I SA/Sz 999/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Spółka z o.o. z siedzibą S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania podatkowego p o s t a n a w i a: odmówić Spółce przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych A. Spółka z o.o. z siedzibą w S. (dalej zwana Spółką) pismem z dnia 27 października 2011 r. złożyła skargę na wyżej powołane postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S., zwracając się jednocześnie o zwolnienie od opłaty od skargi w całości. Skarżąca w dniu 5 stycznia 2012 r. (data nadania przesyłki na poczcie) uzupełniając wniosek złożyła urzędowy formularz PPPR w którym zaznaczyła, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych w całości . Z uzasadnienia wniosku oraz nadesłanych dokumentów dotyczących sytuacji Spółki wynika, co następuje. A. Spółka z o.o. z siedzibą w S. prowadzi działalność gospodarczą w zakresie wynajmu nieruchomości na własny rachunek. W chwili obecnej działalność Spółki ogranicza się do wynajmu na rzecz Z. SA pawilonu handlowego położonego w [...], z którego wpływ miesięczny w kwocie [...] zł brutto jest w całości przejęty i egzekwowany przez komornika sądowego. Spółka nie osiąga zysków podatkowych, a wykazane zyski bilansowe pokrywają w całości straty z lat ubiegłych. Wykazane zyski pochodzą natomiast ze sprzedaży wymuszonej (egzekucja komornicza lokalu w G.) i z przychodów z wynajmu. Wyjaśniono, że przychody z tej sprzedaży w kwocie [...] zł zostały w całości przejęte przez komornika Sądu Rejonowego w G.. Ponadto Spółka wskazała, że w związku z prowadzoną egzekucją z należności z najmu do dnia złożenia wniosku o prawo pomocy komornik nie rozliczył wyegzekwowanych wierzytelności na kwotę [...]. Spółka wykazała kapitał zakładowy w kwocie [...] zł, wartość majątku w kwocie [...] zł, stan środków finansowych na 31 grudnia 2011 r. w wysokości [...] zł, wartość środków trwałych w kwocie [...] zł (pawilon handlowy objęty egzekucją) oraz zysk bilansowy za ostatni rok obrotowy (2010) w kwocie [...] zł wypracowany ze sprzedaży majątku w drodze licytacji. Przedłożono bilanse oraz rachunki zysków i strat Spółki za 2009 r. i 2010 r. Spółka posiada rachunek bankowy w [...], który podlega zajęciu egzekucyjnemu, nie przedłożyła jednak wyciągów z tego konta wyjaśniając, że wyciągów takich nie otrzymuje, przesyłając jednak informacje od Banku dotyczące blokady środków na tym rachunku w lutym 2011 i we wrześniu 2010 r. Ze znajdujących się w aktach zeznań rocznych CIT 8 wynika, że Spółka za 2009 r. deklarowała przychody w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodów w kwocie [...] zł, dochód w kwocie [...] zł, a za 2010 r. – przychód w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł, dochód [...] zł oraz do odliczenia od dochodu kwotę [...] zł z tytułu rozliczenia straty z lat ubiegłych (2005 r.). W bilansie Spółki na dzień 31 grudnia 2009 r. wykazano wartość aktywów trwałych w wysokości [...] zł. Skarżąca przedłożyła także aktualne na dzień 31 grudnia 2011 r. wersje wstępne bilansu, rachunku zysków i strat (bez uwzględnienia amortyzacji majątku trwałego), wykazującego stratę w kwocie [...] zł, wykazy aktywów i pasywów, zestawienie przychodów i kosztów obrachunkowych, a także deklaracje VAT 7 za miesiące 10/2011, 11/2011, 12/2011, raporty kasowe za miesiące 10/2011, 11/2011 i 12/2011. Spółka złożyła również oświadczenie, z którego wynika, że wpływy kasowe w kwocie kilkudziesięciu złotych pochodzą z refaktury dostawy wody i odbioru kanalizacji do lokalu przy ul. [...] (wynajętego na rzecz Z.) oraz zasilania kasy przez udziałowca P. Spółka z o.o., które to kwoty są przeznaczane na ewentualne opłaty administracyjne, opłaty pocztowe art. Wyjaśniono także, że Spółka ma niespłacone zobowiązania publicznoprawne (w tym podatkowe) od roku 2006 objęte blokadą rachunku bankowego. Dosłano także dokumenty dotyczące wszczęcia postępowań egzekucyjnych z sierpnia 2011 r., października 2010 r., marca 2010 r. z wykazanym zajęciem wierzytelności należnych Spółce od sieci Z., wydruk stanu KW nieruchomości (lokalu użytkowego) przy ul. [...], zawierający informacje art. o wpisanych hipotekach obciążających ww. nieruchomość. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Na wstępie podnieść należy, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a."). Prawo pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, powinno być zatem stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin są odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej, a także jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym – o co się ubiega skarżąca w rozpoznawanej sprawie – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W rozumieniu wyżej wymienionego przepisu przesłanka "braku dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania" nie jest tożsama z ujemnym wynikiem rachunkowym działalności operacyjnej. Opłacalność prowadzonej działalności gospodarczej nie jest warunkiem wystarczającym dla przyznania prawa pomocy. Zdolność do poniesienia kosztów sądowych należy oceniać przez pryzmat takich wartości jak powszechny obowiązek ponoszenia świadczeń i ciężarów publicznych oraz, niezależne od formy prawnej prowadzenia działalności gospodarczej, prawo do sądu. Przez brak dostatecznych środków w rozumieniu powołanego przepisu należy rozumieć brak realnych możliwości pozyskania środków na sfinansowanie kosztów sądowych, który ogranicza stronie, ponad funkcje przypisane kosztom sądowym, realizację prawa do sądu. Ciężar procesowy wykazania tak rozumianej przesłanki spoczywa na wnioskodawcy. Zasadność wniosku skarżącej referendarz sądowy rozpatrywał w dwóch aspektach, mianowicie z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie musi ona ponieść w niniejszym postępowaniu, a z drugiej strony biorąc pod uwagę możliwości finansowe strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy. Analiza sytuacji finansowej Spółki doprowadziła do wniosku, że wnioskodawczyni nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków pieniężnych, aby ponieść pełne koszty postępowania. Przede wszystkim należy wskazać, że na obecnym etapie postępowania Spółka zobowiązana jest uiścić wpis od skargi wynoszący 100 zł. Inne ewentualne koszty sądowe – jeśliby wystąpiły – nie przekroczyłyby również tej kwoty. W ocenie referendarza sądowego Spółka jest w stanie takie środki finansowe uzyskać, jeśli nie z zewnątrz – z dochodów z działalności gospodarczej – to korzystając z pewnych instytucji, mianowicie dopłat wspólników czy też podwyższenia kapitału zakładowego, co przewiduje kodeks spółek handlowych. Jak wynika z oświadczeń Spółki kroków takich aby zdobyć środki na koszty sądowe nie podjęto. Spółka wykazała, że w chwili obecnej jedynym źródłem przychodu jest wynajem pawilonu handlowego, jednak bez możliwości dysponowania środkami pieniężnymi z tego tytułu z uwagi na ich bezpośrednie przekazywanie komornikowi sądowemu (co potwierdzają nadesłane dokumenty). Z wniosku i dokumentów źródłowych wynika także, że w rocznych zeznaniach rozliczana jest strata z lat ubiegłych, prowadzone są egzekucje z rachunku bankowego, a jedyna posiadana nieruchomość jest obciążona hipotekami. Zapisy w bilansie Spółki – jak wyjaśnia - nie obrazują jej faktycznej sytuacji finansowej, bowiem wykazywane zyski pochodzą ze sprzedaży w drodze licytacji nieruchomości i wynajmu, które w całości podlegają egzekucji. Należy wskazać, że zarówno postępowanie egzekucyjne, jak i rozliczanie strat podatkowych nie uzasadniają potraktowania Spółki w sposób wyjątkowy wynikający z art. 246 p.p.s.a. i przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca pomimo tych okoliczności prowadzi nadal działalność gospodarczą. Z odpisu KRS nie wynika informacja o toczącym się postępowaniu likwidacyjnym, układowym, naprawczym. W takiej sytuacji uprawnione jest domniemanie, że utrzymywanie działalności gospodarczej jest opłacalne, nawet jeśli przedsiębiorca przejściowo ma kłopoty finansowe. Poza tym skarżąca sama wykazała, że otrzymuje środki pieniężne od swojego udziałowca P. Sp. z o.o., które są przeznaczane na ewentualne opłaty administracyjne, opłaty pocztowe, a więc koszty bieżącego funkcjonowania. Do takich wydatków zaliczają się także koszty sądowe, konieczne do dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze postępowania sądowego. W doktrynie uznany jest pogląd, że przedsiębiorca powinien zapewnić środki pieniężne na koszty sądowe na równi z koniecznością zapewnienia środków na inne wydatki na bieżącą swoją działalność. Warto również zauważyć, że koszty sądowe mają charakter należności publicznoprawnych, zatem winny być uiszczone w pierwszej kolejności, nie zaś dopiero wówczas, gdy pozostaną wolne po rozdysponowaniu środki. Opłaty sądowe stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej i w związku z tym inne wydatki wnioskodawcy nie mogą być w stosunku do tych opłat traktowane priorytetowo (por. postanowienie NSA z 23 stycznia 2006 r. II FZ 23/03, niepubl.). Wobec tego należy uznać, że skarżąca powinna partycypować w kosztach zainicjowanego postępowania sądowego, zwłaszcza, że w kasie przedsiębiorstwa na 31 grudnia 2011 r. znajdowała się kwota [...] zł, a zatem kwota znacznie przekraczająca należny wpis od skargi. Już tylko ta okoliczność w zasadzie wyłącza możliwość nawet częściowego uwzględnienia wniosku skarżącej. Końcowo ponownie wymaga podkreślenia, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Przyjęcie przez stronę skarżącą innego priorytetu w wydatkach nie może stanowić podstawy do uznania, że Skarb Państwa winien kredytować wydatki związane z prowadzeniem przez stronę skarżącą procesów sądowych tym bardziej wówczas, gdy posiada ona środki pieniężne i majątek. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.