II SA/Sz 1042/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Dolecki Sędziowie: Asesor WSA Katarzyna Grzegorczyk – Meder /spr./ Sędzia WSA Maria Mysiak Protokolant st. sekr. sąd. Małgorzata Frej po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi R. W. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich oddala skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] r. Nr [...] na podstawie ar. 25 ust. 4 w związku z art. 25 ust. 2 pkt lit a i art. 21 ust. 2 pkt 4 oraz art. 21 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zmianami) pozbawił R. W. uprawnień kombatanckich przyznanych przez Zarząd Wojewódzki ZBoWiD w [...] decyzją z dnia [...] r. z tytułu: "służby w odrodzonym Wojsku Polskim od [...] oraz walki zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej w okresie [...] r.". Z uzasadnienia decyzji wynika, że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją ostateczną z dnia [...] r. pozbawił R. W. uprawnień kombatanckich w związku z jego służbą w strukturach[...] . Decyzja ta została uchylona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w [...] z dnia [...] r. z powodu naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Kolejna decyzja ostateczna Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. w przedmiocie pozbawienia R. W. uprawnień kombatanckich oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] r. została ponownie uchylona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w [...] z dnia [...] r. z powodu nieuwzględnienia przez organ administracji publicznej uchwały NSA z dnia [..] r. OPS [...] dotyczącej tzw. samooczyszczenia, uregulowaną w art. 21 ust. 3 pkt 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, i nie podjęcia działań mających na celu dokładne wyjaśnienie sprawy oraz rozpatrzenie całego materiału dowodowego. Organ I instancji wydając w dniu [...] r. decyzję w sprawie pozbawienia R. W. uprawnień kombatanckich, w myśl uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego podjętej w składzie 7 sędziów w dniu [...] r. –[...] , zastosował treść przepisu art. 21 ust. 3 pkt 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego w brzmieniu obowiązującym od [...] Przepis ten pozwalał przedkładać dowody świadczące o charakterze zadań wykonywanych przez funkcjonariusza zatrudnionego w organach [...] R. W. przedstawił na tą okoliczność dowody w postaci oświadczeń świadków, byłych funkcjonariuszy Wojewódzkiego Urzędu [...] w [...] A. B., S. B. oraz J. F., opinii Komendy Wojewódzkiej Policji w [...] z dnia [...] r. o służbie za okres [...] r. oraz wyjaśnień złożonych we własnych pismach kierowanych do Kierownika Urzędu. Organ ten dokonując oceny materiału dowodowego stwierdził, że świadkowie nie stwierdzają kategorycznie, iż R. W. zajmował się wyłącznie wykonywaniem zadań nie związanych ze zwalczaniem organizacji i osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP. Kierownik Urzędu dał natomiast wiarę zeznaniom z dnia [...] r. złożonym przez świadka, którego określił jako W.Sz., a który zeznał, iż został aresztowany i przesłuchiwany przez [...] , który nazywał się R. W.. Kierownik Urzędu odwołał się nadto do opracowania Centralnego Archiwum Ministerstwa Spraw Wewnętrznych dotyczącego struktury organizacyjnej resortu bezpieczeństwa publicznego w latach[...] , z którego wynika, ze ogniwa organizacyjne Ministerstwa [...] miały swoje odpowiedniki na szczeblu wojewódzkim, a większość z nich, zwłaszcza ogniw operacyjnych również na szczeblu powiatowym.[...] , którego odpowiednikami były [...] i [...] przejął funkcje Samodzielnego Wydziału do Walki z Bandytyzmem ( podziemiem niepodległościowym). Według opinii Biura Edukacji Publicznej IPN z dnia [...] r., formalny rozkład obowiązków [...] nie miał wpływu n rzeczywisty zakres funkcji pełnionych przez funkcjonariuszy[..] . Kierownik Urzędu powołał się również na treść uzasadnienia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 lutego 1994 r., z którego wynika negatywna ocena współpracy z organami represji nastawionymi na zwalczanie ruchów niepodległościowych bez względu na to, o jakie stanowiska oraz jaki charakter zatrudnienia w tych organach chodzi. Stanowisko wyrażone w tym orzeczeniu Trybunał Konstytucyjny podtrzymał w wyroku z dnia 15 września 1999 r. Sygn. K. 11/99. Ponadto organ powołał się na uchwałę Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 21 października 2002 r. Sygn. akt OPS 2/02, według której " Przepis art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ma zastosowanie także do osoby, która w latach [...] była zatrudniona w Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego i nie pełniła w strukturach tego urzędu służby lub funkcji." Kierownik Urzędu uznał zatem, że R. W.i nie przedstawił wiarygodnych dowodów potwierdzających okoliczności, o których mowa w art. 21 ust. 3 pkt 2 powołanej ustawy. Zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a tej ustawy, uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która w latach [...] pełniła służbę lub funkcję i była zatrudniona w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit.a osoby takie są pozbawiane uprawnień kombatanckich ze wszystkich posiadanych tytułów. Odwołując się od decyzji z dnia [...] r. R. W. zarzucił, że jest ona tendencyjna, natomiast na okoliczność zatrudnienia w przedłożył dowody ze świadków. Ry. W. opisał nadto przebieg swojego zatrudnienia od [...] , gdy powierzono mu zorganizowanie [...] w Wojewódzkim Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego w [...] dokąd został skierowany po zawarciu bez zgody przełożonych związku małżeńskiego( żona była członkiem organizacji [...] ).Formalnie pozostawał na etacie[...] . Odwołujący się oświadczył nadto, że nie aresztował nikogo w [...] r., jak również nikogo w tym czasie nie przesłuchiwał. Nie zna również osoby, której inicjały podano w decyzji jako W.Sz. R. W. załączył do odwołania oświadczenie świadków J. M. oraz Z. G. na okoliczność zatrudnienia odwołującego się w Powiatowym Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego w [...] w charakterze[...] . Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia[...] . Nr [...] utrzymał w mocy decyzję własną decyzję z dnia [...] r. w przedmiocie pozbawienia R. W. uprawnień kombatanckich. W ocenie organu, fakt służby R. W.o w strukturach urzędów bezpieczeństwa publicznego w latach [...] potwierdzają w sposób nie budzący wątpliwości dokumenty przekazane przez Instytut Pamięci Narodowej oraz akta byłego ZBoWiD. Kierownik Urzędu stwierdził również, że zeznania świadków – byłych funkcjonariuszy WUBP w [...] z dnia [...] r. oraz wyjaśnienia złożone przez stronę w toku postępowania nie potwierdzają, iż R. W. wykonywał wyłącznie zadania, o których mowa w art. 21 ust. 3 pkt 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Organ powołał się na opinie historyka Instytutu Pamięci Narodowej J.Ż., z której wynika, że odwołujący się od [...] r. pracował jako[...] , w tym z wykorzystaniem [...] w środowiskach niepodległościowych. Jej zadaniem było rozpracowanie wrogich środowisk politycznych, związanych z polskimi nurtami niepodległościowymi. W ocenie Kierownika Urzędu, R.W. nie przedłożył dowodów na okoliczność przesłanek z art. 21 ust. 3 ustawy. Kwestię charakteru zatrudnienia odwołującego się w strukturach urzędów bezpieczeństwa publicznego ostatecznie wyjaśniła opinia Instytutu Pamięci Narodowej z 10 stycznia 2004 r. Twierdzenia strony co do pełnienia funkcji nie związanych ze zwalczaniem organizacji lub osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP organ uznał za niewiarygodne. Kierownik Urzędu nie wziął pod uwagę zeznań J. M. i B. .G pracowników [...] się i uznał, że pozostają one bez wpływu na rozstrzygnięcie. Z tych względów organ odwoławczy uznał decyzję o pozbawieniu R.W. uprawnień kombatanckich za uzasadnioną. R. W. wywiódł skargę na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r., albowiem nie zgadzał się z jej treścią. Podnosił, że w ramach pracy w urzędach bezpieczeństwa publicznego nikogo nie represjonował i uzupełniająco załączył zeznanie świadka A. B.. Skarżący zrzucał również, że organ nie dał wiary zeznaniom przedstawionym przez niego świadkom, natomiast bezkrytycznie podszedł do zeznań złożonych przez świadka o inicjałach W.Sz., którego rzekomo aresztował i przesłuchiwał. Zeznania tego świadka uważa za pomówienie. Skarżący twierdził również, że jednostronne opinie nie mogą być podstawą pozbawienia go uprawnień kombatanckich za walkę z niemieckim faszyzmem w Wojsku Polskim oraz ochronę granic w Wojskach Obrony Pogranicza tylko ze względu na późniejszą pracę w organach bezpieczeństwa publicznego. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji w oparciu o przepisy prawa obowiązujące w dniu jej wydania wykazała, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, a skarga z tego powodu nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia w sprawie jest art. 21 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego w brzmieniu obowiązującym do dnia 9 października 1999 r., tj. do daty wejścia w życie ustawy z dnia 4 marca 1999 r. o zmianie ustawy o kombatantach oraz osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego(Dz.U. Nr77, poz. 862). Zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach (...), uprawnienia określone w ustawie nie przysługują osobie, która w latach 1944-1956 pełniła służbę lub funkcję i była zatrudniona w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Art. 21 ust. 3 pkt 2 ustawy przewidywał natomiast możliwość tzw. samooczyszczenia, tzn. dopuszczał przedstawienie dowodów , iż w czasie pracy (służby) w organach represji wymienionych w ustawie weryfikowany wykonywał wyłącznie funkcje niezwiązane ze stosowaniem represji. Jakkolwiek w dacie wydania zaskarżonej decyzji Kierownika Urzędu do Spraw kombatantów i Osób Represjonowanych, tj. w dniu [...] r. art. 21 ust. 3 pkt 2 ustawy nie dopuszczał możliwości tzw. samooczyszczenia, to jednak zważywszy na treść uchwały podjętej przez skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w dniu [...]r. sygn. akt[...] , sprawa R.W. była rozpatrywana na podstawie art. 21 ust. 3 pkt 2 w brzmieniu obowiązującym do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 4 marca 1999 r. Skuteczność samooczyszczenia, ustawodawca uzależnił od przedstawienia przez osobę weryfikowaną dowodów na okoliczność, że w czasie (pracy) służby lub funkcji w strukturach, jednostkach i na stanowiskach, o których mowa w ust. 2 w pkt 4 lit. a) i b), wykonywały wyłącznie zadania nie związane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. W postępowaniu należało zatem ustalić w sposób nie budzący wątpliwości czy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy daje wystarczające podstawy do skutecznego samooczyszczenia by w konsekwencji osoba weryfikowana mogła zachować uprawnienia kombatanckie. W ocenie Sądu organy obu instancji dokonały wszechstronnych ustaleń w sprawie. W tym celu przyjęły i dokonały oceny oświadczeń współpracowników skarżącego z [...] A.B. i S. B., przeprowadziły dowód z dokumentów o przebiegu służby R. W. w organach urzędów bezpieczeństwa publicznego, z publikacji Centralnego Archiwum Ministerstwa Spraw Wewnętrznych – "Struktura organizacyjna resortu bezpieczeństwa publicznego (spraw wewnętrznych) w latach 1944-1956"- Warszawa 1992, oraz opinii historyka J.Ż.z Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] r. wydanej na podstawie akt osobowych skarżącego. Kierownik Urzędu nie dał wiary tym oświadczeniom A.B. i S. B. i uznał, że ich treść nie przekonuje, iż skarżący nie wykonywał zadań związanych ze zwalczaniem organizacji działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, Organ nadto zwrócił uwagę, że oświadczenia te dotyczą początku lat[...] . w sytuacji , gdy R. W. w organach bezpieczeństwa publicznego był zatrudniony od [...] Niezależnie od powyższego, skarżący na etapie postępowania administracyjnego nie dostarczył żadnych innych środków dowodowych na okoliczność charakteru jego zatrudnienia w organach bezpieczeństwa publicznego od roku [...] kiedy to dobrowolnie zgłosił się do pracy w r. pełnił funkcję[...] . Dalsza analiza przebiegu zatrudnienia wskazuje, że praca w [...][...] r. dotyczyła walki z podziemiem niepodległościowym (sekcja ds. podziemia zbrojnego, ds. podziemia politycznego, sekcja terenowa). Charakterystyki służbowe, na które powołuje się w swojej opinii J.Ż. wskazywały na zaangażowanie R. W. w "rozpracowywanie środowisk", natychmiastowej reakcji na " otrzymane wrogie sygnały", "utrzymywaniu kontaktów z siecią agencyjną". Ocena dowodów dokonanych przez organy nie jest dowolna. Wynikająca z tych dowodów logika wskazuje na trafność zajętego w zaskarżonej decyzji stanowiska, że zadania wykonywane przez R. W. podczas służby w organach bezpieczeństwa publicznego był związana ze zwalczaniem podziemia niepodległo ościowego, co nie daje podstaw do tzw. samooczyszczenia. Nadto , nie bez znaczenia jest i to , że źródła historyczne oraz opracowania dotyczą funkcjonowania jak i struktury Urzędów Bezpieczeństwa w odniesieniu do przebiegu pracy skarżącego jednoznacznie wskazują na to, że jednym z celów działania komórek organizacyjnych, których skarżący był funkcjonariuszem ([...] ) było zwalczanie osób i organizacji działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Stanu faktycznego ustalonego przez organy orzekające w sprawie opartego na dokumentach przebiegu służby R. W. oraz dokumentach historycznych, skarżący nie podważył przedstawiając dowody, których przydatność w sprawie i wiarygodność organy te podważyły. Odnosząc stan faktyczny do stanu prawnego uznać zatem należało, że dowody przedstawione przez skarżącego nie są wystarczające do zachowania uprawnień kombatanckich. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w szczecinie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę oddalił.