lub inne świadczenia od instytucji (ośrodek pomocy społecznej, szkoła, ZUS) lub osób, w jakiej wysokości, w miarę możliwości wraz z dokumentami potwierdzającymi wysokość takich świadczeń; - dodatkowego oświadczenia dotyczącego stanu majątkowego rodziców skarżącego, czy są właścicielami domu, mieszkania, innych nieruchomości ze wskazaniem ich powierzchni; - wyciągów z rachunków bankowych rodziców skarżącego z ich stanem za okres od 1 lipca 2014 r. do 1 września 2014 r. Skarżący, wykonując powyższe zobowiązanie, w zakreślonym terminie nadesłał jedynie kopie zeznań podatkowych PIT-36 za dwa ubiegłe lata podatkowe wraz z informacją PIT/B, w których zadeklarował: - za 2012 r. przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł, stratę w wysokości [...] zł; - za 2013 r. przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł, dochód w wysokości [...] zł, przychody z innych źródeł w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł, dochód w wysokości [...] zł. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie skarżący, może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Podkreślenia wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ponadto należy wskazać, iż przepis art. 246 § 1 P.p.s.a., co do zasady nie może mieć zastosowania do osób, które osiągają dochody i posiadają majątek, nawet jeśli koszty te stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny. Instytucja prawa pomocy nie powinna bowiem prowadzić do przyznawania pomocy państwa dla osób, które nie czyniąc oszczędności we własnych wydatkach oczekują zrekompensowania kosztów postępowania. Ponadto należy wskazać, że z treści przepisu art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Natomiast rozstrzygnięcie Sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno - "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004). Należy zauważyć także, że postępowanie w przedmiocie udzielenia prawa pomocy, stanowiącego jak wyżej wskazano rodzaj dotacji z budżetu państwa, powinno charakteryzować się współdziałaniem strony i sądu (referendarza sądowego). Dane wykazane przez stronę w formularzu powinny być na tyle szczegółowe, wiarygodne i rzetelne, aby umożliwiały dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji finansowej strony. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych informacji, bądź jeśli okażą się one niewystarczające dla oceny, strona wezwana na podstawie art. 255 P.p.s.a. o nadesłanie dodatkowych dokumentów i oświadczeń jest zobowiązana do ich dostarczenia, a w sytuacji gdy nie jest to możliwe lub utrudnione – do jakiegokolwiek ustosunkowania się do wezwania. Z cytowanego przepisu wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest zatem niewątpliwe wykazanie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony. Nie ulega wątpliwości również, że zaniechanie zastosowania się przez stronę do wezwania sądu (referendarza sądowego) wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 P.p.s.a. ma ten skutek, że sąd (referendarz sądowy) nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W ocenie referendarza sądowego w rozpoznawanej sprawie, z oświadczenia zawartego w złożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wynikają w sposób niewątpliwy wyżej wskazane przesłanki częściowego prawa pomocy, tj. braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania – opłat sądowych, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania skarżącego i rodziny. Podane we wniosku informacje były zbyt ogólne, a skarżący nie przedstawił większości dokumentów potwierdzających deklarowany stan posiadania i podnoszone tam, wyżej opisane, okoliczności faktyczne. Ze złożonych oświadczeń wynikało bowiem, że skarżący prowadzi pięcioosobowe gospodarstwo domowe z rodzicami, bratem i bratanicą, a rodzina utrzymuje się z dochodów w kwocie [...] zł brutto. Brat skarżącego jest bezrobotny i nie uzyskuje dochodów. Z wniosku wynikało także, że skarżący prowadził działalność gospodarczą, jego firma upadła, nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Poza świadczeniami emerytalnymi rodziców skarżący nie podał żadnych danych na temat ich stanu majątkowego. Złożył jedynie ogólne oświadczenie w zakresie ponoszonych wydatków, że partycypuje w opłatach mieszkaniowych. Nie ulega wątpliwości, że opisana sytuacja wymagała uzupełnienia, gdyż na podstawie ujawnionych w formularzu danych trudno było dokonać kategorycznych ustaleń co do stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony i osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe. Samo oświadczenie skarżącego w żaden sposób nie wystarcza do zwolnienia go od kosztów sądowych. Dlatego też skarżący został wezwany na podstawie art. 255 P.p.s.a. do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń, wyżej wskazanych. Zobowiązanie to obejmowało dokumenty obrazujące sytuację skarżącego, ale także członków jego rodziny. W sprawie należało potwierdzić wysokość otrzymywanych przez skarżącego dochodów z wynagrodzenia za pracę, brak oszczędności, nieuzyskiwanie dochodów z działalności gospodarczej. Należało również ustalić wydatki rodziny na utrzymanie, a także potwierdzić istotne kwestie związane z domownikami – sytuację finansową rodziców, brata i bratanicy. Jest bowiem oczywiste, że skoro strona podała, że mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z krewnymi to sytuacja tych osób, ich dochody i obciążenia finansowe współkształtują sytuację wnioskującego o prawo pomocy. Jak wynika z akt sprawy skarżący uchylił się od przedstawienia pełnej dokumentacji, nadesłał bowiem jedynie kopie zeznań podatkowych za 2012 r. i 2013 r., na podstawie których nie można stwierdzić, czy jest w stanie w chwili obecnej opłacić samodzielnie czy z pomocą rodziny koszty sądowe niniejszej sprawy. Należy podkreślić, że wyczerpujące przedstawienie sytuacji finansowej i dokumentów leży w interesie wnioskodawcy, bowiem to jego obciążają skutki niewykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o prawie pomocy. Okoliczności te nie mogą bowiem stanowić domniemania ze strony rozpoznającego wniosek referendarza sądowego, zwłaszcza gdy mają stanowić podstawę udzielenia pomocy finansowej ze środków publicznych. Rodzi to obowiązek wszechstronnego ich wyjaśnienia, zwłaszcza gdy informacje udzielone przez stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy budzą wątpliwości lub po prostu okazują się niewystarczające dla dokonania tej oceny. W oparciu o doświadczenie życiowe można niewątpliwe stwierdzić, że żądane dokumenty były dostępne dla skarżącego lub możliwe do uzyskania, zatem nie powinien on napotkać żadnych poważniejszych trudności w przygotowaniu należytej dokumentacji i przedłożeniu jej referendarzowi sądowemu. Podkreślić przy tym należy, że skarżący miał na to wystarczająco długi czas, gdyż okres 10-dniowy. Niewykonanie wezwania w całości, nieudzielenie wymaganych informacji – do czego strona miała oczywiście prawo – uniemożliwiło poczynienie kategorycznych ustaleń dotyczących sytuacji finansowej skarżącego. Dodatkowo należy zauważyć, że w niniejszej sprawie skarżący reprezentowany jest przez fachowego pełnomocnika, działa zatem mając pełne rozeznanie co do tego, od jakich przesłanek uzależnione jest przyznanie prawa pomocy oraz świadomość, że ryzyko niewykazania tych przesłanek obciąża stronę. Skoro zatem skarżący nie uprawdopodobnił, że jego sytuacja materialna i rodzinna uniemożliwia mu uiszczenie kwoty [...] zł tytułem należnego na tym etapie sprawy wpisu od skargi, nie przedłożył bowiem wszystkich żądanych dokumentów i dodatkowych oświadczeń obrazujących w pełni tę sytuację – wniosek o przyznanie pomocy w tym zakresie nie może być uwzględniony. Mając to na uwadze, uznając, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należało orzec jak w sentencji.