I SA/Sz 994/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia[...] . Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za I, II, III i IV kwartał 2006 r., I kwartał 2007 r. i miesiące od IV do XII 2007 r. oraz miesiące od I do XII 2008 r. p o s t a n a w i a: 1. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi ponad kwotę[...] zł, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie Skarżący W. S. w związku ze skargą na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W obszernym uzasadnieniu wniosku skarżący wskazując na wysokość obciążających go zaległości podatkowych (za lata 2006-2008 kwota ponad [...] zł) podniósł ( w uzasadnieniu wniosku powołano także argumenty dotyczące zasadności skargi), że uiszczenie należnego wpisu od skargi wynoszącego ponad [...] zł w sytuacji finansowej strony jest niemożliwe, a odmowa zwolnienia od kosztów sądowych odbierze prawo do sądu. Skarżący podał, że przy obecnym poziomie jego dochodów i istniejących innych zobowiązań, nie jest w stanie uzyskać kredytu pozwalającego na poniesienie wpisu sądowego. Skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, wynajmuje mieszkanie ponosząc z tego tytułu wydatek w kwocie [...] zł miesięcznie (dowód: umowa użyczenia lokalu mieszkalnego k. 107). Inne koszty utrzymania to: opłaty za media, wyżywienie, zakup ubrań, środków higieny osobistej, leki, kształtujące się w granicach [...] zł miesięcznie (przedłożono faktury VAT za gaz). Skarżący jest zatrudniony i w okresie do 31 grudnia 2010 r. uzyskiwał wynagrodzenie za pracę w wysokości [...] zł miesięcznie netto, od dnia 1 stycznia 2011 r. do 28 lutego 2011 r. przebywał na urlopie bezpłatnym (dowód: zaświadczenie pracodawcy z dnia 14 lutego 2011 r. k. 106). Strona uzyskuje także dochody z działalności gospodarczej, według oświadczenia w wysokości [...] zł brutto. Z przedłożonych dokumentów księgowych firmy wynika, iż w okresie ostatnich trzech miesięcy 2010 r. skarżący uzyskał z tego tytułu (narastająco) przychody w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodów (wydatki) w kwocie [...] zł i poniósł stratę w wysokości [...] zł. Z dokumentów dotyczących rozliczenia podatku VAT (miesięcznych deklaracji VAT-7 z okresu od października do grudnia 2010 r., ewidencji VAT) wynika, że obroty firmy w październiku i listopadzie 2010 r. wyniosły po [...] zł, a w grudniu 2010 r. [...] zł. Z oświadczenia majątkowego wynika, że skarżący nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Wykazał natomiast zobowiązania wobec kontrahentów i banków w łącznej kwocie art. [...] zł, z czego egzekucji podlega należność w kwocie [...] zł (zajęto rachunek firmowy w BPH), a także wskazał na wpłatę do prokuratury poręczenia w wysokości [...] zł. W rocznych zeznaniu podatkowym za 2009 r. skarżący zadeklarował dochody z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodów w kwocie [...] zł, stratę w kwocie [...] zł. Skarżący przedłożył wyciągi z rachunków bankowych : 1. z banku BPH SA (konto osobiste), którego saldo końcowe na dzień 16 lutego 2011 r. wynosiło [...] zł, 2. z banku BPH (konto S. M. należności w restrukturyzacji) z saldem końcowym na dzień 20 stycznia 2011 r. w kwocie ujemnej [...] zł, 3. wyciąg z karty kredytowej w banku BPH za okres od 11 września 2010 r. do 10 lutego 2011 r., z całkowitym limitem w kwocie [...] zł., limitem dostępnym gotówki w kwocie [...] zł, z saldem końcowym w kwocie [...] zł, 4. z banku BPH (konto S. M.) za okres od 20 października 2010 r. do 20 stycznia 2011 r. z saldem końcowym w kwocie [...] zł. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przystępując do rozpoznania wniosku w tak określonym zakresie, wskazać należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Oznacza to, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy również mieć na uwadze, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu (referendarza sądowego) natomiast należy ocena przytoczonych okoliczności. Przede wszystkim należy wskazać, że koszty postępowania, które skarżący jest zobowiązany w chwili obecnej uiścić, aby jego sprawa została rozpoznana przez Sąd to kwota [...] zł wpisu od skargi. W ocenie referendarza sądowego, skarżący w swoim wniosku wykazał, że w chwili obecnej nie posiada środków pieniężnych w wysokości pozwalającej ponieść taki wpis sądowy. Jednakże analiza jego sytuacji materialnej wynikającej ze złożonych oświadczeń i dokumentów oraz okoliczności sprawy nakazuje uznać, że skarżący powinien partycypować w kosztach postępowania w granicach jego możliwości finansowych. Zdaniem referendarza sądowego skarżący bowiem posiada pewne możliwości finansowe, które pozwolą ponieść pomniejszony wpis od skargi bez zagrożenia dla jego egzystencji. Skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, posiada dwa stałe źródła dochodów – wynagrodzenie za pracę i działalność gospodarczą, co świadczy o tym, że jest w stanie wygospodarować środki pieniężne na koszty sądowe. Wprawdzie z dokumentów wynika, że prowadzona przez W. S. działalność gospodarcza przynosi starty, jednakże nie oznacza to, że strona w ramach finansowania działalności nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi. Strata podatkowa jest bowiem jedynie wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami. Bez wpływu na powyższą ocenę pozostaje także podana okoliczność, że skarżący od października 2010 r. nie otrzymywał pensji, a od początku 2011 r. do końca lutego 2011 r. korzystał z urlopu bezpłatnego. Istotne bowiem jest, że pozostaje on zatrudniony i posiada możliwości zarobkowania. Należy zwrócić uwagę, że skarżący nie podał przekonujących powodów uzasadniających jego czasową i dobrowolną rezygnację z uzyskiwania dochodów za pracę przez ostatnie dwa miesiące. Zdaniem referendarza sądowego nie da się usprawiedliwić tej sytuacji ogólnym stwierdzeniem, nie popartym żadnym dokumentem, że od października 2010 r. skarżącemu nie wypłacano wynagrodzenia. Na ocenę możliwości finansowych skarżącego nie wpływa także informacja dotycząca posiadania zobowiązań pieniężnych i znaczny rozmiar tych obciążeń. Co do zasady bowiem inne zobowiązania finansowe nie mogą mieć pierwszeństwa przed obowiązkiem zapłaty kosztów sądowych i nie świadczą o zasadności wniosku. W swoim wniosku skarżący podał, że wszystkie miesięczne koszty jego utrzymania wynoszą ok.[...] zł, a miesięczne dochody z działalności gospodarczej według oświadczenia strony to [...] zł brutto. Ponadto wskazał, że dochody te nie wystarczają na zaspokojenie wszystkich potrzeb życiowych. Strona nie przedstawiła jednak na tę okoliczność żadnych przekonujących dowodów. Należy zatem podkreślić, że z przedłożonych dokumentów wynika, że skarżący dysponuje środkami pieniężnymi, którymi spłaca choćby zadłużenie na kracie kredytowej, a także pozostaje zatrudniony za wynagrodzeniem. W tych okolicznościach, oceniając możliwości finansowe strony i ustalając poziom kosztów sądowych, które strona jest w stanie ponieść, przyjęto, że jest to kwota [...] zł. Powyższa kwota stanowi różnicę pomiędzy środkami pieniężnymi, które skarżący uzyskuje z wynagrodzenia za pracę i z działalności gospodarczej tj. pomiędzy kwotą ok. [...] zł (ok. [...] zł netto z działalności wg oświadczenia oraz [...] zł wynagrodzenie za pracę), a wykazanymi miesięcznymi wydatkami skarżącego w kwocie [...] zł. Reasumując, analiza złożonych oświadczeń i dokumentów przemawia za zasadnością uznania, że skarżący powinien uiścić tytułem wpisu od skargi kwotę [...] zł, a w pozostałej części będzie korzystał ze zwolnienia od tego wpisu. Odmowa przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie oznacza istnienie obowiązku uiszczenia kosztów sądowych na dalszym etapie postępowania. Uzasadnia ją to, że w chwili obecnej zwolnienie skarżącego od poniesienia innych ewentualnych kosztów, wobec tego, że jego sytuacja finansowa może ulec zmianie, byłoby przedwczesne. Należy wskazać, że co do dalszych kosztów sądowych strona może złożyć przecież kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, a jego sytuacja będzie wtedy podlegała ponownej ocenie. Rozstrzygnięcie powyższe, w ocenie referendarza sądowego – z jednej strony – nie pozbawi skarżącego (prowadzącego jednoosobowe gospodarstwo domowe) możliwości zaspokojenia podstawowych (wykazanych) potrzeb życiowych, nie ograniczy prawa kontroli wydanej w jego sprawie decyzji administracyjnej, a z drugiej strony – nie naruszy zasady wynikającej z art. 199 p.p.s.a. Wobec powyższego, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 4 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu.