II SA/Sz 1026/16

Dnia 3 stycznia 2017 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie Bożena Gonzalez Perea po rozpoznaniu w dniu 3 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi tego Stowarzyszenia na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy S. wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji odmawiające dopuszczenia Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu dotyczącym środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia polegającego na budowie farmy elektrowni wiatrowych w miejscowości R. Stowarzyszenie, wezwane do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wyjaśniło, że nie ma żadnego majątku, nie uzyskuje też dochodów ponieważ nie prowadzi działalności gospodarczej, a do prowadzenia działalności określonej regulaminem nie potrzebuje środków finansowych. Jeśli potrzeby takie wystąpią, są pokrywane ze środków członków Stowarzyszenia. Członkowie Stowarzyszenia nie posiadają wykształcenia prawniczego, dlatego potrzebuje profesjonalnego pełnomocnika do prowadzenia sprawy. Osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. – dalej p.p.s.a.). Obowiązkiem wnioskodawcy, na którym spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanki ustawowej, jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od ich efektów. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów postępowania wynika, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a), a zwolnienie od obowiązku ponoszenia tych kosztów jest wyjątkiem od zasady i może mieć miejsce w ściśle określonych przypadkach. Stwierdzić należy, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe powinien liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do poniesienia kosztów. Podkreślenia wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Stowarzyszenie P. jest stowarzyszeniem zwykłym. Zgodnie z art. 42 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2015 poz. 1393 ze zm.) stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz ofiarności publicznej. Może także otrzymywać dotacje na zasadach określonych w odrębnych przepisach. Stowarzyszenie, chcąc realizować swoją regulaminową działalność, musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Środki konieczne do prowadzenia działalności stowarzyszenie uzyskiwać powinno przede wszystkim ze źródeł określonych w ustawie, w tym ze składek członkowskich. Konstytucja RP przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m. in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje im jednak prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. Przerzucenie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych czy ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia finansowana jest ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (tak WSA w Warszawie w postanowieniu z dnia 9 kwietnia 2008 r. IV SA/Wa 259/08 Lex nr 440107). W rozpoznawanej sprawie Stowarzyszenie podniosło, że prowadzi działalność związaną z ekologią i ochroną dziedzictwa przyrodniczego, zapewnienia bezpieczeństwa ekologicznego mieszkańców oraz ochrony elementów przyrody na terenie województwa zachodniopomorskiego, która to działalność nie wymaga środków finansowych. W razie zaistnienia potrzeb finansowych są one pokrywane ze środków członków Stowarzyszenia. Z wniosku wynika, że Stowarzyszenie nie ma żadnego majątku i nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów, a mimo to członkowie Stowarzyszenia nie uiszczają składek członkowskich, a jest to jedyny określony regulaminem Stowarzyszenia sposób pozyskiwania środków na działalność. Z akt sprawy wynika, że Stowarzyszenie zostało utworzone w kwietniu 2015 r., liczy 10 członków, a swoje cele związane z ekologią i ochroną środowiska realizuje poprzez uczestniczenie na prawach strony w postępowaniach administracyjnych dotyczących środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia, warunków zabudowy, a także pozwoleń na budowę. Zakładając realizację celów stowarzyszenia przez udział w postępowaniach administracyjnych, Stowarzyszenie powinno liczyć się z koniecznością uczestniczenia także w postępowaniach sądowych, co wiąże się z wydatkami. W tej sytuacji nie pobieranie składek członkowskich i opieranie się jedynie na doraźnym finansowaniu zaistniałych potrzeb ze środków poszczególnych członków Stowarzyszenia, może świadczyć o zawinionym pozbawieniu przez samą stronę możliwości zgromadzenia środków niezbędnych do poniesienia kosztów postępowania. W tej sytuacji brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy ze środków Skarbu Państwa, bowiem strona skarżąca nie podjęła żadnych działań mających na celu zgromadzenie środków niezbędnych do prowadzenia działalności dla której stowarzyszenie zostało utworzone. Oznacza to, że Stowarzyszenie z założenia zamierza finansować swoją regulaminową działalność ze środków publicznych, co jest niezgodne z art. 42 ust. 2 ustawy Prawo o stowarzyszeniach i uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy. Należy zauważyć na marginesie, że wpis od skargi jest na minimalnym poziomie, wynosi bowiem tylko 100 zł i wydatek ten będzie w stanie ponieść nawet Stowarzyszenie które nie zgromadziło środków na działalność. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu.