II SA/Sz 1022/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie Bożena Gonzalez Perea po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Ligi Ochrony Przyrody o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Ligi Ochrony Przyrody na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia p o s t a n a w i a odmówić zwolnienia od kosztów sądowych Liga Ochrony Przyrody [...]wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji o środowiskowych uwarunkowaniach realizacji przedsięwzięcia polegającego na budowie zespołu elektrowni wiatrowych w obrębach geodezyjnych [...]. Jednocześnie strona skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym całkowite zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że Liga Ochrony Przyrody to stowarzyszenie utrzymujące się wyłącznie ze składek członkowskich i darowizn, które jest organizacją non profit i nie prowadzi działalności gospodarczej, dlatego nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych. Natomiast środki na działalność statutową Liga zdobywa składając wnioski na dofinansowanie kampanii i projektów edukacyjnych, z których musi się dokładnie rozliczać. W oświadczeniu o majątku i dochodach strona skarżąca podała, że wysokość kapitału zakładowego Stowarzyszenia wynosi [...]zł, wartość środków trwałych wynosi [...]zł, a ostatni rok obrotowy zamknął się stratą wynoszącą [...]zł. Stan rachunku bankowego wnioskodawcy na dzień złożenia wniosku wynosił [...]zł. W odpowiedzi na zarządzenie Sądu z dnia [...]. strona skarżąca przedłożyła statut Ligi Ochrony Przyrody uchwalony w dniu [...]. oraz odpis z Krajowego Rejestru Sądowego Ligi Ochrony Przyrody [...]. Osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym gdy wykaże, że nie ma jakichkolwiek środków na poniesienie kosztów postępowania, a w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2012 r. poz. 270 – dalej p.p.s.a.). Koszty sądowe obciążające skarżące Stowarzyszenie na obecnym etapie postępowania wynoszą [...]zł, tyle bowiem wynosi wpis sądowy od skargi na decyzję z zakresu ochrony środowiska i przyrody (§ 2 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221 poz. 2193). Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zasadą jest więc ponoszenie kosztów postępowania przez strony tego postępowania, a zwolnienie od ponoszenia kosztów jest wyjątkiem od tej zasady i może mieć miejsce w przypadkach ściśle określonych w ustawie. Jak wskazano wyżej, osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przy czym jednostka taka obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Ze statutu Ligi Ochrony Przyrody wynika, że jest to stowarzyszenie utworzone w [...]. obejmujące zakresem swojego działania cały kraj, posiadające osobowość prawną, a celem działania tego stowarzyszenia jest szeroko rozumiana ochrona środowiska i w tym celu Liga m. in. organizuje i prowadzi seminaria, warsztaty, obozy, kolonie, wycieczki przyrodnicze, sympozja, uniwersytety wiedzy ekologicznej, konkursy, spotkania, konferencje, wystawy, olimpiady, zielone szkoły, kluby zainteresowań, akcje społecznie użyteczne takie jak zalesianie, budowa arboretów i inne działania o charakterze edukacyjnym i popularyzatorskim. Liga podejmuje także działania zmierzające do ograniczenia ujemnych skutków naruszania środowiska przyrodniczego i podejmuje działania o charakterze interwencyjnym (§ 11 pkt 3, 4 i 5 statutu). Majątek stowarzyszenia pochodzi zaś ze składek członkowskich, darowizn, spadków i zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku Ligii oraz ofiarności publicznej, dochodów z rzeczowego majątku trwałego, dochodów z akcji, obligacji i innych papierów wartościowych, dochodów z kapitału ulokowanego w banku, dochodów z imprez i zbiórek, dochodów z działalności wydawniczej, dochodów z działalności organizacyjno-edukacyjnej. Liga może otrzymywać dotacje według zasad określonych w odrębnych przepisach, a okręgi Ligi posiadające osobowość prawną mogą prowadzić działalność gospodarczą celem uzyskania środków do realizacji zadań statutowych zgodnie z decyzją Prezydium Zarządu Głównego (§ 48 pkt 3, 4, 6 statutu). Liga Ochrony Przyrody [...]posiada osobowość prawną, zatem może prowadzić działalność gospodarczą celem uzyskania środków do realizacji zadań statutowych. Zatem oświadczenie złożone we wniosku o przyznanie prawa pomocy, że Liga Ochrony Przyrody to stowarzyszenie utrzymujące się wyłącznie ze składek członkowskich i darowizn, nie odpowiada sposobom uzyskiwania środków finansowych określonym w statucie. Liga Ochrony Przyrody jest stowarzyszeniem mogącym uzyskiwać środki na działalność statutową ze wszystkich źródeł przewidzianych ustawą z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79 poz. 855 z póżn. zm.), bez żadnych ograniczeń. Ze złożonego wniosku wynika, że organizacja ta posiada majątek i środki finansowe na rachunku bankowym, w pełni pozwalające na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, której przedmiot bezpośrednio wiąże się z realizacją celów statutowych Ligi Ochrony Przyrody. Przesłanką przyznania prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym jest wykazanie, że podmiot ten nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Liga Ochrony Przyrody posiada pełne, przewidziane ustawą, możliwości pozyskiwania środków na działalność statutową, posiada także środki na rachunku bankowym pozwalające na poniesienie kosztów sądowych w całości. Stowarzyszenie, mimo bycia jednostką non profit, chcąc realizować swą określoną statutem działalność musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Zgodnie bowiem z poglądem wyrażonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tym w postanowieniu z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 317/08, oraz w postanowieniu z dnia 13 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 133/09, członkowie stowarzyszenia przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m. in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, powinni liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie. Fakt zaś, że cele działalności stowarzyszeń mają charakter niezarobkowy (art. 2 ust. 1 ustawy Prawo o stowarzyszeniach) nie oznacza, że stowarzyszenia nie mogą prowadzić żadnej działalności. Wymóg niezarobkowego charakteru stowarzyszeń oznacza jedynie, że dochód stowarzyszenia nie może być dzielony między członków, lecz musi być przeznaczany na podtrzymywanie statutowych celów stowarzyszenia (art. 34 ustawy Prawo o stowarzyszeniach). Stanowisko przedstawione w uzasadnieniu złożonego wniosku, z którego wynika, że samo bycie podmiotem takim jak stowarzyszenie, uzasadnia zwolnienie od kosztów sądowych, prowadziłoby do sytuacji przerzucenia faktycznych kosztów działalności tego typu organizacji na Skarb Państwa. Natomiast założeniem instytucji prawa pomocy jest przyznanie pomocy finansowej ze strony Państwa podmiotom, które z powodów od siebie niezależnych, nie mogą zgromadzić środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, a nie podmiotom określonego rodzaju tylko dlatego, że ich cel działalności jest niezarobkowy. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 2, art. 254 § 1 i art. 257 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu.