I SA/Sz 97/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 7 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. D.o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji samochodu zajętego w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez [...] p o s t a n a w i a odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Skarżący W. D., w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł, złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, który to wniosek uzupełnił składając urzędowy formularz. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że wieloletnie "wojny" z administracją spowodowały, że jego rodzina znalazła się w bardzo trudnej sytuacji ekonomicznej. Podnosząc nadto zarzuty odnoszące się do zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w S., W. D. oświadczył, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną oraz 23 - letnim synem i 17 - letnią córką, a jedynym źródłem utrzymania czteroosobowej rodziny jest dochód z pracy żony w wysokości 1.800,00 zł (brutto) miesięcznie. Odnośnie do posiadanego majątku skarżący podał, że posiada mieszkanie o powierzchni 46 m- oraz zabudowaną nieruchomość o powierzchni 220 m-. Ze złożonego oświadczenia wynika, że skarżący nie posiada przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Uznając złożone oświadczenie za niewystarczające do oceny sytuacji skarżącego oraz posiadając z urzędu informację o prowadzeniu przez A. i W. D. działalności gospodarczej - sklep motoryzacyjny (protokół o stanie majątkowym zobowiązanego z 22 stycznia 2008 r. - k. 121 akt administracyjnych), zobowiązano skarżącego do przedłożenia dokumentów potwierdzających sytuację finansową skarżącego i jego rodziny. Wezwaniem z 9 września 2008 r. Referendarz sądowy zobowiązał skarżącego do przedłożenia: - dokumentu potwierdzającego zaprzestanie prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej albo odpisu prowadzonej dokumentacji księgowej związanej z działalnością gospodarczą - z wykazaną kwotą przychodu i dochodu - za okres ostatnich sześciu miesięcy, - odpisu rocznego zeznania podatkowego skarżącego i jego żony za 2007 rok, - zaświadczenia pracodawcy żony skarżącego o wysokości wynagrodzenia za okres ostatnich trzech miesięcy, - wykazu posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych (w tym lokat) oraz wyciągów z tych rachunków za okres od 1 lipca do 31 sierpnia 2008 r., - dowodów potwierdzających wysokość ponoszonych przez rodzinę skarżącego wydatków na konieczne utrzymanie w okresie ostatnich trzech miesięcy (t.j. wydatki na czynsz, wodę, energię, gaz, itp.), - dodatkowego oświadczenia skarżącego o tym, czy wykazana nieruchomość stanowi źródło przychodu skarżącego i jego rodziny (na przykład na podstawie umowy najmu, dzierżawy), - dodatkowego oświadczenia o tym, czy syn R. osiąga dochody i jaka jest ich wysokość (dane z okresu ostatnich trzech miesięcy), - zaświadczenia właściwej do spraw opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy o korzystaniu/niekorzystaniu przez skarżącego i jego rodzinę z pomocy społecznej w terminie 10 dni od doręczenia wezwania pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na w/w wezwanie (doręczone 15 września 2008 r.,), wyrażając swoją ocenę działań organów administracji (Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w D.) i jej skutków dla skarżącego i jego rodziny, W. D. oświadczył, że "z powodu prawdopodobnego rozpadu rodziny w związku z tą sprawą" nie jest w stanie zgromadzić wszystkich dokumentów i w załączeniu powyższego przedłożył jedynie wydaną w dniu 22 lipca 2008 r. decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Z. o wykreśleniu (z dniem 31 lipca 2008 r.) wpisu działalności gospodarczej W. D. z ewidencji działalności gospodarczej. Innych dokumentów we wskazanym terminie, ani dotychczas, skarżący nie przedstawił. Zgodnie z przepisem art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest zależne od wykazania przez stronę będącą osobą fizyczną, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywołanym przepisie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Ciężar dowodu takich okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 wskazanej ustawy zwrotu "gdy wykaże". Do Sądu należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 ustawy, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane w sytuacji, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. ( sygn. akt FZ 478/04 ( niepubl. ), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, sprowadzających się na obecnym etapie postępowania do wpisu od skargi w kwocie 100 zł, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić przy tym należy, że wyrażona przez skarżącego ocena działań administracji nie ma wpływu na dokonywaną ocenę rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego i jego rodziny w związku z wnioskiem o prawo pomocy. Kierowanym do skarżącego wezwaniem wskazano jakie dokumenty i oświadczenia są wymagane aby było możliwe dokonanie takiej oceny oraz pouczono, że niewykonanie wezwania we wskazanym zakresie i terminie spowoduje odmowę przyznania prawa pomocy, gdy tymczasem skarżący nadsyła jedynie wspomnianą wyżej decyzję. W. D., wbrew wezwaniu, nie wykazał wysokości dochodów za 2007 rok oraz za okres poprzedzający udokumentowane wykreślenie z ewidencji działalności gospodarczej (ostatnie sześć miesięcy). Skarżący nie wyjaśnił również, czy wykazana na urzędowym formularzu zabudowana nieruchomość stanowi dla skarżącego i jego rodziny źródło przychodu oraz nie podał danych dotyczących stanu środków na rachunkach bankowych, wysokości ponoszonych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem oraz kwestii korzystania z pomocy społecznej. Stwierdzić przy tym należy, że ewentualny ("prawdopodobny") rozpad rodziny, o którym wspomniał skarżący, nie stanowi przeszkody do nadesłania wymaganych dokumentów i oświadczeń odnoszących się do jego sytuacji finansowej i majątkowej; skarżący nie wyjaśnił przyczyny nieprzedłożenia tychże dokumentów. Podsumowując wskazać należy, że brak udokumentowania danych dotyczących zarówno wysokości otrzymywanych dochodów skarżącego i jego rodziny, jak i wysokości ponoszonych wydatków na konieczne utrzymanie, uniemożliwia dokonanie oceny, czy skarżący jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania w sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na uwadze wszystko powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono, jak w sentencji.