I SAB/Sz 11/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka po rozpoznaniu w dniu 19 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi F. S. na przewlekłość postępowania prowadzonego przez B. M. i G. T.-Z. w przedmiocie umorzenia podatku rolnego postanawia: odrzucić skargę. Pismem z dnia [...] r., F. S. wniósł skargę na przewlekłość postępowania administracyjnego B. M. i G. T.-Z. w przedmiocie wniosków Skarżącego z dnia 6 maja 2009 r., 7 grudnia 2010 r., i 7 stycznia 2011 r., dotyczących umorzenia podatku od gruntów rolnych. Skarżący zawarł w skardze wniosek o wydanie wyroku zobowiązującego B. do niezwłocznego wydania decyzji administracyjnej umarzającej podatek rolny po zmarłej m. J. S. zgodnie z jego wnioskami z 6 maja 2009, 7 grudnia 2010 r. i 7 stycznia 2011 r. W odpowiedzi na skargę B. G. T. –Z.j wniósł o jej oddalenie. Pismem z dnia 8 lipca 2011 r. Sąd wezwał Skarżącego do wykazania, czy przed wniesieniem skargi z dnia 14 kwietnia 2011 r. wyczerpał tryb, o którym mowa w art. 52 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.),dalej: p.p.s.a., t.j. czy na podstawie art. 141 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa ( t.j. Dz. U. z 2005r. Nr 8 poz. 60 ze zm. ) wniósł ponaglenie na niezałatwienie sprawy z wniosku Skarżącego z dnia 6 września 2010 r. o stwierdzenie nieważności decyzji SKO w S. w sprawie [...] oraz czy wydane zostało rozstrzygnięcie w sprawie tego ponaglenia. W piśmie z dnia 18 lipca 2011 r. F. S. wyjaśnił, że każde kolejne pisma i wnioski jakie kierował do B. M. i G. T.-Z. należało traktować, jako oczekujące wydania stosownej decyzji o umorzenie bądź odmowę umorzenia podatku rolnego po zmarłej w 2004 r. matce, tym bardziej, że upłynął 3 – letni okres przedawnienia egzekwowania należności podatkowej oraz istnieje podstawa do umorzenia zaległości również wobec osób związanych ze zmarłą podatniczką. Skarżący oświadczył nadto, że nie wnosił ponaglenia do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. Dodał przy tym, że zwrócił się jedynie do Sądu, gdyż, jego zdaniem, istnieją przesłanki do nałożenia grzywny na B. M. i G. T. – Z. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4a ( art. 3 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., zakres przedmiotowy skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania wyznaczają postanowienia art. 3 § 2 pkt 1-4 tej ustawy. Tak więc zaskarżenie bezczynności lub przewlekłości postępowania organu administracji publicznej jest dopuszczalne tylko w takim zakresie, w jakim dopuszczalne jest na mocy powyższych przepisów zaskarżenie decyzji, postanowień oraz innych aktów i czynności. Z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w określonym przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego lub Ordynacji podatkowej bądź przepisami innego aktu szczególnego terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale pomimo istnienia ustawowego obowiązku nie zakończył postępowania wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu albo nie podjął stosownej czynności. Dotyczy to zarówno sytuacji, gdy decyzja lub postanowienie nie zostały podjęte w pierwszej instancji, jak i przypadku gdy w obowiązującym terminie nie zostały one wydane przez organ drugiej instancji. Termin "przewlekłe prowadzenie postępowania", użyty w znowelizowanym art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. wskazuje, że nowa skarga dotyczy tylko tych aktów lub czynności określonych w wymienionym przepisie, które są wydawane lub podejmowane w toku prowadzonego postępowania. Jedynie bowiem w tych wypadkach ustawy procesowe określają termin załatwienia sprawy stanowiący podstawę do stwierdzenia, czy stronie przysługuje skarga na przewlekłe prowadzenie postępowania, czy skarga na bezczynność. W związku z powyższym należy zauważyć, że nie wszystkie akty i czynności wymienione w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. wydawane lub podejmowane są w toku postępowania. W szczególności akty i czynności wymienione w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. są z reguły wydawane lub podejmowane poza sformalizowanym postępowaniem. W tych więc wypadkach wniesienie skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania nie jest możliwe ( zob. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz; 4 Wydanie, LEX a Wolters Kluwer business, Warszawa 2011, s. 48). Z kolei z treści art. 52 § 1 p.p.s.a. wynika, że skargę do Sądu można wnieść dopiero po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przewidziany w ustawie (art. 52 § 2 p.p.s.a.). W przypadku skargi na bezczynność organu lub przewlekłość postępowania, przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa przewidują środek wymuszający, określany jako ponaglenie, który przysługuje do organu podatkowego wyższego stopnia (art. 141 § 1 pkt 1 i 2 Ordynacji podatkowej). Ponaglenie na niezałatwienie sprawy jest specyficznym środkiem ochrony praw strony w postępowaniu podatkowym, albowiem przysługuje na bezczynność organu administracyjnego, która w tym przypadku będzie przybierała formę milczenia. Pomimo pewnych wątpliwości, w piśmiennictwie przyjmuje się, że ponaglenie należy traktować jako środek zaskarżenia (por.: J. Borkowski (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki, Ordynacja podatkowa. Komentarz, UNIMEX Wrocław 2003 r., s. 522). Jego konsekwencją jest bowiem konieczność zajęcia przez organ wyższej instancji stanowiska w sprawie bezczynności. W razie uznania ponaglenia za uzasadnione, organ podatkowy wyznacza dodatkowy termin do załatwienia sprawy oraz zarządza wyjaśnienie przyczyn i ustalenie osób winnych niezałatwienia sprawy w terminie, a w razie potrzeby podejmuje środki zapobiegające naruszaniu terminów załatwienia spraw w przyszłości (art. 141 § 2 Ordynacji podatkowej). W przypadku zaś, gdy organ uznaje ponaglenie za nieuzasadnione, wówczas winien w formie postanowienia rozstrzygnąć o jego nieuwzględnieniu. Wydanie takiego postanowienia będzie uzasadniało wniesienie skargi do sądu administracyjnego na bezczynność organu (zob. R. Hauser (w:) S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek; Ordynacja podatkowa. Komentarz, wyd. LexisNexis, Warszawa 2004, s. 452). Podobne stanowisko w powyższej kwestii zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 14 lutego 2006 r. (sygn. akt I FSK 588/05, LEX nr 193106), zgodnie z którym skuteczne wniesienie skargi na bezczynność organu w postępowaniu podatkowym uzależnione jest od rozpatrzenia ponaglenia złożonego w trybie art. 141 § 1 Ordynacji podatkowej, a ponaglenie to winno być załatwione niezwłocznie (art. 139 § 2 Ordynacji podatkowej), nie później jednak niż w terminie 30 dni od daty jego wniesienia. Z akt rozpoznawanej sprawy nie wynika, aby skarżący wyczerpał tryb przewidziany w powyższych przepisach. F. S. oświadczył wprost, że nie wnosił ponaglenia do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. Podkreślić w tym miejscu należy, że uregulowany w art. 141 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej środek prawny w postaci ponaglenia organów administracji publicznej przez organ wyższego stopnia jest instrumentem koniecznym do zwalczania bezczynności organu, czy przewlekłości postępowania, z którego strona musi skorzystać. Dopiero nieskuteczność takiego ponaglenia daje stronie prawo wniesienia do sądu administracyjnego skargi na bezczynność organu, czy przewlekłość postępowania. Przedmiotem kontroli sądowej nie jest wówczas określony akt lub czynność organu administracji publicznej, lecz ich brak – w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działalnie w danej formie i w określonym przez prawo terminie. Jednak na obecnym etapie postępowania, należy stwierdzić, że Skarżący uchybił wymogowi określonemu w art. 52 § 1 i § 2 p.p.s.a, co czyni jego skargę przedwczesną, a tym samym niedopuszczalną w rozumieniu art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Dlatego też postanowiono orzec jak w sentencji postanowienia. Na marginesie, informacyjnie jedynie zaznaczyć należy, że o umorzenie zaległości podatkowej wnosić może jedynie podatnik, a jego śmierć nie jest podstawą do wydania takiej decyzji.