I SA/Sz 999/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Sędzia WSA Joanna Wojciechowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 kwietnia 2011 r. wniosku M. i Z. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z ich skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia [...]% zaległości w podatku od nieruchomości za lata [...], [...], [...] i [...] wraz z odsetkami oraz odmowy umorzenia pozostałej części zaległości p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy Skarżący wraz ze skargą na wyżej opisaną decyzję złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym koszty sądowe. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I (k. 2) ustalono wpis od skargi w kwocie [...] zł. Postanowieniem z dnia 28 lutego 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie odmówiła skarżącemu przyznania prawa pomocy, a skarżący wnieśli sprzeciw od w/w postanowienia. Stosownie do przepisu art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w razie wniesienia sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego odmawiające przyznania prawa pomocy, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z uzasadnienia wniosku, dodatkowych dokumentów i oświadczeń, wynika co następuje. Skarżący prowadzą gospodarstwo domowe wspólnie z dwójką niepracujących dzieci ([...] letnią córką – aplikantka adwokacka i [...] letnim synem – student ). Źródłem utrzymania rodziny jest renta skarżącego (netto miesięcznie ok. [...] zł, przekazy pocztowe - k.44) oraz wynagrodzenie ze stosunku pracy skarżącej (netto ok. [...] zł – zaświadczenie k. 43 ) oraz dochód "z wynajmu pokoi" w okresie letnim (lipiec, sierpień) w wysokości [...] zł rocznie (brak dokumentów potwierdzających powyższe). Wskazano na zły stan zdrowia skarżącego ( dokumentacja o stanie zdrowia k. 47) i konieczność ponoszenia wydatków na leczenie w wysokości ok. [...] zł miesięcznie (faktury k. 48-61). Skarżący posiadają nieruchomość w M. (obiekt letni) o powierzchni ok. [...] ha ( odpis księgi wieczystej k.89), z funkcją mieszkalną o pow. [...], [...] udział w nieruchomości niezabudowanej (nieużytek) o powierzchni [...] m² w O. (gmina W.), która zgodnie z oświadczeniem skarżących nie przynosi żadnych pożytków (oświadczenie skarżacej k. 25). Oświadczono, że cały dochód z wynajmu pokoi przeznaczono na spłatę kredytu. W prowadzeniu gospodarstwa domowego (zakup środków spożywczych, chemicznych, "odzieży i pomocy naukowych" dla uczących się dzieci – oświadczenie skarżącej k. 24) pomagają mieszkający oddzielnie członkowie rodziny (mama i brat). Ustalono w sprawie, że skarżący mieszkają obecnie w użyczonym mieszkaniu i nie mogą przedstawić dowodów na ponoszone koszty utrzymania, oświadczając, że stanowią one kwotę ok. [...] zł (oświadczenie skarżącej k. 23-24) Skarżący zamierzają osiedlić się w M. (k. 24 ). Jak wynika z akt sprawy skarżący opłacali prowadzone inwestycje w nieruchomości środkami z kredytów. Jak twierdzą, brak zdolności do ich spłaty skłoniła ich do sprzedaży mieszkania w N.. W lutym [...] r. uzyskali z tego tytułu kwotę [...] zł. Środki uzyskane z tego tytułu przeznaczyli w części na spłatę kredytu ([...] tys. zł), kwotę [...] tys. zł zainwestowano jako wkład własny w zakup mieszkania we W. (akt notarialny z [...]r. k.30 i n.), natomiast kwotę [...] tys. zł przeznaczono na podwyższenie kwalifikacji zawodowych córki ( ok. [...] zł – koszty aplikacji adwokackiej) i edukację syna oraz utrzymanie niepracujących dzieci. W związku z zakupem kolejnego mieszkania, skarżąca zaciągnęła w dniu [...] r. kolejny kredyt na kwotę prawie [...] tys. zł. (k.31). Skarżący oświadczyli, że nie mają rachunków bankowych ani lokat (k.24). W sprawie przedłożono szereg dokumentów wiązanych z edukacją i podwyższaniem kwalifikacji zawodowych dzieci skarżących, dokumenty związane z kredytami i obrotem nieruchomościami, dokumenty potwierdzające ponoszenie wydatków na leczenie. Wraz ze sprzeciwem złożono wniosek o dopuszczenie dowodu z akt sprawy I SA/Sz 171/10 z załączników do sprzeciwu referendarza sądowego , t.j. postanowienia z 26 lutego 2010 r. sygn. akt I SA/Sz 864/09 i upomnienie nr [...] z [...]r. Wskazano, że sytuacja materialna i rodzinna skarżących nie zmieniła się na korzyść skarżących, skarżący nadal choruje i istnieje konieczność ponoszenia wydatków związanych z leczeniem. W sprzeciwie powołano się na postanowienie Sądu z 26 lutego 2010 r. I SA/Sz 864/09 przyznające skarżącym prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Dodatkowo, wyjaśniono, że nieruchomość w O. stanowi nieużytek, który nie da się wykorzystać zgodnie z oznaczeniem w ewidencji gruntów (K), skarżący nie mają żadnych możliwości zarobkowych odnośnie przedmiotowej nieruchomości. Powołano się nadto na prowadzone wobec skarżących postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Gminę W. na kwotę ok. [...] tys. zł. plus odsetki. Dodatkowo, w odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia [...] r., skarżący nadesłali odpis z Księgi Wieczystej prowadzonej dla posiadanej nieruchomości w M. sporządzony [...] r. (k.89) oraz wyciągi bankowe z rachunku bankowego matki skarżącej, którego pełnomocnikiem jest skarżąca, za okres od [...] do [...] b.r. (k.90). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje. Zgodnie z przepisem art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest zależne od wykazania przez stronę będącą osobą fizyczną, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywołanym przepisie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Ciężar dowodu takich okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 wskazanej ustawy zwrotu "gdy wykaże". Do Sądu należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 ustawy, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane w sytuacji, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04 dostępne w internetowej bazie orzeczeń orzeczenia.nsa.gov.pl), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Mając na uwadze wszystko powyższe, należy wskazać, że skarżący nie wykazali, że znajdują się w sytuacji uprawniającej ich do otrzymania pomocy prawnej. Zaznaczyć należy, że bieżące dochody skarżących są niewielkie, jednak sytuacja finansowa i majątkowa skarżących jest dobra; z pewnością nie można ich zaliczyć do osób ubogich. Skarżący inwestują w nieruchomości, planują zamieszkać w nadmorskiej miejscowości M., tam też posiadają, na terenie swojego ośrodka wypoczynkowego o powierzchni [...] m², mieszkanie o pow. [...] m². W swoich zasobach posiadają też (na terenie Gminy W.) nieruchomość gruntową w O. o powierzchni [...] ha. Pomimo korzystania z pomocy innych osób, część wolnych środków ze sprzedaży mieszkania w N. w kwocie [...] zł ([...] tys. zł – [...]. tys. zł spłata kredytu) przeznaczają (już po złożeniu wniosku o prawo pomocy w sprawie) na zakup kolejnej nieruchomości ([...] mieszkanie we W., wpłata [...] tys. zł tytułem wkładu własnego). Pozostałą kwotę, tj. [...] tys. zł, przeznaczają na bieżące wydatki. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że na pewno dysponowanie zgromadzonymi środkami pieniężnymi pozostaje jest zastrzeżone do swobodnej decyzji osoby je posiadającej, jednak rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy wskazać należy, że okoliczność posiadania w styczniu [...] r. środków pieniężnych o wartości [...] tys. zł oznacza, że sytuacja finansowa skarżących i ich możliwości finansowe są inne niż opisane we wniosku. Podkreślić też należy, że skarżąca nadal posiada zdolność kredytową, oboje wraz z mężem otrzymują dodatkowe dochody w związku z posiadaniem nieruchomości. Aktualnie, jak wynika z przedłożonego wyciągu, na rachunek bankowy będący w dyspozycji skarżącej wpływają systematycznie wpłaty tytułem zaliczki na organizowany przez skarżącą letni wypoczynek w M. Od stycznia wpłynęła kwota [...] zł. Odnosząc się jeszcze do złożonego wniosku o dopuszczenie dowodu z akt sprawy I SA/Sz 171/10, należy wskazać, Sąd nie dysponuje wskazanymi przez stronę dokumentami. Akta sprawy zostały przekazane do NSA w dniu 5 stycznia 2011 r. celem rozpoznania skargi kasacyjnej, to samo dotyczy akt sprawy I SA/Sz 864/09 ( przekazanie do NSA w dniu 6 października 2010r.). Wskazać w tym miejscu należy, że okoliczność przyznania skarżącym prawa pomocy w powyższych sprawach sądowych jest Sądowi znana z urzędu. Oceniając przedstawiona wyżej aktualną sytuację majątkową i finansową rodziny skarżących, Sąd uznał, że obecna ich sytuacja skarżących nie uzasadnia uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący nie wykazali, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w/w ustawy orzeczono, jak w sentencji.