II SA/Sz 1002/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu U. S. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 12 kwietnia 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi U. S. na decyzję Wojewody Z. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchylenia, w wyniku wznowienia postępowania, decyzji udzielającej pozwolenia na rozbudowę oraz zmianę sposobu użytkowania obiektu postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 22 grudnia 2016 r. sygn. akt II SA/Sz 1002/16 oddalił skargę U.S. na decyzję Wojewody Z. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie uchylenia, w wyniku wznowienia postępowania, decyzji udzielającej pozwolenia na rozbudowę oraz zmianę sposobu użytkowania obiektu. W piśmie z dnia [...], uzupełnionym urzędowym formularzem PPF z dnia [...], U.S. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego do sporządzenia skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że mieszka i opiekuje się 89- letnią, schorowaną mamą. Koszty jakie miesięcznie poniosła wraz z matką to: podatek od nieruchomości [...]ł, zakup węgla – [...], opłata sądowa – [...] zł, adwokat – [...] zł, woda – [...] zł, Enea – [...] zł, Enea – [...] zł, PGM (fundusz remontowy i eksploatacja) – [...] zł, Wspólnota (media) – [...] zł, telefon ([...] zł x 3) – [...] zł, podatek od nieruchomości -[...]zł, użytkowanie wieczyste – [...] zł, PGE (abonament) – [...] zł, zakup tunelu foliowego – [...]zł, Związek Gmin (śmieci) – [...]zł, wyżywienie – [...] zł, środki chemiczne [...] = [...] zł, gaz w butli [...] zł = [...]zł, leki – [...]zł, pogrzeb szwagra – [...] zł, urodziny mamy – [...] zł, ogrody – [...] zł. Wnioskodawczyni wskazała, że jest współwłaścicielką domu o powierzchni [...]m2 w udziale 7/10 części o wartości ok. [...] tys. zł, właścicielką mieszkania o powierzchni [...]m2 o wartości ok. [...] tys. zł, budynku gospodarczego (stare budownictwo), gruntów ornych o powierzchni [...]ha z których użytkuje [...]ha, a pozostałą część wydzierżawia. Ponadto posiada oszczędności w kwocie [...] zł. Pozostająca z wnioskodawczynią we wspólnym gospodarstwie domowym matka, jest współwłaścicielką w ½ części udziału nieruchomości zabudowanej o powierzchni [...]ha. Miesięczny dochód dwuosobowego gospodarstwa domowego wynosi [...] zł i składa się na niego emerytura skarżącej – [...] zł, emerytura matki – [...] zł, z tytułu dzierżawy gruntu – [...] zł, tytułem dotacji unijnej – [...] zł. Miesięczne zobowiązania i stałe wydatki to: światło (abonament) [...] zł, media – [...] zł, fundusz remontowy i eksploatacyjny – [...] zł, podatek od nieruchomości – [...] zł rocznie, użytkowanie wieczyste – [...] zł rocznie, KRUS – [...] zł kwartalnie, ubezpieczenie gospodarstwa rolnego – [...] zł rocznie, ubezpieczenie komunikacyjne – [...] zł rocznie, PZU Dom – [...] zł rocznie, leczenie skarżącej i jej matki – ok. [...] zł miesięcznie. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego, skarżąca nadesłała umowę dzierżawy działek o łącznej powierzchni [...] ha zawartą w dniu [...] (prawdopodobny błąd dotyczący roku) z czynszem dzierżawnym z tego tytułu wynoszącym [...] zł za 1ha, decyzję ZUS z dnia [...] o przyznaniu skarżącej emerytury z kwotą netto do wypłaty wynoszącą [...] zł, decyzję ARiMR z dnia [...] w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2015 w łącznej kwocie [...] zł, decyzję Prezesa KRUS z dnia [...] przyznającą G.S. emeryturę rolniczą wynoszącą netto [...] zł, wyciągi z trzech kont bankowych skarżącej, decyzję w sprawie podatku od nieruchomości należących do skarżącej ustalającą zobowiązanie na kwotę [...] zł z tytułu gruntów rolnych o powierzchni [...] ha i mieszkania o powierzchni [...] m2 oraz decyzję w tym przedmiocie ustalającą zobowiązanie G.S. i A.P. od gruntów pozostałych o powierzchni [...] ha położonych w M. oraz pozostałych budynków o powierzchni [...] m2 w łącznej kwocie [...] zł, dokumenty dostawy i opłaty za węgiel z lutego b.r. na kwotę [...] zł i marca b.r. na kwotę [...] zł, potwierdzenie uiszczenia opłaty sądowej wynoszącej [...]zł w styczniu b.r., faktury VAT za porady prawne adwokata B.S. na łączną kwotę [...] zł z dnia [...], fakturę za wodę i ścieki w kwocie [...] zł oraz [...] zł każda za dwa miesiące, fakturę za prąd na kwotę [...] zł za dwa miesiące, polecenia przelewu z tytułu następujących opłat: za fundusz remontowy w kwocie [...] zł za mieszkanie położone w B., [...] zł za media dot. również tego mieszkania, [...] zł za telefony [...],[...] zł z tytułu podatku od nieruchomości, [...] zł za prąd, [...] zł z tytułu zakupu tunelu foliowego, [...] zł na rzecz Związku Gmin "[...]a". Postanowieniem z dnia [...] starszy referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu postanowienia referendarz wskazał, że wnioskodawczyni nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z nadesłanych dokumentów wynika, że wnioskodawczyni pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką mając do dyspozycji miesięcznie kwotę [...] zł na którą składa się emerytura skarżącej wynosząca [...] zł (wpływ na konto [...]), emerytura matki w kwocie [...] zł, dochód z dzierżawy gruntu – [...] zł, dochód z dotacji unijnej – [...] zł. Natomiast miesięczne koszty niezbędnego utrzymania kształtują się na poziomie ok. [...] i zaliczyć do nich należy : węgiel [...], woda i ścieki – [...]zł, śmieci – [...]zł, fundusz remontowy i eksploatacyjny – [...]zł, media – [...]zł, telefon – [...]zł, gaz w butli – [...]zł, prąd – [...]zł, wyżywienie – [...]zł. Wbrew przekonaniu skarżącej do kosztów bieżącego, niezbędnego utrzymania nie należą wydatki na urodziny, pogrzeb, zakup tunelu foliowego czy dodatkowe ubezpieczenia. Są to dodatkowe koszty, które skarżąca w ramach posiadanych środków finansowych jest w stanie ponieść. Referendarz zaznaczył, że z prawa pomocy chociażby w części, może skorzystać osoba, która po uiszczeniu jedynie koniecznych, kosztów niezbędnego swojego utrzymania, a nie wszystkich możliwych wydatków, nie posiada już żadnych wolnych środków. Tymczasem skarżąca wraz z matką uzyskuje stałe miesięczne dochody dysponując miesięcznie budżetem wynoszącym ok. [...] zł, przy kosztach niezbędnego utrzymania stanowiących kwotę ok. [...] zł. Ponadto posiada liczne nieruchomości gruntowe z których czerpie dochód oraz mieszkanie położone w B., które również może stanowić źródło dodatkowego dochodu, skoro mieszka razem z matką w K. Pismem z dnia [...] skarżąca złożyła sprzeciw od ww. postanowienia zarzucając mu, iż sąd błędnie przyjął kwotę [...] zł, w tym ustalił emeryturę skarżącej w wys. [...] zł i emeryturę mamy w wys. [...] zł zamiast emeryturę skarżącej [...] zł (od [...]), emerytura KRUS mamy [...] zł. U.S. wskazała, że kwota [...] zł wpłynęła na konto skarżącej jednorazowo, jako emerytura łącznie ze zwrotem podatku za 2016 r. Sąd obliczając dochody skarżącej nie wziął pod uwagę faktu, że pieniądze za dzierżawę gruntów rolnych za 2016 r. otrzymała dopiero jesienią po zbiorach. Dochód jakim do jesieni dysponuje to emerytura skarżącej [...] zł, emerytura mamy [...] zł oraz dotacje unijne za 2015 r. [...] zł, co łącznie daje kwotę [...] zł. U.S. wskazała, że jej mama ukończyła 89 lat i jest osobą bardzo schorowaną. Choruje na tarczycę, alergię, zaćmę oczu, chorobę wieńcową serca, ma wszczepiony stymulator serca i jest pod stałą opieką kardiologa, co wiąże się z częstymi wyjazdami (koszt [...] zł). Skarżąca wskazała, że choruje na zwyrodnienie stawów kolanowych, ma problemy z chodzeniem, choruje na łuszczycę, astygmatyzm (koszt częstej wymiany okularów ok. [...] zł). Koszt środków do prania, pielęgnacyjnych, to ok. [...] zł miesięcznie, których sąd nie uwzględnił. Wskazała, że sąd mylnie ustalił, iż ubezpieczenie nie jest wydatkiem niezbędnym, ale część tego ubezpieczenia to ubezpieczenie obowiązkowe ponieważ skarżąca jest rolnikiem i obligatoryjnie podlega ubezpieczeniu, są to dwie raty: wiosną i jesienią w kwocie [...] zł za 2016 r., [...] zł miesięcznie. Zarzuciła, iż sąd zaniżył koszty zakupu opału, gdyż roczny koszt zakupu tylko węgla (2-2,5 t) w zależności od pogody to koszt [...] zł, a sąd wziął pod uwagę tylko węgiel zakupiony dwa razy wiosną. Nie uwzględniono także kosztów leków w kwocie [...] zł miesięcznie oraz podatku rolnego za 2017 r. w kwocie [...] zł za I kwartał oraz kosztów zakupu okularów mamy [...] zł i skarżącej [...] zł. Mieszkanie które posiada skarżąca w Bełchatowie wymaga generalnego remontu przed jego wynajęciem, a obecnie nie może ponieść kosztów jego remontu. Skarżąca wskazała, że zmuszona jest w tym miesiącu kupić nową pralkę na raty - koszt ok. [...] zł miesięcznie, bo stara się popsuła. Wskazała, że w miarę możliwości stara się ponosić koszty sądowe, ale opłata adwokata za sporządzenie skargi kasacyjnej w kwocie ok [...] zł przekracza jej możliwości. U.S. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie z kosztów sądowych i przyznanie radcy prawnego z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w tym postępowaniu, stąd każda osoba wszczynająca postępowanie winna się liczyć z wydatkami na ten cel. Dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona winna znaleźć pokrycie w swych dochodach nawet przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków, niebędących niezbędnymi dla utrzymania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 1980 r., I CZ 99/1980, Lex 8257). Przyznanie przez sąd prawa pomocy w zakresie całkowitym winno mieć zatem charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie. Stosownie do art. 243 § 1 i art. 245 § 1 P.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 6 października 2004 r. (sygn. akt GZ 64/04, dostępne w Internecie) udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy zaznaczyć, że prawo pomocy jest ze swej natury instytucją wyjątkową, stosowaną tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych można zaliczyć osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Może być więc stosowane jedynie w przypadku osób rzeczywiście ubogich, dla których uiszczenie kosztów sądowych oznaczałoby konieczność drastycznego uszczuplenia środków przeznaczonych na zaspokojenie podstawowych potrzeb. W niniejszej sprawie sąd podziela stanowisko starszego referendarza sądowego, iż skarżąca nie wykazała, aby jej sytuacja majątkowa była na tyle trudna, że pozbawiona jest możliwości pokrycia kosztów prowadzonego z jej skargi postępowania sądowego. Analizując wniosek skarżącej złożony na urzędowym formularzu PPF, nadesłane przez nią dokumenty oraz nowe okoliczności podniesione w sprzeciwie, sąd przeliczył dochody i wydatki U.S. prowadzącej gospodarstwo domowe wraz z matką, które kształtują się następująco: - na miesięczny dochód składa się: emerytura skarżącej wynosząca [...] zł, emerytura matki w kwocie [...] zł, dochód z dzierżawy gruntu – [...]zł, dochód z dotacji unijnej – [...] zł (kwota [...] zł przyznana na rok 2015 r. podzielona na 12 m-cy). Zauważyć należy, że wnioskodawczyni wskazała, iż posiada grunty orne o pow. [...] ha z czego użytkuje [...] ha, pozostałe grunty dzierżawi. Powyższe oznacza, że do miesięcznego dochodu strony wliczyć należy również dochód z gospodarstwa rolnego. Zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 23 września 2016 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2015 r. (Monitor Polski z dnia 26 września 2016 r.) przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego wynosił w 2015 r. - 1975 zł. Dochód z gospodarstwa rolnego skarżącej za rok 2015 r. wyniósł więc [...] zł, co daje miesięcznie kwotę [...] zł. Podsumowując wymienione wyżej kwoty, miesięczny dochód skarżącej wynosi [...] zł. - do miesięcznych niezbędnych kosztów utrzymania wliczyć należy: węgiel [...]zł (sąd przyjął kwotę wydatku na ten cel- [...] zł rocznie wskazaną w sprzeciwie), woda i ścieki – [...]zł, śmieci – [...]zł, fundusz remontowy i eksploatacyjny – [...]zł, media – [...]zł, telefon – [...]zł, gaz w butli – [...]zł, prąd – [...]zł, wyżywienie – [...]zł, oraz wskazane w sprzeciwie: środki do prania i pielęgnacji -[...] zł, leki -[...]zł, wyjazdy na konsultacje lekarskie do S. – [...]zł. Łącznie są to wydatki w kwocie [...] zł. Należy wskazać, że w orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że do niezbędnych kosztów utrzymania nie można zaliczyć kosztów ubezpieczenia (por. postanowienie WSA w Łodzi z dnia 8 października 2015 r. sygn. akt I SA/Łd 1404/14, postanowienie WSA w Lublinie z dnia 18 stycznia 2010 r. sygn. akt II SA/Lu 760/09, dostępne w Internecie). Nie są to bowiem wydatki, których ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Wskazać również trzeba, iż wątpliwości sądu budzi wiarygodność wskazywanych przez skarżącą, jako obciążających ją w pełni- opłat za energię, wodę i ścieki, skoro rachunki za dostawę tych usług wystawione są na W.S. zam. [...] co oznacza, że inna osoba musi partycypować w korzystaniu z tych mediów, a zatem również w ich ponoszeniu. Nadto wskazać należy na niejasność w udokumentowaniu ponoszonych przez skarżącą wydatków na podatek od gruntów rolnych za rok 2016 r. Decyzja Wójta Gminy K. z dnia [...], wymierza U.S. podatek od gruntów rolnych o pow. [...] h. za 2016 r. w kwocie [...] zł. Skarżąca przedłożyła natomiast jako jej wydatek potwierdzenie zapłaty I raty z tej decyzji w wysokości [...] zł. Tymczasem z § 3 umowy dzierżawy wynika, iż podatek i ubezpieczenie gruntów rolnych o pow. 9, 54 ha opłaca dzierżawca. Decyzja z tej samej daty wymierzająca podatek od nieruchomości w [...] za 2016 r. wskazuje, iż współwłaścicielem tej nieruchomości wraz z U.S. jest A.P., stąd również nie jest oczywisty wniosek ponoszenia całości podatku od tej nieruchomości przez skarżącą. Jak wskazano wcześniej udzielenie stronie prawa pomocy, powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Sytuacja finansowa strony skarżącej przedstawiona w nadesłanych dokumentach nie wskazuje, aby wygospodarowanie środków pieniężnych na ten cel było niemożliwe. Dokonanie zestawienia stałych dochodów gospodarstwa domowego U.S. -ok. [...] zł z koniecznymi wydatkami ponoszonymi na utrzymanie tego gospodarstwa ok. [...] zł, prowadzi do wniosku, że skarżąca może poczynić oszczędności na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie w kwocie ok. [...] zł miesięcznie. Istotą prawa pomocy jest udzielenie pomocy finansowej tylko takim osobom, które po uiszczeniu koniecznych kosztów bieżącego utrzymania nie posiadają już żadnych wolnych środków na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Prawo to przysługuje wnioskodawcy jedynie w sytuacji, gdy środki jakimi dysponuje pozwalają na poniesienie tylko koniecznych i niezbędnych wydatków bieżącego utrzymania rodziny. W świetle przedstawionych powyżej okoliczności sąd stwierdził, że skarżąca nie spełniła przesłanek wynikających z treści art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., bowiem nie wykazała, że nie posiada jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego, bądź nie jest w stanie ich pozyskać. Podsumowując, sąd uznał stanowisko starszego referendarza sądowego wyrażone w zaskarżonym postanowieniu za trafne, gdyż nie narusza ono prawa stąd należy utrzymać je w mocy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.