II SA/Sz 1040/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Sędzia NSA Danuta Strzelecka - Kuligowska po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie z Jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wprowadzenia zmian w ewidencji gruntów i budynków p o s t a n a w i a I. przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego, II. w pozostałym zakresie wniosek oddalić M. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na opisaną w sentencji decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego . Następnie złożył na formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, oraz na kolejnym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego. Mając na uwadze, że wnioski zostały złożone w tej samej sprawie należało rozpoznać je jako wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Z uzasadnienia wniosku wynika, że skarżący jest rencistą, ma orzeczoną trwałą niezdolność do pracy w rolnictwie, a jego jedynym dochodem jest renta rolnicza w wysokości 920 zł netto. Wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małżonką M. K. Posiadany majątek to ½ domu o powierzchni [...] i ogród warzywny o powierzchni [...] ha. Miesięczny dochód dwuosobowego gospodarstwa domowego wynosi netto [...] zł i składa się na niego renta skarżącego w wysokości [...] zł oraz pensja żony w wysokości ok. [...] zł, natomiast opłaty związane z kosztami utrzymania tj. gaz, energia, woda, telefon, śmieci stanowi kwota rzędu [...] zł miesięcznie. Dodatkowo skarżący płaci podatek od nieruchomości, którego kwartalna rata wynosi [...] zł, opłaca zakup węgla i drzewa na zimę w kwocie ok. [...] tys. zł, zakup lekarstw i rehabilitacja ok. [...] zł, dodatkowo ma do spłacenia kredyt w Banku Spółdzielczym w wysokości ok. [...] tys. zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego wzywające do nadesłania dodatkowych dokumentów oraz oświadczeń w celu ustalenia rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej, M. K. oświadczył, że nie gromadził rachunków potwierdzających zakup lekarstw, bo nie wiedział, że będą mu potrzebne, nadto podał, że posiada jedno konto z żoną i synem, jego renta doręczana jest przez listonosza, natomiast pensja żony jest przesyłana na konto, pozostałe operacje na koncie związane są z prowadzeniem gospodarstwa rolnego przez syna o powierzchni [...] ha, które przekazał synowi w 2012 r. Skarżący przedłożył kserokopie następujących dokumentów: paragon fiskalny na kwotę [...] zł za zakup butli z gazem, odcinek przekazu pocztowego renty w kwocie [...] zł, fakturę za wodę za okres od lipca do września b.r. w wysokości [...] zł, dowód opłaty za odpady w wysokości [...] zł miesięcznie, fakturę za wywóz nieczystości na kwotę [...] zł za okres od czerwca do października b.r., fakturę za prąd na kwotę [...] zł za okres od sierpnia do października b.r., fakturę za telefon za października 2014 r. na kwotę [...] zł, fakturę za zakup drewna na kwotę [...] zł, faktury na zakup węgla w łącznej kwocie [...] zł, decyzję w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego za 2014 r. w łącznej kwocie [...] zł obejmujący budynek mieszkalny o pow. [...] m2 oraz inne budynki o pow. [...] m2, historię zapisów księgowych rachunku bankowego skarżącego w okresie od [...] r. do [...] r. oraz wyciąg z tego rachunku z dnia [...] r. W wykonaniu dodatkowego wezwania referendarza sądowego skarżący oświadczył, że przedłożone rachunki opłat za media dotyczą wyłącznie jego domu w którym zamieszkuje tylko z żoną, natomiast syn od 4 lat zamieszkuje oddzielnie w [...], oraz załączył umowę darowizny gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha z dnia 9 marca 2012 r. na rzecz syna M. K. Postanowieniem z dnia 22 grudnia 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazano, że skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zasadnicze znaczenie dla rozpoznania niniejszego wniosku miał fakt, że wnioskodawca ma stale źródło dochodu w wysokości renty ok. [...] zł, żona skarżącego otrzymuje wynagrodzenie z tytułu pracy w wysokości ok.[...] zł. Na dzień 14 listopada 2014 r. posiadał na swoim koncie dostępne środki w kwocie [...] zł, (po spłacie raty w wysokości [...] zł), czyli w kwocie znacznie przekraczającej wysokość kosztów sądowych, a w okresie od września do listopada 2014 r. obroty na koncie kształtowały się na poziomie ok. [...] tys. zł. Przy czym skarżący nie wykazał, a z przedłożonej historii zapisów nie wynika, kto jest faktycznym dysponentem środków zgromadzonych na koncie, z jakiego tytułu są otrzymywane i na co są wydatkowane. Pismem z dnia 5 stycznia 2015 r. skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 22 grudnia 2014 r. wskazując, że prowadzi rachunek bankowy wspólnie z żoną i synem prowadzącym gospodarstwo rolne. Wszystkie operacje na ww. rachunku (za wyjątkiem wynagrodzenia żony skarżącego) dotyczą syna skarżącego i prowadzonej przez niego działalności, na dowód czego skarżący przedłożył historię zapisów księgowych ww. rachunku z wyszczególnieniem operacji dotyczących jego syna. Skarżący ponownie wyjaśnił, że nie posiada żadnych oszczędności ani przedmiotów mających dużą wartość i nie stać go na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zdanie pierwsze w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu prze sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1 ww. ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2). Należy zauważyć, że instytucja przyznania prawa pomocy jest instytucją nadzwyczajną, stanowiącą pomoc państwa dla osób, które żyją w ubóstwie lub znajdują się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdy poczynione w ten sposób oszczędności okazałyby się niewystarczające, a także gdy wnioskodawca ze względu na stan zdrowia, sytuację osobistą, rodzinną, wiek, zawód nie ma realnych możliwości wykorzystania swej zdolności zarobkowej, albo nie korzysta z niej z przyczyn społecznie uzasadnionych – może zwrócić się o pomoc państwa. Przytoczone powyżej przepisy jednoznacznie wskazują, że przy całkowitym zwolnieniu, osoba fizyczna winna wykazać brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, a przy częściowym - brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy przy tym podkreślić, że przepisy te stanowią odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 ustawy, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanych wyżej przepisach. W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny, w szczególności, gdy osoba ta ma stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę. W rozpatrywanej sprawie skarżący wykazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, z którą osiąga stały miesięczny dochód w wysokości ok. [...] zł netto, a wydatki związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą około [...] zł miesięcznie. Skarżący nie posiada żadnych oszczędności, a posiadany majątek to połowa domu o powierzchni [...]m2 i ogród warzywny. Mając na uwadze wysokość wpisu od skargi (200 zł) w rozpatrywanej sprawie oraz informacje o stanie majątkowym i rodzinnym skarżącego, w szczególności dotyczące dochodu skarżącego oraz uzasadnionych wydatków, Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał dostatecznie zasadności swojego wniosku o przyznanie prawa pomocy, tj. że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z tych względów, Sąd postanowił, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy, przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego, o czym orzeczono w sentencji.