II SA/Sz 1019/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Iwona Tomaszewska, Sędziowie Asesor WSA Kazimierz Maczewski,, Asesor WSA Arkadiusz Windak (spr.), Protokolant Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2006 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku przedemerytalnego I. u c h y l a zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu Dyrektor Powiatowego Urzędu Pracy w [...], po przeprowadzeniu postępowania w trybie wznowienia postępowania, decyzją z dnia [...] r., nr [...], na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 i art. 151 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (jednolity tekst: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 13 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (j.t.: Dz. U. z 1997 r. Nr 25, poz. 128 ze zm.) w zw. z art. 139 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. Nr 99, poz. 1001 ze zm.), uchylił własną decyzję z dnia [...] r. przyznającą W. S. prawo do zasiłku przedemerytalnego od dnia [...] r. i jednocześnie orzekł o utracie przez W. S. prawa do zasiłku przedemerytalnego od dnia [...] r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że rejestrując się w Powiatowym Urzędzie Pracy w dniu [...] r. i składając wniosek o uzyskanie zasiłku przedemerytalnego W. S. zataił fakt posiadania prawa do emerytury policyjnej, którą pobierał od [...] r. W/w decyzja stała się ostateczna. W dniu [...] r. Dyrektor Powiatowego Urzędu Pracy w [...] w oparciu o art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu w zw. z art. 139 ust. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz art. 30 ust. 4 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych (Dz. U. Nr 120, poz. 1252), decyzją nr [...] orzekł o zwrocie nienależnie pobranego przez W. S. zasiłku przedemerytalnego za okres od dnia [...]r. do [...] r. w kwocie [...] zł., w terminie 14 dni od otrzymania decyzji. W. S. wniósł od tej decyzji odwołanie do Wojewody [...] zwracając się z prośbą o jej uchylenie. Odwołujący się wyjaśnił, że nie miał świadomości naruszenia przepisów prawa. Ponadto, kwota uzyskiwanej emerytury policyjnej wynosi tylko [...] zł. i jest dodatkowo obciążona zajęciem komorniczym w efekcie czego na utrzymanie całej rodziny pozostaje mu tylko [...] zł. W wyniku rozpatrzenia sprawy na skutek wniesionego odwołania Wojewoda [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu w zw. z art. 30 ust. 4 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych, decyzją z dnia [...] r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając motywy swego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał na fakt podpisania przez W. S. w dniu rejestracji, tj. [...] r., oświadczenia wedle którego nie nabył on prawa do emerytury lub renty oraz pouczenia o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w przypadku niespełnienia warunków wymienionych w ustawie o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. W. S., pomimo pobierania od [...] r. emerytury policyjnej, nie poinformował organu rejestrującego o tym fakcie. Tymczasem w dniu [...] r. organ zatrudnienia został powiadomiony przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych o pobieraniu przez W. S. emerytury. Wojewoda [...] przywołując treść przepisów wskazanych w podstawie prawnej decyzji, za zasadne uznał orzeczenie organu I instancji nakazujące W. S. zwrot nienależnie pobranego zasiłku przedemerytalnego za okres od [...] r. do [...] r. W. S. złożył na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...]. Skarżący opisując okoliczności towarzyszące jego rejestracji w Powiatowym Urzędzie Pracy wyjaśnił, że o możliwości zarejestrowania się został pouczony w ostatnim zakładzie pracy, tj. w Zakładzie Naprawczym Taboru Kolejowego w [...]. Aby zarejestrować się poświęcił temu 3 dni. Bardzo duża ilość osób spowodowała pośpiech pracowników Urzędu, którzy sami wypełniali druki podając je osobom rejestrującym się do podpisu - nie wyjaśniając przy tym ich treści. Skarżący przyznał, że otrzymywał emeryturę policyjną jednakże nikt nie informował go o tym, że w takiej sytuacji zasiłek przedemerytalny mu nie przysługuje. Powołując się na swój dotychczasowy staż pracy, wiek, stan zdrowia i konieczność utrzymania z [...] zł. emerytury 4-osobowej rodziny, W. S. wniósł o umorzenie określonej przez organy kwoty nienależnie pobranego zasiłku przedemerytalnego. Przedstawione w skardze stanowisko W. S. podtrzymał w piśmie procesowym z dnia [...] r. Odpowiadając na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działań organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Takie określenie kompetencji Sądu skutkuje tym, że w przypadku stwierdzenia, że orzeczenie dotknięte jest istotnymi wadami prawnymi, mającymi postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub postępowania administracyjnego, Sąd eliminuje z obrotu prawnego takie wadliwe orzeczenie - w zależności od rodzaju stwierdzonego uchybienia - poprzez jego uchylenie lub stwierdzenie jego nieważności - art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W przeciwnym wypadku Sąd skargę oddala (art. 151 w/w ustawy). Oznacza to, że Sąd nie jest upoważniony do wydawania rozstrzygnięć merytorycznie załatwiających sprawę administracyjną, bowiem leży to w gestii właściwych organów administracji publicznej. Z tych też przyczyn Sąd nie może orzekać np. o umorzeniu należności publicznoprawnej, która została określona w decyzji administracyjnej. W związku z powyższym wyrażony w skardze wniosek o umorzenie kwoty nienależnie pobranego zasiłku przedemerytalnego nie mógł stać się w niniejszej sprawie przedmiotem rozważań Sądu. Przechodząc do oceny zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że dokonane w trakcie postępowania administracyjnego ustalenia faktyczne w pełni uzasadniały orzeczenie wobec W. S. obowiązku zwrotu nienależnie pobranego zasiłku przedemerytalnego. Niesporne jest w sprawie, że skarżący pobierał emeryturę, która wykluczała uznanie go za osobę bezrobotną i tym samym uniemożliwiała uzyskanie prawa do zasiłku przedemerytalnego. Fakt podpisania przez W. S. oświadczeń o nie nabyciu prawa do emerytury, o obowiązku informowania organu rejestrującego o wszelkich zmianach danych zawartych w karcie rejestracyjnej oraz o konsekwencjach niespełnienia warunków wymienionych w ustawie (dowód: oświadczenie w karcie rejestracyjnej z dnia [...] r.; "Informacja dla osób rejestrujących się w rejonowym urzędzie pracy" podpisana i otrzymana przez skarżącego w dniu [...] r. - k. 6 akt administracyjnych; "Pouczenie" podpisane przez skarżącego w dniu [...] r. - k. 7 akt administracyjnych), przesądza o tym, że skarżący nie może skutecznie powoływać się na okoliczności towarzyszące rejestracji oraz na brak wiedzy wynikający z nieznajomości obowiązujących przepisów prawa. Dokonując jednak kontroli decyzji nakazujących skarżącemu zwrot nienależnie pobranego zasiłku przedemerytalnego, Sąd, nie będąc związany zarzutami skargi (art. 134 § 1 p.p.s.a.), dostrzegł w działaniu organów uchybienia skutkujące uwzględnieniem skargi z przyczyn w niej nie podniesionych lecz dostrzeżonych przez Sąd z urzędu. Zgodnie z art. 23 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych (Dz. U. Nr 120, poz. 1252), zadania związane z przyznawaniem i wypłatą świadczeń przedemerytalnych przyznanych na zasadach określonych w przepisach o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, z dniem 1 sierpnia 2004 r. przejął Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Stosowanie do art. 30 ust. 4 w/w ustawy, dochodzenia zwrotu nienależnie pobranych zasiłków przedemerytalnych i świadczeń przedemerytalnych za okres przypadający przed dniem przejęcia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznawania i wypłaty świadczeń przedemerytalnych dokonują powiatowe urzędy pracy według zasad określonych w przepisach o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. W myśl art. 28 ust. 1 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, obowiązana jest do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. Za nienależnie pobrane świadczenie w rozumieniu powyższego przepisu ustawodawca nakazał rozumieć m.in. "świadczenie wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie" - art. 28 ust. 2 pkt 2. Istotna regulacja dotycząca okresu za jaki urząd pracy może wystąpić z roszczeniem z tytułu zasiłków, dodatków szkoleniowych, stypendiów, świadczeń przedemerytalnych i innych świadczeń pieniężnych finansowanych z Funduszu Pracy, zawarta została w ust. 3 art. 28 w/w ustawy, który stanowi, że "roszczenia powiatowego urzędu pracy ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia ich wypłaty". Pomimo, że ustawa o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu nie określa momentu przerwanie biegu przedawnienia roszczenia powiatowego urzędu pracy, to w ocenie Sądu, należy przyjąć, iż następuje ono z chwilą uzewnętrznienia tego roszczenia przez właściwego starostę w formie decyzji administracyjnej zakomunikowanej stronie. Innymi słowy rzecz ujmując doręczenie stronie decyzji orzekającej o zwrocie nienależnie pobranego zasiłku przedemerytalnego, przerywa 3-letni bieg przedawnienia roszczenia. Skoro zaś roszczenie to przysługuje powiatowemu urzędowi pracy, to dla skutecznego przerwania biegu przedawnienia roszczenia istotne jest doręczenie stronie decyzji organu I instancji. Przenosząc poczynione uwagi na grunt niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że określając wysokość podlegającego zwrotowi nienależnie pobranego zasiłku przedemerytalnego organy ustaliły ją w sposób nieprawidłowy. Decyzja wydana z up. [...] przez Dyrektora Powiatowego Urzędu Pracy w [...] nosi datę [...] r. i została doręczona W. S. [...] r. (k. 52 i 53 akt administracyjnych). Uwzględniając fakt, że roszczenie Powiatowego Urzędu Pracy w [...] o zwrot kwoty nienależnie pobranego zasiłku przedemerytalnego obejmuje jedynie okres 3 lat od dnia ich wypłaty, to okres i wysokość wymagalnego roszczenia należało ustalić począwszy od [...] r. Z dołączonej do akt sprawy indywidualnej karty wypłaty zasiłków (nr ewidencyjny [...]) wynika, że zasiłek przedemerytalny za [...] r. W. S. pobrał dnia [...] r. Oznacza to, że określone w decyzji I instancyjnej roszczenie Powiatowego Urzędu Pracy w [...] obejmujące m.in. okres od [...] r. do [...] r. włącznie nie mogło stać się przedmiotem decyzji z dnia [...] r. Ponadto, niezasadne było uwzględnienie dnia [...] r. do obliczenia kwoty podlegającemu zwrotowi zasiłku, co jak można domniemać (bowiem organy nie wskazały tego w uzasadnieniu swoich decyzji) wynikało ze sporządzenia przez organ I instancji tego dnia postanowienia o wznowieniu postępowania w sprawie przyznania W. S. prawa do zasiłku przedemerytalnego (k. 45 akt administracyjnych). Poza przedstawioną już wyżej argumentacją, należy bowiem stwierdzić, że: 1) samo sformułowanie w dniu [...] r. postanowienia w trybie art. 149 § 1 k.p.a., bez jego doręczenia stronie, nie mogło być uznane jako data wszczęcia postępowania z urzędu (vide: art. 64 § 4 k.p.a., wyrok NSA z dnia 26 października 1999 r., sygn. akt III SA 7955/98, Lex nr 43944), 2) postanowienie o wznowieniu postępowania nie oznacza jeszcze wzruszenia decyzji ostatecznej, a więc nie przesądza o ostatecznym wyniku postępowania. Ponownie rozpoznając sprawę Wojewoda [...] uwzględni wskazane uchybienia i korzystając z uprawnień reformacyjno-merytorycznych (art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.) wyda rozstrzygnięcie prawidłowo ustalające wysokość nienależnie pobranego przez W. S. zasiłku przedemerytalnego. Jednocześnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] wskazuje, że przywołane przez skarżącego okoliczności takie jak trudna sytuacja materialna, stan zdrowia itp., nie stanowią przesłanek, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy w przedmiocie orzeczenia o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia. Wskazywana przez skarżącego sytuacja rodzinna może natomiast stanowić uzasadnienie złożenia do starosty wniosku o odroczenie, rozłożenie na raty lub umorzenie w całość lub część nienależnie pobranego świadczenia (art. 28 ust. 8 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu). Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...], mając na uwadze niewłaściwe zinterpretowanie i zastosowanie w postępowaniu administracyjnym art. 28 ust. 3 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, które miało wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak sentencji.