II SA/Sz 1068/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie Monika Bieńkowska po rozpoznaniu w dniu 15 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z Jej skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia o żądanej treści p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. We wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym na formularzu PPF M. J. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych bądź częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że sytuacja finansowa rodziny nie pozwala na uiszczenie wpisu sądowego w kwocie [...] zł bez istotnego wpływu na płynność finansową rodziny. Wpływ na tę sytuację ma fakt posiadania dwójki dzieci w wieku szkolnym i ogrom związanych z tym wydatków oraz zaciągnięty kredyt mieszkaniowy z ratą do spłaty w wysokości [...] zł miesięcznie. W skład majątku skarżącej wchodzi mieszkanie o powierzchni [..] m2 kupione na kredyt oraz nieruchomość rolna darowana przez rodziców o powierzchni [...] ha. Miesięczny dochód czteroosobowej rodziny wynosi [...] zł brutto i składa się na niego wynagrodzenie z tytułu pracy skarżącej w wysokości ok. [...] zł oraz jej męża w wysokości ok. [...] zł. W celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni, wezwaniem z dnia 25 września 2015 r. referendarz sądowy zobowiązał ją do przedłożenia w terminie 7 dni od daty doręczenia niniejszego pisma, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o akta sprawy: - zaświadczenia z zakładu pracy wnioskodawczyni i jej męża podającego wysokość wynagrodzenia z okresu ostatnich trzech miesięcy, - wyciągów z zestawieniem operacji z posiadanego/posiadanych przez skarżącą oraz jej męża konta bankowego/kont bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, - dowodów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie domu z okresu ostatnich trzech miesięcy (np. gaz, prąd) oraz innych niezbędnych wydatków, - dowodów potwierdzających wysokość posiadanego zadłużenia (kredytu mieszkaniowego) oraz posiadanych na dzień złożenia wniosku zasobów (oszczędności zgromadzone na rachunkach bankowych, w gotówce, papiery wartościowe i inne prawa majątkowe), - decyzji w sprawie podatku za rok 2015 od wszystkich posiadanych nieruchomości, - oświadczenia, czy skarżąca prowadzi działalność rolniczą i jaki z tego tytułu uzyskuje dochód oraz, czy korzysta z dopłat bezpośrednich dla rolników, jeżeli tak, to należy dołączyć kserokopię decyzji z w tym przedmiocie, - w sytuacji prowadzenia rolniczej działalności gospodarczej wskazanie liczby i liczby urządzeń służących do produkcji oraz liczbę i rodzaj inwentarza żywego. Powyższego wezwania referendarza sądowego, skarżąca mimo upływu zakreślonego terminu nie wykonała. Referendarz sądowy, oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy, zważył: Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej P.p.s.a. przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu Państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. Zakamycze 2005, str. 594) Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Podkreślić zatem należy, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art. 199 ww. ustawy. Prawo pomocy może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Przy tym należy zaznaczyć, że ciężar dowodu spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. ciąży na stronie ubiegającej się o uzyskanie takiego prawa. Podejmując decyzję o przyznaniu prawa pomocy należy opierać się na dokładnych danych dotyczących stanu majątkowego, wysokości dochodów i wydatków strony wnioskującej o prawo pomocy. Obowiązkiem zaś strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest, przy zachowaniu należytej staranności, wyczerpujące wykazanie swojej sytuacji majątkowej i finansowej. Dokonanie prawidłowej oceny czy osoba fizyczna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy nie może ponieść pełnych kosztów postępowania, wymaga uprzedniego oszacowania sytuacji materialnej tej osoby ( z uwzględnieniem stanu majątkowego, źródeł dochodów i ich wysokości). Mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy należy uznać, że M. J. nie wykazała, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej ją do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zaznaczyć należy, że podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu. W sytuacji, gdy oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.) . Czynności określone w art. 255 P.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego (referendarza sądowego) wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 5 listopada 2010 r., sygn. akt II GZ 318/10). Strona, która pomimo niebudzącej wątpliwości treści wezwania nie stosuje się do niego i nie udziela wymaganych informacji musi liczyć się z negatywnymi dla siebie konsekwencjami z tego tytułu. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia oświadczenia oraz dokumentów dotyczących sytuacji materialnej wnioskodawcy uzasadnia odmowne załatwienie wniosku o przyznanie prawa pomocy (post. NSA z dnia 27 lipca 2011 r., sygn. akt II OZ 650/11). W niniejszej sprawie skarżąca wskazała, że miesięczny dochód rodziny wynosi ok. [...] zł brutto, jednak z uwagi na wydatki związane z edukacją dzieci oraz spłatą rat kredytu mieszkaniowego nie stać jej na uiszczenie wpisu sądowego w wysokości [...] zł. W tej sytuacji konieczne stało się wezwanie do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń w celu oceny jej rzeczywistej sytuacji finansowe i materialnej. Skarżąca pomimo upływu zakreślonego terminu zobowiązania sądowego nie wykonała. Nienadesłanie dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń spowodowało, że nie można ustalić dokładnie sytuacji majątkowej i finansowej skarżących. Powyższe skutkuje tym, że nie jest możliwa ocena rzeczywistych zdolności płatniczych skarżących ponoszenia w niniejszej sprawie kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji postanowienia.