II SA/Sz 1002/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel (spr.),, Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Agnieszka Klimek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 października 2017 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę. Decyzją wydaną w dniu [...] r., nr [...], w oparciu o przepis art. 4, art. 5 ust. 1 i 2, art. 10 ust. 2, art. 13, art. 21 ust. 1 i 2, art. 27 ust. 3, art. 48 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2016 r., poz. 195 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 lutego 2016 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia wychowawcze (Dz.U. z 2016 r., poz. 214) w związku z art. 104 i art. 107 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", po rozpoznaniu wniosku K. M. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na córkę K. M., Wójt Gminy D. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ wyjaśnił, iż w złożonym wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego na drugie dziecko w rodzinie K. M. oświadczył, że w skład rodziny wchodzą: córka – K. M., córka – Z. M., konkubina – A. L. oraz wnioskodawca. Tymczasem w postępowaniu wyjaśniającym ustalono, że Z. M. – córka K. S. - M. jest zameldowana w S. przy ul. [...]. Powyższy fakt potwierdza także postanowienie Sądu Okręgowego w S. z dnia [...] r., z którego wynika, że miejsce pobytu małoletniej córki Z. jest przy matce. W związku z powyższym faktem wnioskodawca może ubiegać się o świadczenie wychowawcze na córkę K. M. wyłącznie z określeniem dochodu. Nie zgadzając się z opisanym rozstrzygnięciem K. M. złożył odwołanie wnosząc o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i rozstrzygnięcie co do istoty sprawy poprzez przyznanie świadczenia wychowawczego zgodnie z jego wnioskiem. Skarżący zarzucił, iż organ pierwszej instancji bez żadnej analizy stanu faktycznego sprawy sprowadził pojęcie "rodziny" do kryterium wspólnego zamieszkiwania (a właściwie nawet zameldowania) pod wspólnym adresem bez uwzględnienia całości okoliczności sprawy i bez podstawy prawnej, w sytuacji, gdy on wykonuje władzę rodzicielską nad córką (a nie tylko ją posiada), tj. sprawuje pieczę nad córką w sposób zapewniający jej prawidłowy rozwój. Podkreślił, że małoletnia Z. M. oraz jej matka, pomimo faktu zameldowania w S. przy ul. [...] faktycznie zamieszkują w B. , przy ul. [...] (gdzie zameldowany jest także skarżący), zaś konkubina skarżącego z córką zameldowane są w B. , przy ul. [...], gdzie zamieszkują wspólnie ze skarżącym. Skarżący jest w trakcie procesu rozwodowego wytoczonego z jego powództwa przeciwko matce małoletniej Z. M.. Postanowieniem z dnia [...] r. Sąd Okręgowy w S. zabezpieczył jego kontakty z córką, wyznaczając je w określonych terminach. Przy czym skarżący ma pełnię praw rodzicielskich i w pełni wywiązuje się z określonych kontaktów, czyniąc przy tym starania, by były one jeszcze częstsze. Wydana decyzja nie zawiera uzasadnienia prawnego w rozumieniu art. 107 § 1 K.p.a., a jedynie faktyczne. Nadto zdaniem skarżącego organ dopuścił się naruszenia dyspozycji art. 5 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez jego niewłaściwą interpretację, pomijając całkowicie fakt, że jest on ojcem dwójki dzieci i to na drugie, które z nim codziennie przebywa i które wychowuje wspólnie z konkubiną, wnosi o przyznanie świadczenia – co jest jedynym kryterium przyznania rzeczonego świadczenia. Ponadto przywołany przepis jest przepisem technicznym, regulującym zasady wypłaty świadczenia w przypadku orzeczenia opieki naprzemiennej, co w niniejszej sprawie nie ma miejsca – wobec faktu, że matka małoletniej Z. M. nie będzie mogła skorzystać z świadczenia wychowawczego, z powodu przekroczenia ustawowego kryterium dochodowego. Skarżący zarzucił także brak ustalenia właściwie stanu faktycznego sprawy, wskazując, że organ nie dążył do wyjaśnienia wątpliwości, nie umożliwił mu składania dowodów wyjaśniających wątpliwości organu. Uzupełniając braki w prowadzonym postępowaniu podał, że jest ojcem Z. i K. M. i złożył wniosek o przyznanie świadczenia na drugie dziecko zgodnie z art. 4 ust. 1 i 2 ustawy. Zamieszkuje on w bloku obok swojej pierwszej córki na tym samym osiedlu, łoży na utrzymanie córki nie tylko alimenty, ale zapewnia jej również wszelkie rozrywki, wyjazdy na wakacje, pokrywa koszty leczenia, wyposażenia pokoju (znajdującego się w lokalu zamieszkiwanym przez niego i A. L.) a także udział w zajęciach dodatkowych, ma bardzo dobry kontakt z córką Z. i w sposób odpowiedni pełni rolę wychowawczą i opiekuńczą w jej życiu. Zdaniem skarżącego, z faktu, że nie zamieszkuje wspólnie z Z. M. na co dzień nie można wyciągać wniosku, że nie sprawuje on władzy rodzicielskiej, wręcz przeciwnie czyni to zarówno w sposób materialny, jak i w zakresie bezpośrednio sprawowanej pieczy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, podzielając stanowisko organu pierwszej instancji, decyzją z dnia [...] r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Wójta Gminy D.. Przywołując przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci Kolegium wywiodło, iż w prowadzonym postępowaniu w przedmiocie przyznania świadczenia wychowawczego na córkę K. M. z przedłożonego przez wnioskodawcę postanowienia Sądu Okręgowego w S. z dnia [...] r. wydanego w postępowaniu zabezpieczającym na czas trwania procesu o rozwód między skarżącym a K. S. - M. bezsprzecznie wynika, że miejsce zamieszkania małoletniej Z. M. na czas trwania postępowania o rozwód ustalono przy K. S. - M.. Orzeczenie to nie wpływa na władzę rodzicielską skarżącego nad córką Z. M., ani na jej zakres, co oznacza, że mając pełnię władzy rodzicielskiej nad dzieckiem skarżący może sprawować nad córką opiekę, decydować o jej istotnych sprawach oraz jest obowiązany łożyć na jej wychowanie i utrzymanie. Na podstawie orzeczenia Sądu regulującego kontakty skarżącego z córką, nie można uznać, że w ich okresie zmianie ulega miejsce zamieszkania córki na miejsce zamieszkania ojca. Wśród dowodów potwierdzających fakt wywiązywania się z obowiązków rodzicielskich skarżący przedłożył również dowody potwierdzające fakt, że córka zamieszkuje z matką a z ojcem utrzymuje właściwe relacje i kontakty w okresach wyznaczonych sądownie kontaktów. Przy czym, w ocenie Kolegium, sposobu uregulowania kontaktów z córką Z. nie można uznać za orzeczenie opieki naprzemiennej rodziców nad dzieckiem, co umożliwiałoby zaliczenie córki Z. jednocześnie do rodziny skarżącego, jak i rodziny matki dziecka. Z uwagi na powyższe brak jest podstaw do uznania, że dziecko może zostać zaliczone jednocześnie jako członek rodziny obydwojga rodziców, co przewidziano w art. 2 pkt 16 zd. 3 ustawy. Organ odwoławczy wskazał także, że zgodnie z definicją rodziny zawartą w art. 2 pkt 16 powołanej ustawy, aby dziecko mogło zostać uznane za członka rodziny rodzica w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci muszą zostać spełnione łącznie następujące warunki: - dziecko musi zamieszkiwać wspólnie z rodzicem dziecka; - dziecko musi pozostawać na utrzymaniu rodzica dziecka; - dziecko nie może ukończyć 25 roku życia (z określonymi wyjątkami). W badanej sprawie spełnione zostały dwa warunki, tj. córka skarżącego Z. pozostaje na jego utrzymaniu i nie skończyła 25 lat, jednakże nie spełnia ona warunku zamieszkiwania z rodzicem (ojcem), ponieważ jej miejsce zamieszkania jest przy matce, a zatem nie może zostać uznana za członka rodziny ojca K. M. w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Odnosząc się do zarzutów odwołania dotyczących niedostatecznego ustalenia stanu faktycznego, organ wyjaśnił, że fakt zamieszkiwania dziecka przy matce (potwierdzony przez skarżącego oraz wynikający z przedłożonych dokumentów), z którą skarżący nie zamieszkuje, nie pozwala przyjąć, że jej miejsce zamieszkania jest przy ojcu, pomimo, że dziecko przebywa w miejscu zamieszkania ojca w czasie, gdy realizuje on ustalone kontakty z dzieckiem. Z uwagi na powyższe córka skarżącego – Z. M. nie zamieszkująca z ojcem, jego konkubiną i przyrodnią siostrą K. M. - nie mogła zostać uwzględniona jako członek tej rodziny, w związku z czym uznać należało, że córka – K. M. jest pierwszym, a nie drugim dzieckiem w rodzinie, zgodnie z definicją zawartą w art. 2 pkt 14 powołanej ustawy. Podzielając zarzut naruszenia art. 10 K.p.a. organ zaznaczył, że w postępowaniu odwoławczym umożliwiono skarżącemu realizację jego praw wynikających z powołanego przepisu. Nie zgadzając się z opisaną decyzją organu odwoławczego K. M. zaskarżył ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie zarzucając naruszenie: prawa procesowego, tj.: - art. 15 K.p.a., przez brak ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy, a w szczególności przez nie odniesienie się de facto do wszystkich podniesionych w odwołaniu zarzutów i lakoniczne uzasadnienie decyzji, jak również pominięcie przeprowadzenia wnioskowanych w odwołaniu dowodów, co stanowi naruszenie zasady prawdy materialnej - art. 7, art. 77 § 1 w związku z art. 136 K.p.a. oraz zasady przekonywania – art. 11 w związku z art. 107 § 3 K.p.a.; - art. 11 w związku z art. 107 § 3 K.p.a. oraz art. 80 K.p.a., poprzez brak wszechstronnej oceny materiału dowodowego, a zwłaszcza nieprzeprowadzenia analizy stanu faktycznego związanego z funkcjonowaniem rodziny skarżącego; - art. 7 i 77 § 1 K.p.a., przez błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy, będące konsekwencja naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów, prowadzące do uznania, że córka Z. M. nie jest zaliczana do rodziny skarżącego, a także, że skarżącemu nie przysługuje świadczenie na drugie dziecko, o które wystąpił ze stosownym wnioskiem; - art. 8 K.p.a., przez prowadzenie postepowania w sposób naruszający zasadę budzenia zaufania obywateli do organów władzy publicznej w związku z odmową przyznania świadczenia wychowawczego na córkę K. , mimo, iż jest ona drugą córką skarżącego na którą łoży środki finansowe i wychowuje; - art. 10 K.p.a., poprzez nieprawidłową próbę konwalidacji przez organ drugiej instancji uchybienia popełnionego przez organ pierwszej instancji, który uniemożliwił skarżącemu zapoznanie się z materiałem dowodowym i złożenie wniosków dowodowych na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego; oraz prawa materialnego, tj.: - art. 4 ust. 1 – 3 w związku z art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, przez jego niewłaściwe zastosowanie w stanie faktycznym sprawy, w którym wystąpiły wszystkie przesłanki warunkujące wydanie pozytywnej decyzji ustalającej prawo do przyznania świadczenia na drugie dziecko skarżącego. W oparciu o wykazane uchybienia skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy D. z dnia [...] r. Nadto powołując przepis art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniósł o przeprowadzenie dowodu z załączonych do odwołania z dnia [...] r. dokumentów. W odpowiedzi na skargę organ nie znajdując podstaw do zmiany stanowiska wyrażonego w sprawie, wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2016 r., poz. 1369 ze zm.). Rozpoznając sprawę w świetle powołanego wyżej kryterium legalności sąd uznał, iż skarga nie może być uwzględniona, bowiem podejmując zaskarżone rozstrzygnięcie nadzorcze organ prawa nie naruszył. Przedmiotem kontroli sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy D. odmawiającą przyznania K. M. świadczenia wychowawczego wnioskowanego na córkę – K. M. (urodzoną [...] r.). Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2016 r., poz. 195 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Zgodnie z przepisem art. 5 ust. 1 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy (matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka), w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Rodzina natomiast w rozumieniu art. 2 pkt 16 ustawy oznacza odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25 rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku, gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Złożony przez skarżącego wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy [...] obejmował młodszą córkę K. M. ze wskazaniem, że w skład jego rodziny wchodzi również starsza córka Z. M. (na którą nie wnioskował o świadczenie wychowawcze), konkubina – A. L. i wnioskodawca. W świetle tak sformułowanego wniosku, w ocenie sądu, orzekające w sprawie organy w sposób prawidłowy przeprowadziły postępowanie dowodowe w kierunku ustalenia, czy starsza córka skarżącego Z. M. wchodzi w skład jego rodziny w rozumieniu wyżej cytowanego przepisu, gdyż od pozytywnego w tym względzie ustalenia zależało przyznanie skarżącemu świadczenia wychowawczego na córkę K. M. (jako na kolejne dziecko). Poczynione na gruncie ustaleń organów wnioski są prawidłowe: sposobu uregulowania kontaktów z córką Z. M. nie można uznać za orzeczenie opieki naprzemiennej, a tym samym nie wchodzi ona w skład rodziny skarżącego w rozumieniu ww. ustawy, wobec czego córka K. M. jest pierwszym dzieckiem w rodzinie. W niniejszej sprawie skarżący argumentował, że łoży na utrzymanie córki nie tylko alimenty, ale pokrywa również koszty jej wyjazdów, leczenia, ubioru, wyposażenia pokoju, dodatkowych zajęć oraz, że ma z córką bardzo dobry kontakt i w sposób odpowiedni pełni w jej życiu rolę wychowawczą i opiekuńczą. Przedłożył postanowienie Sądu Okręgowego w S. Wydział [...] z dnia [...] r., sygn. akt [...], którym na czas trwania postępowania rozwodowego Sąd uregulował kontakty ojca z córką, wyznaczając je w określonych terminach, ustalając miejsce pobytu dziecka przy matce K. S. - M. oraz zobowiązał skarżącego do uiszczania na rzecz małoletniej Z. M. tytułem alimentów kwoty [...]zł miesięcznie. Zgodnie z wydanym postanowieniem skarżący może sprawować opiekę nad córką oraz decydować o jej istotnych sprawach. Jednakże jak prawidłowo, ustaliły organy w oparciu o jego treść, nie można uznać, że w okresie kontaktów ojca z córką zmianie ulega jej miejsca zamieszkania na miejsce zamieszkania skarżącego. Faktu tego nie potwierdzają również przedkładane przez skarżącego dowody płatności alimentów, wydatków ponoszonych na zaspokojenie potrzeb córki, czy oświadczenie, że córka Z. wraz z matką zamieszkuje na tym samym osiedlu co skarżący, w bloku obok. Z przepisu art. 2 pkt 16 ustawy istotne dla cech członka rodziny pozostają dwie kwestie: zamieszkiwanie oraz pozostawanie na utrzymaniu. Co prawda skarżący regularnie wywiązuje się z obowiązku alimentacyjnego oraz ponosi koszty utrzymania córki Z. , to nie przedłożył żadnych dowodów, na podstawie których można, by było przyjąć, że wraz z żoną K. S. –M. sprawują opiekę nad córką Z. M., która nosiłaby cechy opieki naprzemiennej i uzasadniałaby realizację prawa do świadczenia wychowawczego na drugą córkę K. M.. Przedłożone dowody – przelewy alimentów, czy paragony potwierdzają jedynie, że skarżący ponosi koszty związane z utrzymaniem dziecka i wywiązuje się ze swoich obowiązków jako rodzic, nie potwierdzają natomiast faktycznego zamieszkiwania dziecka z obojgiem rodziców – na przemian. Z literalnego brzmienia art. 2 pkt 16 ustawy wynika wprost, że o opiece naprzemiennej orzeka sąd. Brak stosownego orzeczenia sądowego daje podstawę do przyjęcia, że opieki takiej nie ma. Przy czym podkreślić należy, że orzecznictwo sądowe jest w tym względzie podzielone stojąc zarówno na stanowisku, że orzeczenie takie jest bezwzględnie wymagane, albo, że brak jest takiego wymogu (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 13 grudnia 2016 r., sygn. akt II SA/Łd766/16, WSA we Wrocławiu z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 477/16). Niezależnie jednak od obu stanowisk, jednoznacznie przyjmuje się, że to na organach ciąży obowiązek wyjaśnienia stanu faktycznego, czy taka opieka naprzemienna w danej sprawie występuje. W niniejszej sprawie prawidłowo organy ustaliły stan faktyczny oraz zinterpretowały treść przedłożonego postanowienia Sądu z dnia [...] r., przyjmując, że nie doszło do orzeczenia przez Sąd opieki naprzemiennej nad Z. M.. Powyższe potwierdza również załączona opinia psychologiczna, zgodnie z którą orzeczenie opieki naprzemiennej jest niecelowe i, która potwierdza fakt zamieszkiwania Z. M. z matką. W tej sytuacji sąd doszedł do przekonania, że organy orzekające nie naruszyły wskazanych przez skarżącego przepisów zarówno prawa materialnego, jak i przepisów postępowania. Organy w sposób wyczerpujący zebrały materiał dowodowy, a następnie dokonały jego rozpatrzenia i w sposób zasadny - stosownie do prawidłowo przeprowadzonej wykładni art. 2 pkt 16 ustawy - przyjęły, że Z. M. nie jest członkiem rodziny skarżącego w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu i w konsekwencji w prawidłowy sposób orzekły w zaskarżonych decyzjach. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.