I SA/Sz 97/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Marian Jaździński po rozpoznaniu w dniu 30 października 2008r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W D o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji samochodu zajętego w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez Powiatowy Inspektora Nadzoru Budowlanego w D P p o s t a n a w i a odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym, zwolnienie od kosztów sądowych. W D wniósł za pośrednictwem Dyrektora Izby Skarbowej w S skargę kierowaną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S na postanowienie organu odwoławczego z dnia z dnia [...] Nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w D P z dnia[...] . Nr [...] odmawiające zwolnienia z egzekucji samochodu zajętego w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez Powiatowy Inspektora Nadzoru Budowlanego w D P Skarżący w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł, złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, który to wniosek uzupełnił składając urzędowy formularz. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że jego rodzina znalazła się w bardzo trudnej sytuacji ekonomicznej. Dodatkowo W D oświadczył, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną oraz [...] synem i [...] - letnią córką, a jedynym źródłem utrzymania czteroosobowej rodziny jest dochód z pracy żony, w wysokości [...] (brutto) miesięcznie. Określając stan majątkowy skarżący podał, że posiada mieszkanie o powierzchni [...] oraz zabudowaną nieruchomość o powierzchni [...] Ze złożonego oświadczenia wynika, że skarżący nie posiada przedmiotów o wartości powyżej [...] Referendarz sądowy wezwaniem z dnia [...] r. zobowiązał skarżącego do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń tj.: - dokumentu potwierdzającego zaprzestanie prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej albo odpisu prowadzonej dokumentacji księgowej związanej z działalnością gospodarczą - z wykazaną kwotą przychodu i dochodu /z okresu ostatnich sześciu miesięcy/, - odpisu rocznego zeznania podatkowego skarżącego i jego żony za [...] rok, - zaświadczenia pracodawcy żony skarżącego o wysokości wynagrodzenia za okres ostatnich trzech miesięcy, - wykazu posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych (w tym lokat) oraz wyciągów z tych rachunków za okres od [...] do [...] r., - dowodów potwierdzających wysokość ponoszonych przez rodzinę skarżącego wydatków na konieczne utrzymanie w okresie ostatnich trzech miesięcy (tj. wydatki na czynsz, wodę, energię, gaz, itp.), - dodatkowego oświadczenia skarżącego o tym, czy wykazana nieruchomość stanowi źródło przychodu skarżącego i jego rodziny (na przykład na podstawie umowy najmu, dzierżawy), - dodatkowego oświadczenia o tym, czy syn R osiąga dochody i jaka jest ich wysokość (dane z okresu ostatnich trzech miesięcy), - zaświadczenia właściwej do spraw opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy o korzystaniu/niekorzystaniu przez skarżącego i jego rodzinę z pomocy społecznej w terminie [...] od doręczenia wezwania pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Wezwanie powyższe zostało doręczone stronie w dniu[...] . [...] oświadczył, że "w związku z działalnością organów publicznych i z powodu prawdopodobnego rozpadu rodziny w związku z tą sprawą" nie jest w stanie zgromadzić wszystkich dokumentów i w załączeniu powyższego jedynie przedłożył decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Z z dnia [...] . o wykreśleniu (z dniem [...] r.) wpisu W D z ewidencji działalności gospodarczej. Innych dokumentów we wskazanym terminie, ani dotychczas, skarżący nie przedstawił, nie składał również wniosku o przedłużenie terminu do uzupełnienia tych dokumentów. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S postanowieniem z dnia [....] r. (doręczonym [...] .) odmówił przyznania W D prawa pomocy, w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, a skarżący złożył w dniu [...] r. sprzeciw od tego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści, przepisu art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w razie wniesienia sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie przyznania prawa pomocy, postanowienie przeciwko, któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z przepisem art. 245 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 omawianej ustawy). Z przepisu art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wynika zaś, że obowiązkiem osoby fizycznej wnioskującej o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania względnie nie jest w stanie ich ponieść w pełnej wysokości bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w tym przepisie nieostre pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny wymaga konkretyzacji ze strony wnioskodawcy przez wskazanie dokładnej i wyczerpującej argumentacji oraz ewentualnego - gdy okaże się to niedostateczne - zobrazowania jego sytuacji materialnej za pomocą stosownych dokumentów. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 ustawy, zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny, zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane w sytuacji, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Orzekając w całokształcie tak ujętych przepisów uznać należy, że skarżący W D nie wykazał w sposób należyty, iż jego sytuacja materialna i finansowa uprawnia go do skorzystania ze zwolnienia z powszechnego obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Skarżący wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o dodatkowe dokumenty i oświadczenia został jednocześnie pouczony, że niewykonanie wezwania we wskazanym zakresie i terminie spowoduje odmowę przyznania prawa pomocy. W D w wykonaniu powyższego zobowiązania, przesłał jedynie decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Z, nie wykonał natomiast pozostałych punktów zobowiązania tj.: wysokości dochodów za [...] oraz za okres poprzedzający udokumentowane wykreślenie z ewidencji działalności gospodarczej (ostatnie sześć miesięcy). Skarżący nie wyjaśnił również, czy wykazana na urzędowym formularzu zabudowana nieruchomość stanowi dla skarżącego i jego rodziny źródło przychodu oraz nie podał danych dotyczących stanu środków na rachunkach bankowych, wysokości ponoszonych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem oraz kwestii korzystania z pomocy społecznej. Argumenty wnioskodawcy o niemożności uzupełnienia dokumentów w terminie z uwagi na niewłaściwe funkcjonowanie organów administracji publicznej nie ma uzasadnienia prawnego i nie znajduje też potwierdzenia w okolicznościach sprawy. Subiektywne przekonanie skarżącego o słuszności jego racji, w żaden sposób nie usprawiedliwia niewykonanie w terminie zobowiązania sądowego. Ponownie podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy skierowana jest do osób znajdujących się w trudnych warunkach bytowych, czyli do takich osób, które nie są w ogóle w stanie ponosić kosztów utrzymania koniecznego, jak również do takich, które z uwagi na wysokość dochodów nie są w stanie ponosić tych kosztów, dotyczy to w szczególności osób bezdomnych, korzystających z pomocy opieki społecznej, czy też bezrobotnych. Z zebranych w sprawie informacji wynika, że skarżący nie pracuje (zlikwidował działalność gospodarczą), a jego żona osiąga dochód w wysokości [...] zł (brutto) miesięcznie, mają dwoje dzieci, z tego jedno jest pełnoletnie - [...] lata. Sąd (referendarz sądowy) miał więc prawo skorzystać z dyspozycji, wyrażonej w art. 255 i doprecyzować, status materialno-finansowy, rodziny skarżącego, w kontekście rozliczeń podatkowych skarżącego i jego małżonki, posiadanych przez nich kont bankowych, wydatków na utrzymanie mieszkania, statusu zawodowego i materialnego pełnoletniego syna skarżącego, który jak wynika z oświadczenia W D mieszka wraz ze skarżącym. Wskazać należy, iż w orzecznictwie administracyjnym utrwalił się pogląd, że obowiązek partycypowania w kosztach utrzymania rodziny spoczywa na wszystkich pełnoletnich, pracujących członkach pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym i w tym kontekście należy oceniać możliwość skorzystania przez wnioskodawcę z instytucji prawa pomocy. W tych okolicznościach wobec braku udokumentowania danych odnoszących się do wysokości otrzymywanych dochodów skarżącego i jego rodziny, jak i wysokości ponoszonych wydatków na konieczne utrzymanie, nie ma zatem możliwości dokonania w sposób pełny rzeczywistej oceny, czy W D nie może ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało odmówić przyznania prawa pomocy, zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.