I SA/Sz 947/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodnicząca Sędzia WSA – Marzena Kowalewska po rozpoznaniu w dniu 27 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Agencji [...] "P." Sp. z o.o. z siedzibą o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 2 czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od marca do października 2008 r. p o s t a n a w i a: odmówiono przyznania prawa pomocy Skarżąca Agencja [...] "P." Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w terminie (data nadania 8.08.2014 r.) do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 2.06.2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od marca do października 2008 r., złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku (PPPr) skarżąca wskazała, że nie znajduje się w posiadaniu środków finansowych, które wystarczyłyby na uiszczenie wpisu od skargi. Od 2008 r. prowadzona działalność przestała generować wysokie obroty, spadły zyski głównie z uwagi na załamanie, jakie dokonało się na rynku. Z uwagi na powyższe banki kredytujące działalność skarżącej wypowiedziały przyznane kredyty, a dostawcy ograniczyli dostawy. Skarżąca w celu uniknięcia utraty płynności finansowej i dokonania spłaty zobowiązań głównym wierzycielom przeprowadziła restrukturyzację polegającą na zamknięciu nierentownych oddziałów, zwolnieniu pracowników, a także sprzedaży majątku. W związku z tym, iż proces restrukturyzacji się nie powiódł w 2008 r. skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności, koncentrując się na windykowaniu własnych wierzytelności i regulowaniu zadłużenia. W rezultacie dokonano spłaty wszystkich zobowiązań, z wyjątkiem tych objętych przedmiotowym sporem. Na dzień złożenia wniosku skarżąca nie dysponuje majątkiem, a w dniu 18.11.2013 r. zgłosiła do Sądu Rejonowego [...] wniosek o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego. W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca podała wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych ([...]zł), wartość środków trwałych wnioskodawcy (0,00 zł), wysokość zysku lub strat za ostatni rok obrotowy według bilansu ([...]zł). Stan rachunków bankowych skarżącej na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wyniósł: Bank BPH ([...]zł). Rachunek bankowy został zablokowany przez Naczelnika Urzędu Skarbowego z tytułu dokonanego na majątku skarżącej zabezpieczenia, w związku z decyzją z dnia 28.10.2013 r., nr [...] (utrzymanej w mocy przez Dyrektora Izby Skarbowej decyzją z dnia 2.06.2014 r., nr [...]. Do wniosku PPPr skarżąca załączyła w kopiach nieuwierzytelnionych: – wniosek o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego z dnia 18.11.2013 r. wydruk z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego wg. stanu na dzień 18.11.2013 r. wraz z potwierdzeniami nadania, – aktualny wykaz majątku z szacunkową wyceną jego składników z dnia 18.11.2013 r. – łączna wartość składników majątku to [...] zł, – bilans sporządzony na dzień 31.10.2013 r., – rachunek zysków i strat sporządzony za okres 31.10. 2013 r. – spis wierzycieli (...) z dnia 18.11.2013 r., – spis podmiotów zobowiązanych majątkowo wobec dłużnika (...) z dnia 18.11.2013 r., – wykaz tytułów egzekucyjnych oraz tytułów wykonawczych przeciwko dłużnikowi na dzień 18.11.2013 r., – informacja o postępowaniach dotyczących zabezpieczeń oraz o innych postępowaniach sadowych lub administracyjnych dotyczących majątku dłużnika z dnia 18.11.2013 r., – informację o miejscu zamieszkania reprezentanta spółki, – oświadczenie co do prawdziwości danych zawartych we wniosku o ogłoszenie upadłości z dnia 18.11.2013 r., Wezwaniem z dnia 4.09.2014 r. referendarz sądowy zobowiązał skarżącą do przedłożenia dodatkowych dokumentów (wezwanie doręczone 8.09.2014 r.). W odpowiedzi na wezwanie skarżąca złożyła: – raport kasowy RK nr [...] za okres od dnia 1.08.2014 r. do dnia 31.08.2014 r., – wyciąg bankowy z rachunku bankowego Bank BPH S.A. za okres od dnia 8.07.2014 r. do dnia 4.08.2014 r., za okres od dnia 5.08.2014 r. do dnia 5.08.2014 r., za okres od 6.08.2014 r. do 29.08.2014 r., za okres od dnia 30.08.2014 r. do dnia 5.09.2014 r., – zeznanie podatkowe CIT-8 za 2013 r., – deklaracja dla podatku od towarów i usług VAT 7K za I oraz II kwartał 2014 r., – bilans sporządzony na dzień 31.10.2013 r., – rachunek zysków i strat sporządzony na dzień 31.10.2013 r., – postanowienie Sądu Rejonowego [...] z dnia 25.03.2014 r., sygn. akt [...] (oddalający wniosek o ogłoszenie upadłości), – zarządzenie zabezpieczenia nr [...] z dnia 30.07.2013 r., – zarządzenie zabezpieczenia nr [...] z dnia 30.07.2013 r. Skarżąca wskazała, iż jej sytuacja ekonomiczna od 31.10.2013 r. ciągle się pogarsza. Spółka nie osiągając obecnie przychodów pokrywać musi koszty związane z utrzymaniem, w tym najmu pomieszczeń, usług telekomunikacyjnych. Postanowieniem z dnia 23.09.2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, po zbadaniu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego odmówił przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżąca wskazała, że koszty bieżącego utrzymania, pokrywane były z prywatnych środków finansowych wspólnika – W.N. Ponadto od lipca 2014 r. nie są regulowane bieżące zobowiązania, co skarżąca potwierdziła przedkładając nieuwierzytelnione kopie faktur (telekomunikacja – faktura VAT nr [...] z dnia 7.09.2014 r., wynajem pomieszczeń – faktury VAT nr [...] z dnia 1.08.2014 r., nr [...] z dnia 1.09.2014 r., ponaglenie dot. czynszu za miesiąc lipiec - z dnia 1.08.2014 r., ponaglenie dot. czynszu za miesiąc lipiec i sierpień 2014 r., ponaglenie dotyczące czynszu za miesiąc lipiec, sierpień oraz wrzesień 2014 r.). Skarżąca w treści sprzeciwu, wyjaśniła że na podstawie zawartej umowy najmu pomieszczeń biurowych dysponuje lokalem o pow. [...] m2 (biuro spółki) oraz lokalem o pow. [...] m2 (magazyn). Skarżąca wykorzystuje ww. pomieszczenie magazynowe, jako archiwum dokumentacji księgowej z lat poprzednich, a biuro jako miejsce przechowywania aktualnej dokumentacji. Skarżąca przedłożyła nieuwierzytelnioną kopię aneksu z dnia 31.12.2012 r. do umowy najmu (z dnia 24.06.2009 r.). W dalszej części uzasadnienia sprzeciwu skarżąca, wskazała że nie posiada zdolności kredytowych, a zawarte w latach wcześniejszych umowy kredytowe zostały spółce wypowiedziane w związku z problemami finansowymi. Zadaniem skarżącej nieracjonalne byłoby również podwyższenie kapitału zakładowego spółki w obecnej sytuacji ekonomiczno-finansowej. Skarżąca wyraziła krytyczny pogląd, także w kwestii rezerwy finansowej przeznaczonej do pokrycia zobowiązań publicznoprawnych. Brak aktualnego sprawozdania finansowego (bilansu oraz rachunku zysku i strat) spowodowany jest brakiem środków finansowych na zatrudnienie osoby posiadającej kwalifikacje do sporządzania ww. dokumentów. Podsumowując przedstawioną w sprzeciwie argumentację skarżąca potwierdziła, że nie dysponuje majątkiem pozwalającym na pokrycie wpisu sądowego od skargi. Posiada jednakże wierzytelności, które stara się wyegzekwować w ramach prowadzonego postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej zwanej: "p.p.s.a." wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy ma ten skutek, że postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sprzeciw w niniejszej sprawie został wniesiony skutecznie, tym samym należało rozpoznać wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 p.p.s.a.). Art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z przepisów tych wyraźnie wynika, iż jedynym kryterium, jakim kieruje się sąd rozpatrując wniosek strony w tym przedmiocie, są możliwości finansowe wnioskującego. Inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne do uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy, świadczy o tym użyty we wskazanym przepisie zwrot: "...gdy (osoba prawna) wykaże...". Znajduje to dodatkowe potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a. in principio, który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Wykazanie braku środków niezbędnych do pokrycia kosztów postępowania jest warunkiem niezbędnym do uzyskania ulgi w postaci prawa pomocy, nie kreuje jednak po stronie skarżącej roszczenia o jego przyznanie. Zasada postępowania sądowoadministracyjnego jest, że każdy kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych. W orzecznictwie i piśmiennictwie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest forma dofinansowania z budżetu państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a. (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, pod red. R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C.H.Beck, wydanie 2, Warszawa 2013 r., s. 855-856). Przede wszystkim skarżąca jest spółką prawa handlowego posiadającą osobowość prawną, która została powołana do prowadzenia działalności gospodarczej tj. w celu przynoszenia zysków wspólnikom (w niniejszej sprawie jedynemu wspólnikowi). W sytuacji, gdy wolą wspólnika jest utrzymywanie bytu prawnego spółki oraz jej funkcjonowania w obrocie gospodarczym, nawet w kontekście podjętej próby wszczęcia postępowania upadłościowego (zakończonej oddaleniem wniosku), winny on jest wesprzeć finansowo spółkę i uzupełniać ewentualne niedobory środków niezbędnych na pokrycie jej uzasadnionych wydatków (poprzez np. wniesienie dopłat lub udzielenie spółce pożyczki). Do uzasadnionych wydatków zalicza się niewątpliwie wydatki związane z toczącym się postępowaniem sądowym. Skarżąca nie uzasadniła przyczyn, dla których nie zdecydowała się na skorzystanie z pomocy finansowej w formie dopłat. W takich okolicznościach powinna wykazać przyczyny niemożności uzyskania tych dopłat. Dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi półki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych. Dopłata może być wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z dnia 25.01.2012 r., sygn. akt II FZ 797/11). Uznać należy za niewystarczające uzasadnienie zaniechania przez skarżącą podwyższenia kapitału zakładowego, zgodnie z którym byłoby to nieracjonalne i pozbawione logiki w kontekście złożonego przez nią wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 1.01.2008 r., sygn. akt II OZ 266/08 oraz z dnia 4.04.2008 r, sygn. akt I GZ 62/08 wskazał, że ocena sytuacji majątkowej skarżącej musi uwzględniać nie tylko to, czy strona ma środki na koszty postępowania na koncie czy w kasie oraz ma majątek, ale również czy podjęła i podejmuje wszelkie niezbędne działania celem pozyskania środków finansowych niezbędnych dla ponoszenia kosztów sądowych. Skarżąca pominęła konieczność gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych, jakie mogły wyniknąć w związku z prowadzoną działalnością, w szczególności w skutek prowadzonego od kwietnia 2012 r. postępowania kontrolnego i od stycznia 2013 r. postępowania podatkowego. Zauważyć należy, że skarżąca w złożonym bilansie oraz rachunku zysków i strat wykazała zysk na dzień 31.10.2013 r. w kwocie [...] zł oraz należności krótkoterminowe w łącznej kwocie [...] zł. Zobowiązania skarżącej wyniosły [...] zł i są to zobowiązania krótkoterminowe. W odniesieniu do danych sporządzonych na dzień 31.12.2012 r. jest to kwota niższa o [...] zł. Ponadto jak sama skarżąca wskazała pozostaje w sporze o zwrot wierzytelności w łącznej kwocie [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi liczonymi od dnia 18.11.2010 r. do dnia zapłaty oraz kosztami procesu (sprawa o sygn. akt [...]),a dodatkowo dysponuje wierzytelnością w postaci kaucji z tytułu umowy najmu w kwocie [...] zł. Z załączonych przez skarżącą deklaracji dla podatku od towarów i usług VAT-7K za 1 i 2 kwartał 2014 r. wynika kwota nadwyżki podatku naliczonego nad należnym (VAT-7K 1/2014 –[...] zł, jako kwota do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy). Dane zawarte ww. deklaracjach podają także informacje o dokonanym nabyciu towarów i usług pozostałych odpowiednia w kwartale 1/2014 [...] zł oraz w [...] zł. Ponadto brak jest aktualnych informacji o wysokości czynszu z tytułu najmu lokalu (biura i pomieszczenia magazynowego). Przedłożona wraz z sprzeciwem kopia aneksu do umowy najmu dotyczy okresu od 1.01.2012 r. do 31.12.2013 r. i ustalonej na ten okres stawki czynszu (w wysokości [...] zł). Skarżąca natomiast nie uzupełniła materiału dowodowego o sprawozdanie finansowe za cały rok obrotowy 2013. W takiej sytuacji zdaniem sądu skarżąca miała i nadal ma realną możliwość uzyskania środków na pokrycie kosztów sądowych. Wszystkie ww. orzeczenia sądów administracyjnych zostały opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: www.orzeczenia.nsa.gov.pl. Z uwagi na powyższe, orzeczono na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., jak w sentencji postanowienia.