II SA/Sz 1041/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.), Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi O. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego oddala skargę. W dniu [...] listopada 2019 r. O. R. (zwany dalej: "wnioskodawcą" lub "skarżącym") wystąpił do S. Centrum Świadczeń w S. z wnioskiem o przyznanie świadczenia wychowawczego na A. R. i V. R.. Prezydent Miasta S. w informacji z dnia [...] grudnia 2019 r., nr [...] stwierdził, że podanie strony spełnia warunki do przyznania świadczenia wychowawczego i poinformował o przyznaniu tego świadczenia na dwójkę wskazanych wyżej dzieci w wysokości po [...] zł na każde dziecko, na okres od [...] grudnia 2019 r. do [...] maja 2021 r. Decyzją z dnia [...] maja 2021 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., zwanej dalej: "k.p.a."), art. 2 pkt 10, pkt 11, art. 10 ust. 1, art. 13a ust. 1, art. 20 ust. 1, art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U z 2019 r., poz. 2407 ze zm.), zwanej dalej: "ustawa o pomocy państwa" Podinspektor S. Centrum Świadczeń w S., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta S. (zwany dalej: "organem I instancji") orzekł: - o uchyleniu od dnia [...] kwietnia 2021 r. prawa do świadczenia wychowawczego ustalonego informacją z dnia [...] grudnia 2019 r. na rzecz dziecka V. R., na okres od dnia [...] grudnia 2019 r. do dnia [...] maja 2021 r., w kwocie [...]zł miesięcznie, - w pozostałej części informację z dnia [...] grudnia 2019 r. organ pozostawił bez zmian. W uzasadnieniu wydanej decyzji organ I instancji wskazał, że w dniu [...] marca 2021 r. do organu wpłynęło podanie wnioskodawcy o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2021/2022 na rzecz dzieci A. R. i V. R.. Podczas weryfikacji wniosku, na podstawie załączonych akt sprawy organ ustalił, że wnioskodawca nie jest biologicznym ojcem dziecka V. R.. W dniu [...] marca 2021 r. do organu wpłynęło oświadczenie wnioskodawcy, w którym wniósł o uchylenie prawa do świadczenia wychowawczego przyznanego na rzecz V. R. od miesiąca kwietnia 2021 r. Pismem z dnia [...] kwietnia 2021 r. organ wezwał wnioskodawcę do dostarczenia dokumentu potwierdzającego przysposobienie wskazanego dziecka lub złożenia pisemnych wyjaśnień w zakresie wskazania, czy i kiedy wnioskodawca podjął działania zmierzające do przysposobienia małoletniego. Wnioskodawca w piśmie z dnia [...] kwietnia 2021 r. wyjaśnił, że V. R. nie jest jego biologicznym synem, ale wspólnie ze swoją żoną - biologiczną matką dziecka, sprawuje władzę nad dzieckiem, ponieważ ojciec biologiczny dziecka zmarł. W 2012 r. wnioskodawca nadał dziecku swoje nazwisko. Wyjaśnił, że w żadnym momencie nie miał woli nieprawidłowego wypełnienia wniosku, a ewentualny błąd wyniknął z niedostatecznej znajomości języka polskiego. Usiłował ponownie złożyć wniosek o identycznej treści jak wniosek skutkujący przyznaniem świadczenia, gdyż nie był w ogóle świadom nieprawidłowości. Organ I instancji wraz z wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2021 r. przekazał akta sprawy do Samorządowego Kolegium Odwoławczego celem wszczęcia postępowania w przedmiocie nieważności informacji z dnia [...] grudnia 2019 r., w części dotyczącej przyznania świadczenia wychowawczego na V. R.. Organ II instancji zwrócił organowi I instancji akta sprawy z informacją, iż nie ma podstaw do wszczęcia postępowania w celu stwierdzenia nieważności przedmiotowej informacji. W tej sytuacji organ I instancji uchylił przyznane stronie świadczenie wychowawcze na rzecz dziecka V. R. od miesiąca kwietnia 2021 r., zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy z dnia [...] marca 2021 r. Jednocześnie organ poinformował, że będzie domagał się w kolejnym postępowaniu zwrotu wypłaconego świadczenia wychowawczego za okres od [...] grudnia 2019 r. do [...] marca 2021 r. Wnioskodawca złożył odwołanie od wskazanej decyzji organu I instancji, w którym podał, że jest on faktycznym opiekunem dziecka. Podniósł, że przez cały czas działał w pełnym zaufaniu do organu. Argumentował, że uchylenie decyzji będzie miało dla jego rodziny negatywne skutki, bowiem będzie się wiązało z obowiązkiem zwrotu świadczenia nienależnie pobranego. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 4 ust. 2 ustawy o pomocy państwa, Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] maja 2021 r. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji stwierdził, że wnioskodawca wypełnił wymogi ustawowe do przyznania świadczenia wychowawczego w zakresie, w jakim wykazał się posiadaniem karty pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy" i jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium RP. Następnie przytoczył definicję "opiekuna faktycznego" dziecka (art. 2 pkt 10 ustawy o pomocy państwa), którym jest osoba faktycznie opiekująca się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka. Organ II instancji stwierdził, że wnioskodawca nie przedstawił żadnego dowodu na przysposobienie dziecka. W załączonej dokumentacji znajdują się dokumenty świadczące o zawarciu przez wnioskodawcę i matkę dziecka małżeństwa, śmierci biologicznego ojca dziecka oraz o zmianie nazwiska dziecka. W aktach urzędu stanu cywilnego nie odnotowano przysposobienia dziecka. Z informacji pozyskanych przez organ wynika, że przysposobienie dziecka na [...] wymaga, podobnie jak w Polsce, orzeczenia sądu (art. 224 Kodeksu Rodzinnego [...]). Orzeczenia takiego wnioskodawca nie przedstawił. Nie przedstawił także żadnego dowodu na okoliczność, że wystąpił do sadu z wnioskiem o przysposobienie. W ocenie organu II instancji, w świetle obowiązujących przepisów, wnioskodawca nie jest ojcem dziecka, jego opiekunem prawnym, ani też jego opiekunem faktycznym. Nie kwestionując istniejących w rodzinie wnioskodawcy stosunków rodzinnych i więzi istniejących między wnioskodawcą a dzieckiem, organ nie uznał uprawnienia wnioskodawcy do świadczenia wychowawczego. Jednocześnie organ II instancji zaznaczył, że całkowicie odrębną kwestią będzie ocena, czy pobrane przez wnioskodawcę świadczenie wychowawcze, zostało pobrane nienależenie, czy też nie. Końcowo organ II instancji stwierdził, że decyzję organuI instancji uznaje za prawidłową. O. R. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie ze skargą na decyzję organu II instancji z dnia [...] sierpnia 2020 r., wnosząc o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Wydanej decyzji skarżący zarzucił: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, 2) przeprowadzenie niekompletnego postępowania dowodowego, 3) tendencyjne interpretacje wykraczające poza zakres przedmiotowy sprawy, 4) działanie niezgodne z duchem ustawy. W uzasadnieniu skargi wnoszący ją podniósł, że od samego początku postępowania w sprawie dochodziło do uchybień i zaniedbań. Argumentował, że naiwnie i z pełnym zaufaniem współpracował z pracownikami organu I instancji. Wypełniał kolejne wnioski, nie zdając sobie sprawy, że mógł być wprowadzany w błąd czy też manipulowany z niezrozumiałych powodów. Według skarżącego, organy odegrały "decydującą rolę" w całej sprawie, albowiem gdyby żona skarżącego (matka biologiczna dziecka), będąca w tym samym miejscu i czasie podpisała wniosek, nie słuchając pracowników organu I instancji, całej sprawy by nie było. Skarżący oświadczył, że podpisał wniosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia wiedziony zaufaniem do urzędników i wykonując ich instrukcje. Ponadto skarżący podniósł, że interpretując przepisy prawa materialnego poszukuje się powodu by wydać "krzywdzącą decyzję" zapominając o duchu ustawy i jej szlachetnemu przesłaniu, które ma służyć umacnianiu rodziny i "dobru dziecka". Wadliwość definicji "faktycznego opiekuna" i jej negatywne skutki w życiu społecznym i funkcjonowaniu ustawy zauważył Rzecznik Praw Obywatelskich, który wystąpił interwencyjnie w tej sprawie do Ministerstwa Rodziny Pracy i Polityki Społecznej, aby wpłynąć na zmianę definicji "opiekuna faktycznego" wykorzystywaną obecnie, a skutkującą w skali tego kraju "krzywdzeniem" wielu uprawnionych doświadczenia w duchu ustawy. Jak podnosił skarżący, przyjechał do Polski jako pełna rodzina i nikt nie kwestionował stanu faktycznego, a więc faktu, że jest faktycznym opiekunem, ojcem dziecka. Skarżący uważa, że działał w dobrej wierze ufając organowi I stancji, nie zadając sobie sprawy w jak zawiły i sprzeczny sposób będzie traktowany by w efekcie po przyznaniu świadczeń mieć je odebrane z niezrozumiałych dla skarżącego powodów, z złowrogą "wizją", możliwego zwrotu świadczeń, które otrzymał. Skarżący dołączył do skargi m.in. kopię wniosku o przysposobienie dziecka. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w niniejszej sprawie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.". Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rozpatrując skargę w ramach tak zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia bądź stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy o pomocy państwa, w brzmieniu obowiązującym w dacie złożenia wniosku, świadczenie wychowawcze przysługuje: 1) matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, albo 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego, albo 3) opiekunowi prawnemu dziecka, albo 4) dyrektorowi domu pomocy społecznej. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżący złożył w dniu [...] listopada 2019 r. wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na V. R. i A. R. na okres od [...] grudnia 2019 r. do [...] maja 2021 r. W dniu [...] marca 2021 r. skarżący wniósł o uchylenie prawa do świadczenia na V. R.. Z akt administracyjnych sprawy załączonych do skargi wynika, że V. nie jest biologicznym synem skarżącego, nie został przez niego przysposobiony, jak również skarżący nie złożył w sądzie wniosku o jego przysposobienie. V. jest biologicznym dzieckiem żony skarżącego, jego ojciec nie żyje, natomiast przyjął nazwisko skarżącego, który faktycznie go wychowuje. Faktyczna opieka nad V. , czyli wspólne zamieszkiwanie i pozostawanie na utrzymaniu opiekuna nie jest wystarczającą okolicznością do nabycia prawa do świadczenia wychowawczego. Faktycznym opiekunem dziecka – zgodnie z art. 2 pkt 10 ustawy o pomocy państwa- jest osoba faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka. Tymczasem skarżący nie przedstawił dowodu na okoliczność, że przysposobił V. lub wystąpił do sądu o jego przysposobienie. Jest to warunek konieczny – w świetle art. 4 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 2 pkt 10 ustawy o pomocy państwa, żeby nabyć prawo do otrzymania świadczenia wychowawczego i takie świadczenie otrzymać. Nie jest zatem wystarczającą przesłanką urzędowe nadanie dziecku nazwiska wnioskodawcy, tak jak to miało miejsce w tej sprawie. Niezależnie od ustaleń organu dotyczących statusu prawnego V. R. istotę rozpoznawanej sprawy stanowi wniosek skarżącego z dnia [...] marca 2021 r. o uchylenie prawa do świadczenia wychowawczego przyznanego na V. . Jakkolwiek organ nie ma możliwości prawnych uchylenia decyzji z datą wsteczną, gdyż decyzja uchylająca lub zmieniająca prawo do świadczenia wychowawczego ma charakter konstytutywny, czyli kształtuje sytuację prawną adresata i działa ze skutkiem ex nunc, czyli z mocą na przyszłość od daty wydania decyzji, to jednak pierwszorzędne znaczenie w tej sprawie ma wniosek skarżącego o jej uchylenie w trakcie trwania okresu, na który świadczenie przyznano i w świetle ujawnionych w postępowaniu okoliczności, był to wniosek uzasadniony. Oceniając zarzuty zawarte w skardze Sąd doszedł do przekonania, iż są one niezasadne, albowiem organy podejmując rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie nie naruszyły przepisów prawa materialnego ani przepisów postępowania administracyjnego w stopniu, który mógłby mieć wpływ na wynik sprawy. Przypomnieć należy, że jedynym kryterium, który Sąd bierze pod uwagę kontrolując zaskarżony akt jest kryterium legalności czyli zgodności tego aktu z prawem. Przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określając zakres kompetencji sądu administracyjnego nie przewidują stosowania przy ocenie zaskarżonej decyzji zasad współżycia społecznego czy kryterium słuszności, a takiej oceny oczekiwałby od Sądu skarżący, co wynika z treści skargi. Brak zgody skarżącego na uchylenie prawa do świadczenia wychowawczego, którą sam wyraził, a następnie podważał w odwołaniu i skardze, powodowana jest obawą, iż skarżący zostanie zobowiązany do zwrotu świadczenia, które mu bezzasadnie przyznano. Sąd wskazuje, mając na uwadze przepis art. 6 p.p.s.a., że kwestia zobowiązania do zwrotu objęta jest odrębnym postępowaniem i skarżący ze względu na trudną sytuację finansową będzie mógł ubiegać się o rozłożenie należności na raty lub jej umorzenie. Podsumowując, jeżeli decyzja jest zgodna z obowiązującym porządkiem prawnym, Sąd – na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddala skargę, co uczynił w niniejszej sprawie.