II SA/Sz 1015/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący sędzia WSA Katarzyna Sokołowska po rozpoznaniu w dniu 26 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. W. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przyznania pomocy pieniężnej postanawia: 1) przywrócić termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, 2) odmówić przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Wyrokiem z dnia [...] r., sygn. akt II SA/Sz [...], Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę J. W. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r., nr [...], w przedmiocie przyznania pomocy pieniężnej. J. W., w dniu [...] r. złożył wniosek o "wydanie odpisu wyroku w celu odwołania do wyższej instancji". Postanowieniem z dnia [...] r. skarżącemu odmówiono sporządzenia uzasadnienia wyroku, z uwagi na złożenie wniosku z uchybieniem 7-dniowego terminu. Postanowienie doręczono stronie w dniu [...] r. J. W. wniósł zażalenie na powyższe orzeczenie, które Naczelny Sąd Administracyjny oddalił. Jednocześnie z zażaleniem skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy. Sąd uwzględnił złożony wniosek w zakresie ustanowienia dla skarżącego adwokata, którego Okręgowa Rada Adwokacka w S. wyznaczyła w osobie adw. D. S.. W dniu [...] r. ww. adwokat, działając w imieniu skarżącego, nadał w urzędzie pocztowym, wniosek z dnia [...] r. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku wywodząc, że skarżący jest osobą starszą, schorowaną, a emocje towarzyszące rozprawie i orzeczeniu sądu, które zapadło w dniu [...] r. spowodowały, że nie zrozumiał pouczenia co do terminu wniesienia wniosku o uzasadnienie wyroku i konsekwencji złożenia wniosku po terminie. Dopiero po powrocie do domu i w rozmowie z członkami rodziny, którzy pomagają mu formułować pisma wytłumaczono mu, że powinien niezwłocznie złożyć wniosek o doręczenie uzasadnienia wyroku, co też uczynił. Podkreślono, że w przypadku innych pism z sądu skarżący wykonywał polecenia bez zwłoki, bowiem łatwiej jest mu zrozumieć treść pisma, aniżeli zapamiętać ustne pouczenie udzielone na rozprawie. Nadto podniesiono, że skarżący dowiedział się o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu w rozmowie telefonicznej od pełnomocnika, który uzyskał informację o swym umocowaniu w dniu 18 grudnia 2017 r. Natomiast w piśmie z dnia 16 lipca 2018 r. pełnomocnik oświadczył, że wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku został złożony w terminie 7 dni od uzyskania informacji o wyznaczeniu go pełnomocnikiem. Postanowieniem z dnia [...] r. Sąd odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia [...] r. uchylił powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wskazując, na konieczność sprecyzowania wniosku oraz uzupełnienia jego braków formalnych. Po zwrocie akt z NSA, tutejszy sąd pismem z dnia 5 października 2018 r. wezwał pełnomocnika skarżącego do sprecyzowania żądania zawartego w złożonym wniosku z dnia 21 grudnia 2017 r., w szczególności czy strona wnosi o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o pisemne uzasadnienie wyroku (jak sugeruje tytuł wniosku), czy też wnosi o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o pisemne uzasadnienie wyroku (jak sugeruje uzasadnienie wniosku). Natomiast w sytuacji , gdy strona wnosi o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o pisemne uzasadnienie wyroku, to zobowiązano do: - uzasadnienia wniosku poprzez podanie okoliczności uprawdopodobniających brak winy strony w uchybieniu terminu, - wskazania, kiedy ustała przyczyna uchybienia terminu, - dokonania czynności, której strona nie dokonała w terminie (tj. złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o pisemne uzasadnienie wyroku). W odpowiedzi na powyższe zobowiązanie sądu, w piśmie z dnia 12 października 2018 r. pełnomocnik oświadczył, że wniosek z dnia 21 grudnia 2017 r. dotyczy przywrócenia skarżącemu terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku WSA w Szczecinie z dnia 25 października 2017 r. Jednocześnie wykonując spóźnioną czynność, adwokat zwrócił się o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku powielając argumentację zawartą w piśmie z dnia 21 grudnia 2017 r. Nadto dodał, że skarżący nie korzystał wówczas z pomocy profesjonalnego pełnomocnika i nie zdawał sobie sprawy z rygorów związanych z zachowaniem terminu i koniecznością złożenia wniosku w terminie 7 dni od publikacji orzeczenia. Z kolei w uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku podniósł, że skarżący z uwagi na swój podeszły wiek [...] lat w chwili złożenia wniosku o uzasadnienie), schorzenia chorobowe, nie jest w stanie w sposób dokładny ustalić znaczenia przepisów prawa i ustalić obowiązków związanych z podejmowanymi czynnościami. Ma on ograniczone możliwości percepcji. Nie był świadomy, że składając spóźniony wniosek o uzasadnienie wyroku musi również wnieść o przywrócenie terminu do złożenia tego wniosku i wytłumaczyć sądowi przyczyny uchybienia terminu. Wzburzenie treścią wyroku spowodowało, że nawet nie zdawał sobie sprawy, iż przekroczony został termin do złożenia wniosku o uzasadnienie i, że okoliczność tą należy sądowi wyjaśnić. Pełnomocnik podkreślił, że skarżący nie ma dostępu do treści ustaw i nie korzysta z komputera i Internetu, zaś jego małżonka również jest w podeszłym wieku i nie umiała pomóc mężowi. Wiedzę o takich obowiązkach skarżący uzyskał dopiero od ustanowionego z urzędu pełnomocnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Stosownie do art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), zwanej dalej "p.p.s.a.", jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Orzeczenie w tym przedmiocie może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 87 § 1 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (§ 2). Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (§ 4). Podkreślenia wymaga, że w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z dwoma odrębnymi wnioskami o przywrócenie terminu. Pierwszy z nich dotyczy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, zaś drugi przywrócenia terenu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Przy czym dopiero uwzględnienie pierwszego wniosku otwiera drogę do merytorycznej oceny drugiego z nich. W sprawie nie budzi żadnych wątpliwości sądu, że skarżący uchybił terminowi zarówno do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku WSA z dnia 25 października 2017 r. jak i do wniesienia żądania o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Skarżący bowiem składając spóźniony wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku nie wniósł jednocześnie o jego przywrócenie. Takiego wniosku nie złożył także w terminie 7 dni do dnia otrzymania postanowienia odmawiającego sporządzenia uzasadnienia wyroku. Natomiast z wyjaśnień pełnomocnika wynika, że skarżący nie był świadomy, że uchybił terminowi do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku jak i konsekwencji z tym związanych, ani tego, iż składając taki wniosek powinien wnieść o jego przywrócenie. Wiedzę w tym zakresie uzyskał dopiero od pełnomocnika wyznaczonego z urzędu, który działając w jego imieniu mógł złożyć stosowne wnioski. Mając zatem powyższe na uwadze jak i treść wniosku z dnia 21 grudnia 2017 r., uzupełnionego pismami z dnia 16 lipca 2018 r. oraz 12 października 2018 r. uznać należy, że przyczyna uchybienia terminu w przypadku wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku ustała w dniu, w którym adwokat D. S. dowiedziała się o wyznaczeniu jej pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącego, tj. 18 grudnia 2017 r. Oznacza to zatem, że wniosek nadany w urzędzie pocztowym w dniu 22 grudnia 2017 r., został złożony z zachowaniem siedmiodniowego terminu, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. Spełnione zostały także pozostałe warunki określone w art. 87 p.p.s.a. Niewątpliwie kluczową przesłanką uzasadniającą przywrócenie uchybionego terminu stanowi brak winy po stronie podmiotu dokonującego lub zamierzającego dokonać określonej czynności procesowej. Wyjaśnić trzeba, że kryterium braku winy wiąże się z obowiązkiem szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przez brak winy należy rozumieć sytuacje, w których z przyczyn obiektywnie niezależnych, nawet przy zachowaniu najwyższej staranności skarżący nie miał możliwości dochowania ustawowego terminu. Przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, ale także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. W orzecznictwie sądowym do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się z reguły: przerwę w komunikacji, powódź, pożar, inną katastrofę, nagłą chorobę strony, jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, mylnie poinformowanie strony przez sąd o terminie i trybie wniesienia środka zaskarżenia. Sąd w badanej sprawie doszedł do przekonania, że argumentacja przedstawiona przez pełnomocnika we wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia uprawdopodabnia brak winy skarżącego w uchybieniu terminu. W realiach analizowanej sprawy okoliczności, że skarżący nie znał obowiązujących przepisów prawa dotyczących procedury sądowej jak i nie miał do nich dostępu, ani możliwości uzyskania w tej mierze pomocy, w tym profesjonalnego pełnomocnika, pozwalają na przyjęcie, że strona nie miała świadomości i wiedzy, iż wraz ze spóźnionym wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku należy wnieść wniosek o jego przywrócenie. Okoliczności te na tle tego konkretnego przypadku należy zakwalifikować jako przeszkodę trudną do przezwyciężenia, która to usprawiedliwia niedochowanie terminu. Dlatego też wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku zasługiwał na uwzględnienie. Z kolei przechodząc do merytorycznej oceny wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku przypomnieć wypada, że jako przyczynę niezawinionego uchybienia terminu wskazano na okoliczności związane z przeprowadzoną rozprawą, w tym emocje wywołane niekorzystnym dla skarżącego wyrokiem oraz niezrozumienie przez stronę ustnego pouczenia przedstawionego przez przewodniczącego składu orzekającego co do terminu wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W odniesieniu do tych okoliczności podkreślić trzeba, że skarżący oprócz ustnego prawidłowego pouczenia na rozprawie o procedurze związanej z wystąpieniem o sporządzenie uzasadnienia wyroku, otrzymał wcześniej pisemne pouczenie w tym zakresie wraz z zawiadomieniem o terminie rozprawy. Pismo to doręczono skarżącemu w dniu 2 października 2017 r., a potwierdzając jego odbiór skarżący tym samym potwierdził fakt zapoznania się z zawartym w nim pouczeniu. W takiej sytuacji usprawiedliwienia dla przywrócenia terminu nie mogła stanowić argumentacja, że ustne pouczenie udzielone na rozprawie było dla skarżącego niezrozumiałe, skoro pouczenie o takiej samej treści posiadał również w formie pisemnej. Co istotne w obu pouczeniach poinformowano skarżącego, że w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie 7 siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku. Dodatkowo w zawiadomieniu o terminie rozprawy wskazano, że zgłoszenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku po upływie tego terminu, jest czynnością bezskuteczną. Pouczenia te należy uznać za czytelne i niepozostawiające wątpliwości, co do tego w jakim terminie należało wnieść wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Natomiast jeśli skarżący miał jakiekolwiek wątpliwości w tym zakresie, to mógł zwrócić się do sądu (osobiście lub telefonicznie) o wyjaśnienie tej kwestii, co świadczyłoby o dołożeniu przez niego wymaganej staranności w dbałości o własne interesy. Nie bez znaczenia pozostaje także fakt, że złożenie wniosku o uzasadnienie wyroku nie jest czynnością skomplikowaną technicznie, wymagającą pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Sąd zdaje sobie sprawę, że wprawdzie uczestnictwo w rozprawie i wysłuchanie niekorzystnego dla skarżącego wyroku, mogło wywołać u niego wzburzenie, czy stres. Niemniej jednak emocje spowodowane rozprawą i wyrokiem, podobnie jak stan zdrowia czy podeszły wiek, nie przesądzają same w sobie o braku winy w uchybieniu terminu. Nie mogą one zatem stanowić przesłanki do przywrócenia terminu, zwłaszcza w sytuacji gdy we wniosku nie podniesiono żadnych innych argumentów, które przemawiałyby za tym, aby skarżącego potraktować wyjątkowo. Z tych względów, Sąd działając na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a, przywrócił termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, zaś odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.