II SA/Sz 10/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.),, Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Aneta Ciesielska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 maja 2016 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta a przyznał D. K. zasiłek rodzinny wraz z dodatkami na rzecz dziecka L. K., na okres zasiłkowy [...]. W dniu 5 lutego 2014 r. Marszałek Województwa ustalił, że w niniejszej sprawie w okresie od [...] r. mają zastosowanie przepisy o koordynacji zabezpieczenia społecznego, ponieważ ojciec dziecka I. K. w tym czasie wykonywał pracę na terenie i w tym czasie to ten kraj miał pierwszeństwo do wypłaty świadczeń. W związku z powyższym Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] stwierdziło nieważność decyzji Prezydenta Miasta a z dnia [...] przyznającej D. K. prawo do zasiłku rodzinnego. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że w dniu 4 kwietnia 2014 r. wpłynęło pismo Prezydenta Miasta a z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji w związku z zaistnieniem koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Na skutek sygnalizacji organu, pismem z dnia 14 lipca 2014 r. Kolegium wszczęło postępowanie z urzędu. Organ wyjaśnił dalej, że w dniu wydania przez Prezydenta Miasta a ww. decyzji, D. K. była uprawniona do świadczeń rodzinnych na podstawie przepisów prawa norweskiego, a zatem w tej sprawie zachodziły przesłanki do wydania decyzji w przedmiocie świadczeń rodzinnych przez Marszałka Województwa w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego. Decyzją z dnia [...] Marszałek Województwa na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), art. 21, art. 23a ust. 9, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 114) orzekł, że zasiłek rodzinny wraz z dodatkami wypłacony D. K. na rzecz dziecka L. K. w okresie od [...]. w łącznej kwocie [...] zł jest świadczeniem nienależnie pobranym. Organ opisał przebieg postępowania w sprawie, dodatkowo wskazał, że pismem z dnia 6 października 2014 r., w związku z brakiem dokumentów niezbędnych do ponownego rozpatrzenia wniosku za okres ustalonej koordynacji, skarżąca została wezwana do jego uzupełnienia, z pouczeniem, że w przypadku nieuzupełnienia wniosku o niezbędne dokumenty, zostanie on pozostawiony bez rozpoznania. Powyższego wezwania skarżąca nie wykonała, w związku z czym pismem z dnia 11 grudnia 2014 r. została powiadomiona, że jej wniosek pozostawia się bez rozpatrzenia oraz, że zostało z urzędu wszczęte postępowanie w celu ustalenia, czy pobrane świadczenia rodzinne są świadczeniami nienależnie pobranymi. Uzasadniając motywy podjętego rozstrzygnięcia Marszałek po przytoczeniu treści art. 30 ust. 2 pkt 2 ww. wskazał, że mąż skarżącej – I. K. w dniu [...]. i ponownie w dniu [...]. rozpoczął zatrudnienie na terenie , o czym D. K. nie poinformowała Centrum Świadczeń, składając w dniu [...] r. wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego. Ponadto, w oświadczeniu z dnia [..] r. podała, że żaden z rodziców dziecka nie pracuje za granicą. Powyższe doprowadziło do wydania w dniu [...] r. decyzji przyznającej jej świadczenia rodzinne, następnie stwierdzenia nieważności decyzji przez SKO, przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia Marszałkowi Województwa i w dalszej konsekwencji pozostawienia wniosku bez rozpatrzenia i uznania, że świadczenia pobrane w ww. okresach są świadczeniami nienależnie pobranymi. W odwołaniu od decyzji Marszałka Województwa D. K. wskazała, że organ bez żadnej podstawy prawnej uznał, że został świadomie wprowadzony w błąd. Odwołująca się stwierdziła, że na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawodawca przesądził, że świadczenie podlega ustaleniu jako nienależnie pobrane, w sytuacji, gdy było wypłacone na podstawie fałszywych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez świadczeniobiorcę. Zdaniem strony, w przepisie tym ustawodawca przesądził, że ma to być świadome wprowadzenie w błąd, tj. przedstawienie organowi nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dowodów. Taka sytuacja nie miała jednak miejsca w przedmiotowej sprawie, bowiem zasiłek w nigdy nie był pobierany w związku z koordynacją zabezpieczenia społecznego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 i art. 23a ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 114 ze zm.) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Po opisaniu dotychczasowego przebiegu postępowania oraz przepisów mających zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, Kolegium wyjaśniło, że w tej sprawie wystąpiły okoliczności wymienione w art. 30 ust. 1 i 2 powołanej ustawy. Organ wskazał nadto, że D. K. we wniosku z dnia 8 września 2011 r. własnoręcznie zaznaczyła i podpisała się pod oświadczeniem, że żaden z rodziców nie pracuje za granicą, a zatem podała nieprawdziwe informacje, bowiem w dniu składania wniosku ojciec dziecka pracował już na terenie . Okoliczność ta doprowadziła po pierwsze do wydania decyzji przez organ niewłaściwy o przyznaniu zasiłku rodzinnego, po drugie decyzja ta została oparta na nieprawdziwej informacji o sytuacji dochodowej rodziny. Dodatkowo, w decyzji z dnia – [...] przyznającej stronie zasiłek rodzinny na dziecko L. K. została pouczona o treści art. 25 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W świetle powyższego Kolegium uznało, że zasiłek rodzinny rzeczywiście pobrany przez D. K. na podstawie ww. decyzji Prezydenta Miasta a, w okresach wskazanych w tej decyzji stał się świadczeniem nienależnie pobranym. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego D. na wyżej opisaną decyzję, D. K. wskazała, że zasiłek na dziecko nie był nigdy pobierany na terenie . Wskazała ponadto, że postępowanie wyjaśniające w tej sprawie, wbrew twierdzeniom Kolegium, nie zostało przerwane z uwagi na jej opieszałość, ale zgodnie z twierdzeniami strony norweskiej zostało przerwane z uwagi na brak koordynacji i reakcji urzędników urzędu marszałkowskiego. Zdaniem skarżącej, to na urzędach państw członkowskich leży ciężar dokonania wszelkich ustaleń, przy czym, gdy tych ustaleń nie dokonają, to oznacza, że państwo powinno wypłacać świadczenie. Ustalenia zarówno organu I instancji, jak i organu II instancji powyższych reguł nie zachowują. Zaprzeczyła również, że w tym samym czasie pobierała świadczenia na terenie i P. W ocenie skarżącej, wyjaśnienie tej sytuacji z należytą starannością leżało po stronie polskiej, tj. polskich urzędników, a co nie zostało uczynione. Tym samym nie ma możliwości by uznać, że świadczenia zostały nienależnie pobrane. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując wcześniej zajęte stanowisko w sprawie. Na rozprawie w dniu 12 maja 2016 r. D. K. poparła skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w ie z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej, czy celowościowej. Stosownie do treści art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [..], mocą której organ ten utrzymał w mocy decyzję Marszałka Województwa z dnia [...] r. w sprawie ustalenia, że zasiłek rodzinny wraz z dodatkami wypłacony na rzecz dziecka skarżącej L. K. w okresach od [...] r. i od [...]. w łącznej kwocie [...] zł jest świadczeniem nienależnie pobranym. Istotę sporu w przedmiotowej sprawie stanowią natomiast konsekwencje prawne niepoinformowania organu przez skarżącą o istnieniu okoliczności mającej wpływ na prawo do przyznania zasiłku rodzinnego i w rezultacie uznanie tego świadczenia za nienależnie pobrane. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 w związku z art. 23a ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 114 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu (ust. 1). Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia (ust. 2 pkt 2). Z kolei przepis art. 23a ust. 9 stanowi, że marszałek województwa ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepis art. 30 stosuje się odpowiednio. Decyzja w tym przedmiocie ma charakter związany, co oznacza że treść rozstrzygnięcia jest wynikiem zaistnienia przesłanek wskazanych w konkretnym przepisie prawa materialnego. Z ustalonego przez organy stanu faktycznego sprawy, jak i z akt administracyjnych załączonych do skargi wynika, że Marszałek Województwa pismem z dnia 5 lutego 2014 r. zawiadomił Prezydenta Miasta a, że mąż skarżącej I. K. od dnia [...] wykonuje pracę na terenie oraz, że w przypadku rodziny skarżącej mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Z tych względów Marszałek, jako organ właściwy do "ponownego" rozpoznania wniosku o świadczenia rodzinne w okresach zasiłkowych [...], pismem z dnia 6 października 2014 r., zobowiązał D. K. do dostarczenia, w terminie 14 dni, wymienionych w tym piśmie dokumentów, a wśród nich dokumentów o dochodzie netto uzyskanym przez I. K. na terenie za przepracowane miesiące: [...]r. Wymaganych dokumentów skarżąca w wyznaczonym terminie nie przedłożyła. Nieprzedłożenie dokumentów w terminie określonym w piśmie z dnia 6 października 2014 r. skutkowało pozostawieniem wniosków D. K. o przyznanie świadczeń rodzinnych między innymi w okresach: od [...] r. bez rozpatrzenia. Dodać przy tym należy, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. stwierdziło nieważność Prezydenta Miasta a z dnia [...] w sprawie przyznania D. K. zasiłku rodzinnego na dziecko, uznając że w dniu wydania przez Prezydenta przedmiotowej decyzji skarżąca była uprawniona do świadczeń rodzinnych na podstawie przepisów prawa norweskiego. Tym samym organem właściwym w sprawie był Marszałek Województwa . Podkreślić jednocześnie należy, że dla zaistnienia przesłanki odpowiedzialności z art. 30 ust. 2 pkt 2 ww. ustawy istotne znaczenie oprócz elementu obiektywnego, oznaczającego rzeczywiste pobranie nienależnego świadczenia, wymagane jest łączne zaistnienie przesłanki subiektywnej, to znaczy świadomości adresata przedmiotowego świadczenia, że nie przysługuje ono jemu. Żeby można było na taki podmiot nałożyć obowiązek zwrotu świadczenia, należy w sposób niebudzący wątpliwości wykazać, że wiedział on o tym, że pobierając określone świadczenie działał niezgodnie z prawem. Podstawowym wyznacznikiem takiej wiedzy jest wykazanie, że osoba pobierająca świadczenie została o tym pouczona. Z akt sprawy wynika, że skarżąca została prawidłowo pouczona o obowiązku wynikającym z dyspozycji art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i ewentualnych skutkach jego niedopełnienia, a także o przesłankach wykluczających prawną możliwość przyznania świadczeń rodzinnych. Pouczenie tej treści zamieszczone zostało zarówno we wniosku, jak i w treści decyzji o przyznaniu świadczeń rodzinnych. Okolicznością niesporną w sprawie jest wreszcie, że skarżąca ubiegając się o świadczenia rodzinne na kolejny okres świadczeniowy, w dniu 8 września 2011 r., uprzedzona o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, złożyła oświadczenie, że: "żaden z rodziców nie pracuje za granicą". Jednocześnie w aktach sprawy znajduje się oświadczenie I. K. z dnia 28 stycznia 2014 r., że od listopada 2009 r. przebywa i pracuje w . Z zestawienia ww. dat wynika zatem bezspornie, że podpisując oświadczenie zawarte we wniosku z dnia 8 września 2011 r. skarżąca musiała zdawać sobie sprawę, że już w tym momencie jej obowiązkiem było poinformowanie organu o fakcie wykonywania przez jej męża pracy za granicą. W tej sytuacji, mając na uwadze treść art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenia wypłacone przez Prezydenta Miasta a od dnia, w którym miały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego do końca okresu zasiłkowego, tj. do [...] r. stały się, jak słusznie uznały organy, świadczeniami nienależnie pobranymi. Odnosząc się do zarzutów skargi stwierdzić należy, że skoro mąż skarżącej wykonywał pracę na terenie już od [..] r., to stwierdzić należy, że świadomie wprowadziła w błąd organ wypłacający ww. świadczenie. Ponadto, to na osobach ubiegających się o świadczenia ciąży obowiązek przedłożenia dokumentów, według zasad określonych w prawodawstwie krajowym, umożliwiających ustalenie przez organy orzekające w sprawie, w jakim kraju świadczenia te będą pobierane. W motywach wydanych w sprawie rozstrzygnięć zarówno organ I instancji, jak i Kolegium prawidłowo przestawiły stan faktyczny i prawny sprawy oraz wyjaśniły przesłanki rzutujące na wynik sprawy. Z tych też względów sąd nie stwierdził jakichkolwiek podstaw do usunięcia z obrotu prawnego wydanych w sprawie decyzji. Reasumując, Sąd stwierdził, że stan faktyczny sprawy będący podstawą zaskarżonego rozstrzygnięcia został ustalony przez organ w sposób prawidłowy. Organ dokonał także prawidłowej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i jego znaczenia według normy materialnoprawnej. Tym samym Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa procesowego i materialnego, mających zastosowanie w sprawie. W tym stanie rzeczy, skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę – skarga okazała się niezasadna. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny, nie stwierdziwszy naruszeń prawa skutkujących uchyleniem zaskarżonych decyzji, na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę D. K. oddalił jako nieuzasadnioną.