I SAB/Sz 10/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk – Gawęcka, Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska, Sędzia WSA Bolesław Stachura (spr.), po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. T. o wyłączenie od rozpoznania sprawy o sygn. akt I SAB/Sz 10/16 sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie w osobach: A. S., P. J. S., E.W. p o s t a n o w i ł: oddalić wniosek. M. T. (zwana dalej "Skarżącą") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie w skargę z dnia 19 kwietnia 2016 r. na bezczynność Starosty P. w przedmiocie wydania decyzji administracyjnej co do przyczyn odmowy wydania oryginału tytułu wykonawczego. Sprawa zainicjowana tą skargą została zarejestrowana pod sygn. akt I SAB/Sz 10/16. Na rozprawie w dniu 3 listopada 2016 r. Skarżąca wniosła o wyłączenie od rozpoznania sprawy sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie rozpoznających tę sprawę, tj. sędziów: A. S., P. J. S., E. W., uzasadniając to faktem, iż sprawy rozpoznawane są ciągle w ten sam sposób, z pominięciem przepisów, które są korzystne dla Skarżącej, co stanowi nękanie i że w związku z tym Skarżąca skierowała przeciwko tym sędziom pozwy do sądów cywilnych. Wobec powyższego objęci wnioskiem sędziowie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie złożyli pisemne oświadczenia, że nie pozostają ze Skarżącą w jakimkolwiek stosunku prawnym lub osobistym i nie zachodzą żadne okoliczności z powodu których zachodziłyby uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności przy orzekaniu w sprawie I SAB/Sz 10/16. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Przepisy regulujące problematykę wyłączenia sędziego w postępowaniu sądowoadministracyjnym zamieszczone zostały w rozdziale 5 działu I ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a."), obejmującym artykuły od 18 do 24. Przepis art. 18 § 1 p.p.s.a. zawiera wyliczenie przypadków wyłączenia sędziego z mocy prawa. Zgodnie z tym przepisem sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6a) dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowo-administracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Powody wyłączenia trwają także po ustaniu uzasadniającego je małżeństwa, przysposobienia, opieki lub kurateli (art. 18 § 2 p.p.s.a.). Sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi (art. 18 § 3 p.p.s.a.). Niezależnie od powyższych przyczyn, zgodnie z art. 19 p.p.s.a., sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Stosownie do art. 20 § 1 p.p.s.a., wniosek o wyłączenie sędziego strona zgłasza na piśmie lub ustnie do protokołu posiedzenia w sądzie, w którym sprawa się toczy, uprawdopodabniając przyczyny wyłączenia. Jak zaś wynika z art. 22 § 2 p.p.s.a., postanowienie w przedmiocie wniosku o wyłączenie sędziego powinno być poprzedzone złożeniem wyjaśnienia przez sędziego, którego wniosek dotyczy. Charakter instytucji wyłączenia sędziego sprowadza się do eliminowania wszelkich przyczyn, które mogłyby skutkować pojawieniem się jakichkolwiek wątpliwości, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego przy rozpoznawaniu konkretnej sprawy. W tym zakresie istota wyłączenia sędziego w oparciu o przesłanki bezwzględne, wymienione enumeratywnie w art. 18 p.p.s.a., jak też w oparciu o przesłanki względne z art. 19 p.p.s.a., jest taka sama. Ma ona zapewnić jak najpełniejszą realizację zagwarantowanego, między innymi na gruncie Konstytucji RP, prawa do sądu, poprzez stworzenie warunków umożliwiających każdemu rozpatrzenia jego sprawy przez niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się więc do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lipca 2004 r., SK 19/02, OTK-A 2004/7/67). Zgodnie z art. 20 § 1 p.p.s.a., w przypadku wniosku strony o wyłączenie, obowiązek wykazania i jednocześnie uprawdopodobnienia przyczyn wyłączenia spoczywa przy tym na stronie składającej wniosek, która to winna wskazać przyczyny wyłączenia oraz powołać okoliczności lub dowody uprawdopodobniające wątpliwość co do bezstronności sędziego. Uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym dowodu, nie dającym pewności co do określonych faktów, a stanowiącym jedynie uwiarygodnienie twierdzenia o nich. Nakładając na wnioskodawcę obowiązek uprawdopodobnienia przyczyn wyłączenia, ustawodawca zrezygnował zatem z obarczenia strony obowiązkiem przedstawienia dowodów na potwierdzenie istnienia przyczyny wątpliwości co do bezstronności sędziego. Niemniej jednak wskazać należy, iż różnica pomiędzy udowodnieniem, a uprawdopodobnieniem nie polega na mniejszej wiarygodności informacji, lecz na odformalizowaniu czynności związanych z ich uzyskaniem (por. M. Iżykowski, Charakterystyka prawna uprawdopodobnienia w postępowaniu cywilnym, NP 1980, nr 3, s. 74-75 i 79). W przypadku uprawdopodobnienia przyczyn wyłączenia nie jest zatem wystarczająca sama podejrzliwość i subiektywne przekonanie strony o braku bezstronności sędziego, lecz konieczne jest wskazanie powodów, które obiektywnie uprawdopodobniałyby okoliczność stanowiącą przyczynę wyłączenia. Wnioskodawca, składając wniosek, winien tym samym wskazać fakty, które mogłyby wywołać wątpliwość co do bezstronności sędziego. Jako niestanowiące uprawdopodobnienia w tym względzie uznać zaś należy formułowanie zarzutów ogólnych, o generalnym braku bezstronności, w oderwaniu od okoliczności konkretnej sprawy. Jednocześnie, samo uprawdopodobnienie przyczyn wyłączenia nie jest równoznaczne z uznaniem ich zasadności. To, czy uprawdopodobnione przez stronę okoliczności faktycznie stanowią przyczyny wyłączenia, pozostawione bowiem zostało ocenie sądu orzekającego co do wniosku o wyłączenie. Odnosząc powyższe uwagi do okoliczności powołanych we wniosku Skarżącej, wskazać należy, że nie pozostają one w związku z żadną z ustawowych przyczyn wyłączenia wskazanych w treści art. 18 p.p.s.a. Z powyższych względów należało dokonać analizy wniosku z punktu widzenia przesłanek określonych w art. 19 p.p.s.a. Zgodnie z jego treścią przesłanką wyłączenia sędziego mogą być wszelkie obiektywne okoliczności, dające podstawę do podniesienia uzasadnionych zastrzeżeń co do bezstronności sędziego przy rozstrzyganiu danej sprawy. Art. 19 p.p.s.a. nie zawiera żadnych wskazówek co do tego, kiedy między sędzią a stroną zachodzi stosunek osobisty tego rodzaju, że mógłby on wywołać wątpliwość co do bezstronności sędziego i pozostawia tę ocenę swobodnemu uznaniu sądu. W orzecznictwie przyjmuje się, że podstawą wyłączenia w takim przypadku mogą być stosunki o charakterze emocjonalnym (przyjaźń, sympatia, niechęć, nienawiść), ale także osobiste powiązania gospodarcze, np. powiązania majątkowe, kredytowe. Jednakże, nawet samo istnienie stosunku osobistego nie jest wystarczającą przesłanką wyłączenia, albowiem stosunek ten ma wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego. Nie wystarcza zaś jakikolwiek stosunek osobisty, chociażby można go uważać za nieprzychylny, inaczej bowiem strona mogłaby w każdej sprawie żądać wyłączenia sędziego, jeżeli tylko uważa go za nieprzychylnego sobie. Prowadziłoby to do konsekwencji przez ustawodawcę niezamierzonych. O tym, jaki stosunek osobisty między sędzią a stroną mógłby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego, decydują okoliczności danej sprawy. Muszą one jednak uzasadniać przypuszczenie, że sędzia przy rozpoznawaniu sprawy, z racji swojego nastawienia do danej osoby, będzie prowadził sprawę stronniczo. Innymi słowy, stosunek ten musi uzewnętrzniać się w sposób usprawiedliwiający w powszechnym odczuciu wspomniane wyżej przekonanie, zwłaszcza w sytuacji, kiedy o wyłączenie wnioskuje strona, a nie sędzia. Wyłączenie sędziego, o którym mowa w art. 19 p.p.s.a., ma zapewnić obiektywizm sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2008 r., sygn. akt II FZ 60/08, ONSAiWSA 2008 nr 6, poz. 97 z glosą aprobującą A. Gomułowicza, OSP 2008 z. 11, s. 916 i nast.). W rozpatrywanej sprawie argumentacja przytoczona przez Skarżącą, uzasadniająca jej zdaniem wyłączenie objętych wnioskiem sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie od rozpoznania sprawy, nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżąca wskazała na złożenie do sądu powszechnego pozwów przeciwko wymienionym we wniosku sędziom. Podkreślić jednak należy, że podjęte przez Skarżącą czynności nie wywołały do tej pory skutku w postaci zawiśnięcia sporu sądowego pomiędzy Skarżącą, a ww. sędziami. Sądowi z urzędu bowiem wiadome jest, że do chwili obecnej sędziom tym nie doręczono odpisów pozwów. Wobec powyższego należy uznać, że w istocie Skarżąca nie uprawdopodobniła przyczyn wyłączenia wskazywanych przez nią sędziów od rozpoznania sprawy I SAB/Sz 10/16. Brak takich przyczyn potwierdza także brak złożenia przez sędziów żądania o wyłączenie z uwagi na okoliczność, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności. Jak wynika z akt sprawy, sędziowie ci złożyli natomiast pisemne oświadczenia, z których wynika, że nie jest im znana jakakolwiek okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w sprawie. W tym stanie rzeczy, uznając wniosek Skarżącej za niezasadny i pozbawiony podstaw, na podstawie art. 19 oraz art. 22 § 2 p.p.s.a., Sąd orzekł jak na wstępie.