II SA/Sz 1031/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel /spr./ Sędziowie Asesor WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder Asesor WSA Kazimierz Maczewski Protokolant Małgorzata Frej po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2006 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] r. nr [...], II. uchyla decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] r. nr [...], III. stwierdza nieważność decyzji Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] r. nr [...] w części dotyczącej przyznania K. S. dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem- J. R. - w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, IV. orzeka iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia wyroku. Działający z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej, na podstawie art.10 ust.1, art. 32 ust.1 i art. 59 ust.1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz.U. Nr 228, poz.2255 z późn.zm. ) decyzją z dnia [...] r. orzekł o zmianie decyzji własnej z dnia [...] r. w części pkt 2 - dotyczącego przyznania K. S. dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem - córką J. R. - w okresie korzystania z urlopu wychowawczego i przyznał ten dodatek na okres od dnia [...] r. do dnia [...] r. Zainteresowana odwołała się od powyższej decyzji uznając decyzję za krzywdzącą i niesłuszną. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, decyzją z dnia [...] r. uchyliło zaskarżoną decyzję w części pkt 2 i orzekło o przyznaniu dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w okresie od [...] r. do [...] r. Rozpatrując odwołanie Kolegium ustaliło, iż wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych K. S. / osoba stanu wolnego - panna/ złożyła w dniu [...] r. W składzie rodziny zgłosiła córkę J. R., rodziców oraz siostrę. Do akt dołączyła między innymi zaświadczenie ZUS z dnia [...] r. z którego wynika, że w okresie od [...] r. do [...] r. otrzymywała zasiłek macierzyński oraz zaświadczenie zakładu pracy z dnia [...] r. stwierdzające przejście na urlop wychowawczy na okres od [...] r. do [....] r. / [...] miesięcy /. Organ I instancji decyzją z dnia [...] r. przyznał K. S. zasiłek rodzinny na okres od [....] r. do [...] r., dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na okres od [....] r. do [....] r. oraz dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka na okres od [....] r. do [...] r. Kolejny wniosek o przyznanie świadczeń na nowy okres zasiłkowy K. S. złożyła w dniu [...] r. W składzie rodziny zgłosiła córkę J. R. oraz P. R. - ojca dziecka. Do wniosku dołączyła zaświadczenia o dochodach swoich i konkubenta za [....] r. oraz oświadczenie z dnia [...] r., iż od dnia [...] r. wraz z P. R. córkę wychowują wspólnie. Swoje roszczenie ograniczyła do zasiłku rodzinnego i dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, nie wnioskując o dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Organ I instancji decyzją z dnia [.....] r. przyznał zasiłek rodzinny, a odrębną decyzją z dnia [....] r. zmienił decyzję własną z dnia [...] r. w części dotyczącej dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego orzekając prawo do tego dodatku na okres od [...] r. do [....] r. tj. na okres [...] miesięcy zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W [....] r. uchylił swoją decyzję z dnia [...] r. ( na podstawie art.132 Kpa ), a następnie wnioskiem z dnia [....] r. wystąpił do Kolegium o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [....] r. w części dot. przyznania dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, wskazując na własny błąd polegający na przyznaniu tego świadczenia na okres [...] miesięcy, zamiast na okres [...] miesięcy. Kolegium odnosząc się do oceny, czy K. S. jest osobą samotnie wychowującą dziecko uznało, że w dacie składania wniosku tj. [...] r. odpowiadała ona definicji osoby samotnie wychowującej dziecko i posiadała uprawnienia do przyznania świadczenia na okres [...] miesięcy. Dlatego też, nie uwzględniło wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji. Niemniej jednak w związku ze zmianą sytuacji rodzinnej powodującej brak możliwości zastosowania art.59 ust.1a ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazało, że sprawa powinna być rozpatrzona w trybie art. 32 ustawy. Decyzją z dnia [...] r. organ I instancji zmienił ( na podstawie art.32 ust.1, art.10 i art.59 ust.1a ustawy o świadczeniach rodzinnych ) decyzję własną z dnia [...] r. w części dotyczącej dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, skracając prawo do dodatku do [...] miesięcy. Na skutek wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, wskazując na błędy formalne decyzji /brak dokładnego wskazania podstawy prawnej, nieprecyzyjne rozstrzygnięcie w sentencji/ oraz nie wystarczające zebranie materiału dowodowego co do sytuacji rodzinnej. Po przeprowadzeniu dodatkowego postępowania wyjaśniającego polegającego na przesłuchaniu stron i sporządzeniu stosownych protokołów, organ I instancji wydał kolejną decyzję ( [...] r. ) o zmianie decyzji własnej z dnia [...] r. w części dotyczącej dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, przyznając to świadczenie na okres od [...] r. do [....] r. tj. na okres [...] miesięcy. Organ w uzasadnieniu swojej decyzji zauważył, ze w sprawie nie ma zastosowania przepis art. 59 ust. 1 a ustawy, a jedynie art. 10 ust. 1, bowiem do dnia wejścia w życie ustawy tj. do 1.05.2004 r. K. S. nie pobierała zasiłku wychowawczego. Na urlop wychowawczy przeszła dopiero z dniem [....] r. Rozpatrując odwołanie od powyższej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, iż niezależnie od oceny sytuacji rodzinnej dokonywanej przez oba organy, bezsporne jest, ze dodatek ten mógł być pobierany, przy spełnianiu innych warunków ustawowych, przez okres [...] miesięcy zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co nie oznacza, ze powinien być przyznany na cały ten okres. W myśl art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek wraz z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W rozpatrywanej sprawie okresem zasiłkowym był okres od dnia [...] r. do dnia [....] r. Kolegium zwróciło uwagę, że jedynym wyjątkiem od tej zasady jest sytuacja, gdy świadczenie przyznaje się na okres ważności orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności/ art. 24 ust. 3 ustawy/, co w rozpatrywanej sprawie nie miało miejsca. Uprawnienia strony do dalszego pobierania spornego dodatku tj. do upływu [...] miesięcy/ powinny wynikać z decyzji wydanej na kolejny okres zasiłkowy. Mając powyższe na uwadze Kolegium uchyliło zaskarżoną decyzję w części dotyczącej jej pkt 2 i orzekło merytorycznie w przedmiocie dodatku. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. została zaskarżona przez K. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Skarżąca zarzuciła naruszenie art.155 Kodeksu postępowania administracyjnego bowiem decyzja ostateczna została zmieniona bez zgody strony oraz art.139 Kpa gdyż po rozpatrzeniu odwołania wydano decyzję na niekorzyść odwołującej się. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: W myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Kontrola legalności zaskarżonych do sądu administracyjnego aktów administracyjnych (ostatecznych decyzji, postanowień) polega na badaniu ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego mającymi zastosowanie w konkretnej sprawie. W przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt w istotny sposób narusza prawo, sąd - stosownie do wskazań art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) – uchyla ten akt lub stwierdza jego nieważność ( w zależności od rodzaju stwierdzonego naruszenia prawa). W przeciwnym wypadku sąd skargę oddala (art. 151 ww.ustawy ). Dokonując omawianej kontroli sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, według stanu faktycznego i prawnego istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, że ma obowiązek uwzględnienia na korzyść strony uchybień dostrzeżonych z urzędu, nawet jeśli nie zostały podniesione w skardze ( art.134 wyżej powołanej ustawy ). Ponadto sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia ( art.135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi. Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z przyczyn innych niż w niej podniesione. Zgodnie z art.32 ust.1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz.U. Nr 228, poz.2255 z późn.zm.) organ właściwy może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne. Powyższy przepis to rozwiązanie szczególne, zawierające możliwość wzruszenia bez zgody stron decyzji ostatecznej na mocy której strony te nabyły prawa i dlatego też, musi być interpretowany ściśle, a tym samym może być zastosowany i stanowić podstawę decyzji zmieniającej lub uchylającej decyzję ostateczną, tylko w przypadkach w nim wymienionych. Jakkolwiek sytuacja rodzinna K. S. uległa zmianie ( od dnia [...] r. ) rozpoczęła wspólne wychowywanie dziecka z jego ojcem ), fakt ten nie mógł stanowić podstawy do zmiany, na podstawie powołanego wyżej art.32 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, decyzji z dnia [...] r. w części przyznającej dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie urlopu wychowawczego, bowiem przyznanie tego dodatku nie jest uzależnione od sposobu wykonywania opieki, a jedynie od pozostawania dziecka pod faktyczną opieką jednego lub obojga rodziców. W świetle powyższego wszystkie decyzje wydane przez organy I i II instancji ( zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] r. ; decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] r. ) dokonujące takiej zmiany w oparciu o przepis art.32 ustawy o świadczeniach rodzinnych zostały wydane z naruszeniem tego przepisu, które to naruszenie mogło istotny wpływ na wynik sprawy. Świadczeniami rodzinnymi są między innymi zasiłek rodzinny oraz dodatki do tego zasiłku z tytułu: urodzenia dziecka; opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, samotnego wychowywania dziecka, wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej, kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, rozpoczęcia roku szkolnego oraz podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania ( art.2 i art.8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz.U. Nr 228,2255 z późn.zm. ). Zgodnie z art.10 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli dziecko pozostaje pod jego faktyczną opieką, uprawnionemu do urlopu wychowawczego, nie dłużej jednak niż przez okres: 1) 24 miesięcy kalendarzowych; 2) 36 miesięcy kalendarzowych, jeżeli sprawuje opiekę nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym podczas jednego porodu; 3) 72 miesięcy kalendarzowych, jeżeli sprawuje opiekę nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności albo o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na podstawie art.24 ust.1 i 2 ww. ustawy prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Natomiast przez okres zasiłkowy należy rozumieć okres od dnia 1 września do dnia 31 sierpnia następnego roku kalendarzowego ( art.3 pkt 10 ustawy - jedynie w roku 2004 okres zasiłkowy może być dłuższy i być liczony od dnia wejścia w życie ustawy o świadczeniach rodzinnych tj. od 1 maja 2004 r.). W świetle stanu faktycznego niniejszej sprawy na dzień [...] r., oraz w oparciu o wyżej wymienione przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych stwierdzić należy, że dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego przysługiwał K. S. przez okres [...] miesięcy i powinien być ustalony w decyzji Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [....] r. na okres od [...] r. do [....] r. ( może być później przedłużony w następnym okresie zasiłkowym do wyczerpania okresu [...] miesięcy ). W tej sytuacji ustalenie w wyżej wymienionej decyzji, iż dodatek ten przysługuje K. S. w okresie od [...] r. do [...] r. nastąpiło z rażącym naruszeniem art. 10 ust.1, art.59 ust.1a i art.24 w zw. art.3 pkt 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co musiało skutkować stwierdzeniem nieważności przedmiotowej decyzji w tej części. Dodać należy, że w stosunku do K. S. nie było podstaw do zastosowania art.59 ust.1a ustawy o świadczeniach rodzinnych bowiem urlop wychowawczy rozpoczęła ona dopiero w dniu [...] r., a tym samym przed wejściem w życie ustawy o świadczeniach rodzinnych ( 1 maja 2004 r. ) nie mogła mieć ustalonego prawa i pobierać zasiłku wychowawczego. Ponownie rozpatrując kwestię przyznania K. S. dodatki z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie urlopu wychowawczego organy winny zastosować art.10 ust.1 w związku z art.24 i art.3 pkt 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit.c i pkt 2 w związku z art.135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn.zm ) orzekł, jak w sentencji.