II SA/Sz 1024/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska Sędziowie Sędzia NSA Stefan Kłosowski Sędzia WSA Maria Mysiak /spr./ Protokolant sekr. sąd. Małgorzata Płocharska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 września 2005 r. sprawy ze skargi D. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. u c h y l a zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia[...] . Nr [...] II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] decyzją z dnia [...] r., Nr[...] , działając na podstawie art. 8 ust. 1, art. 11 ust. 2, art. 39 ust. 1, art.106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( tekst jedn. Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] r. - odmówił D. Ś., reprezentowanej przez męża M. Ś., przyznania zasiłku celowego na cele bytowe. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że w wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalił, iż rodzina wnioskodawczyni, ze względu na dochód niższy od kryterium dochodowego i występującą w niej długotrwałą chorobę, kwalifikuje się do bezzwrotnych świadczeń z pomocy społecznej, w postaci zasiłku celowego, jednakże powołując się na art. 11 ust. 2 i art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej świadczenia tego odmówił. Powodem takiego załatwienia sprawy było ustalenie, że rodzina nie wywiązała się ze zobowiązań dokonanych z pracownikiem socjalnym w dniu [...] r., [...] r., [...] r. oraz [...] r., że dorośli synowie R. i A. zarejestrują się jako bezrobotni w powiatowym urzędzie pracy i przedłożą zaświadczenie na potwierdzenie tego faktu. Kierownik MOPS stwierdził zatem, że wyżej wymienieni synowie wnioskodawczyni nie będąc zarejestrowani nie poszukują zatrudnienia za pośrednictwem powiatowego urzędu pracy przez co nie wykorzystują swoich możliwości i uprawnień aby przezwyciężyć trudną sytuację bytową rodziny. W odwołaniu od powyższej decyzji, domagając się jej uchylenia i przekazania sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, D. Ś., działając przez pełnomocnika, podniosła zarzuty rażącego naruszenia przepisów prawa materialnego zawartych w ustawie z dnia 12 marca 2004 r., a polegającego na pozbawionej podstaw prawnych odmowie przyznania spornego zasiłku. Ponadto zarzuciła opieszałe i nieudolne załatwianie tak prostej i oczywistej sprawy. W uzasadnieniu odwołania skarżąca wskazała, że łamanie przepisów nowej ustawy o pomocy społecznej polega na bezzasadnym i bezpodstawnym odmawianiu przyznania pomocy społecznej osobom, których stan faktyczny sprawy koresponduje w pełni z aktualnie obowiązującym stanem prawnym wynikającym z tej ustawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] r., Nr [...] na podstawie art. 138 § pkt 1 Kpa oraz art. 8 ust.1 i art. 11 ust. 2 oraz art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593), po rozpatrzeniu odwołania - utrzymało zaskarżoną decyzje w mocy. Kolegium ustaliło, jak wynika to z uzasadnienia decyzji, że rodzina wnioskodawczyni jest pięcioosobowa, małżonkowie wraz z dziećmi prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Najmłodsza córka uczy się w szkole podstawowej, pełnoletni synowie nie pracują, nie są zarejestrowani w PUP. W rodzinie występuje długotrwała choroba bowiem wnioskodawczyni posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności. M. Ś. pobiera emeryturę, wynoszącą wraz z zasiłkiem rodzinnym [...] zł. i będącą jedynym dochodem rodziny. Dochód ten nie przekracza kryterium dochodowego rodziny [...] -osobowej tj. kwoty [....] zł. Kolegium wskazało dalej, że z akt sprawy wynika, że w dniu [...] r., [...] r., [...] r. oraz [...] r., zobowiązano dorosłych synów strony R. i A. Ś. do zarejestrowania się w P.U.P. jako osoby bezrobotne i do dostarczenia zaświadczeń potwierdzających fakt figurowania w rejestrze bezrobotnych. Do dnia wydania decyzji przez organ pierwszej instancji wyżej wymienieni nie wywiązali się z tych zobowiązań. Nie wykorzystują tym samym - zdaniem Kolegium - swoich możliwości i uprawnień, aby przezwyciężyć trudną sytuację bytową rodziny, co jest sprzeczne z art. 2 ust. 1 cyt. ustawy. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] D. Ś., działając przez pełnomocnika M. Ś., wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji ewentualnie o zasądzenie na rzecz zasiłku okresowego wraz z odsetkami od dnia złożenia wniosku. Zaskarżonym decyzjom zarzuciła: - rażące złamanie przepisów prawa materialnego ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r., a w szczególności art. 38, art. 8 ust. 1 i art. 7 pkt 6, - nierzetelne i niesumienne rozpoznanie sprawy, stosowanie dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego, - błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia. W uzasadnieniu skargi wskazała, że przepisy ustawy o pomocy społecznej maja moc przepisów bezwzględnie obowiązujących, a strona przeciwna nie posiada umocowania do zmiany przepisów ustawy. W sytuacji gdy stan faktyczny sprawy uzasadnia przyznanie stronie wnioskowane świadczenie, zdaniem skarżącej, ustawodawca nie przewiduje odmowy przyznania zasiłku. Sam fakt nie zarejestrowania się dorosłych synów w P.U.P. nie zmienia tego stanu, ponieważ art. 11 ust. 2 i art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej nie mają charakteru obligatoryjnego, a ponadto nie wynika z nich aby nie figurowanie w rejestrze P.U.P. lub nie zarejestrowanie się w P.U.P. stanowiło podstawę do odmowy przyznania pomocy społecznej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie z powodu braku przesłanek do uznania, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie toczyło się w przedmiocie wniosku D. Ś. z dnia [...] r. o przyznanie zasiłku celowego. W myśl powołanego w zaskarżonej decyzji art. 8 ust.1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r., prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje rodzinie, której dochód nie przekracza kryterium dochodowego rodziny, przy jednoczesnym wystąpieniem co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Zgodnie z art. 39 ust.1 i w wskazanej ustawy zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. W niniejszej sprawie, z niekwestionowanych w tym zakresie skargą, znajdujących oparcie w materiale dowodowym, ustaleń faktycznych organu odwoławczego wynika, że w rodzinie wnioskodawczyni występuje długotrwała choroba, a dochód tej rodziny nie przekracza kryterium dochodowego rodziny 5-osobowej tj. kwoty [...] zł. Należy w tym miejscu zauważyć, że świadczenia pomocy społecznej przewidziane w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, podobnie jak i w poprzednim stanie prawnym świadczenia przewidziane ustawą z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej, określa się na obligatoryjne, więc takie, które organ, co do zasady ma obowiązek przyznać w przypadku spełnienia przez wnioskodawcę ustawowych przesłanek oraz na fakultatywne, a zatem takie, które organ może przyznać, czyli co do których orzekanie następuje na zasadzie tzw. uznania administracyjnego. Zasiłek celowy jest wprawdzie świadczeniem fakultatywnym, ale odmowa jego przyznania oparta na przepisie art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej wymaga nie tylko – jak zawsze – starannego zebrania materiału dowodowego, ale przede wszystkim takiej jego oceny, która mieszcząc się w granicach swobody organu określonych w art. 80 kpa, wykaże jednocześnie rzeczywisty brak współdziałania rodziny z pracownikiem socjalnych w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej i istnienie chociażby tylko potencjalnej możliwości poprawy tej sytuacji w przypadku realizowania proponowanej przez pracownika socjalnego formy współdziałania. Zgodnie bowiem z tymże przepisem brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia pracy przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną, mogą stanowić podstawę do omowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Strona w odwołaniu podnosiła okoliczności wskazujące, jej zdaniem, na brak podstaw faktycznych do zastosowania art. 11 ust. 2 wskazanej ustawy, zaś organ odwoławczy do tych zarzutów i wywodów odwołania w ogóle nie odniósł się w uzasadnieniu swej decyzji, a ograniczył się jedynie do powtórzenia ustaleń i argumentacji zawartej w decyzji organu pierwszej instancji. Takie postępowanie organu odwoławczego narusza wyrażoną w art. 15 Kodeksu postępowania administracyjnego zasadę dwuinstancyjności postępowania i w konsekwencji stanowić też może o wystąpieniu naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 kpa. Organ drugiej instancji ma bowiem obowiązek ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy już rozstrzygniętej przez organ pierwszej instancji, a uczynić to powinien z poszanowaniem zasad i przepisów art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 kpa. przy uwzględnieniu zarzutów podnoszonych przez stronę w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. Jako przesłankę faktyczną uzasadniającą – zdaniem organów orzekających w sprawie – przyjęcie, że zastosować należy art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej przyjęto okoliczność, że w dniach [...] r., [...] r., [...] r oraz[...] r. zobowiązano dorosłych synów strony – Panów R. i A. Ś. do zarejestrowania się w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoby bezrobotne oraz do dostarczenia zaświadczeń potwierdzających fakt figurowania w rejestrze bezrobotnych, a wyżej wymienieni, do dnia wydania decyzji przez organ I instancji nie wywiązali się z tych zobowiązań. Nawet gdyby przyjąć, że takie zobowiązanie nałożono na dorosłych synów skarżącej, co nie wynika z nadesłanych akt administracyjnych, to i tak trudno zgodzić się ze stanowiskiem organów, że tego rodzaju obowiązek nałożony jednostronnie przez pracownika socjalnego na synów wnioskodawczyni może być uznany za prawidłowo ukształtowaną formę "współdziałania" o jakiej mowa w art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Nie ustalono, czy w ogóle żądanie od dorosłych synów wnioskodawczyni zarejestrowania się w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] w charakterze bezrobotnych w sytuacji, gdy nie istnieje obowiązek prawny takiej rejestracji, mogłoby w realiach konkretnego rynku pracy – w razie spełnienia tego żądania – przyczynić się do rozwiązania trudnej sytuacji życiowej rodziny. Wszak w przepisie art. 11 ust. 2 ustawy nie chodzi o jakiekolwiek współdziałanie rodziny z pracownikiem socjalnym, ale o takie, które po pierwsze, ma na celu rozwiązywanie trudnej sytuacji życiowej tej rodziny, a po drugie, treść tego współdziałania swą rangą odpowiadać powinna takim doniosłym przypadkom, jakie wskazane zostały w dalszej części omawianego przepisu odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia pracy przez osobę bezrobotną itd. W ocenie Sądu, prezentowany w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (jak i decyzji organu pierwszej instancji) automatyzm rozumowania, nie pozwala na przyjęcie, że zaskarżone rozstrzygnięcie, oparte o przepis art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej mieści się – z przyczyn, o których mowa wyżej - w granicach uznania administracyjnego. Wyjaśnienie kwestii wynikających z wyżej prezentowanych zapatrywań Sądu powinno lec u podstaw ponownego rozstrzygnięcia sprawy. Dlatego należało na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzec jak w sentencji.