II SA/Sz 107/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesław Drabik Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale II w trybie uproszczonym w dniu 22 maja 2025 r. sprawy ze skargi N. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia dobry start uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) wydał w dniu 2 października 2024 r. decyzję nr [...], w której odmówił N. S. (dalej "skarżąca") przyznania świadczenia "Dobry start" na dziecko – D. S.. Organ wskazał, że na podstawie rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej ustalił, iż nie został odnotowany przyjazd dziecka na terytorium Polski jako obywatela Ukrainy po 23 lutym 2022 r. w związku z działaniami wojennymi. Organ przytoczył przepisy ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2024 r. poz. 177; dalej "u.w.r.s.p.z.") i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2021 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" (Dz. U. z 2021 r. poz. 10092; dalej "rozporządzenie RM z 2021 r.), które miały zastosowanie w sprawie. Skarżąca złożyła odwołanie od ww. decyzji, w którym podała, że jej córka D. posiada status uchodźcy wojennego, co odnotowano w rejestrach Straży Granicznej i Urzędzie Miasta L.. Do wniosku przedłożyła pismo Straży Granicznej z dnia 5 września 2024 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydał w dniu 7 października 2025 r. decyzję nr [...], w której utrzymał decyzję ZUS z dnia 2 października 2024 r. Prezes ZUS uznał, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego brak było podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji, gdyż dziecko skarżącej nie posiada legalnego pobytu na terytorium Polski, bowiem nie figuruje w rejestrze Straży Granicznej. Skarżąca złożyła skargę ww. decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie i wniosła o uchylenie decyzji administracyjnych wydanych przez organy administracyjne obu instancji oraz o przyznanie jej świadczenia "Dobry start" na córkę D. na okres szkolny 2024/2025. Wyjaśniła, że w dniu 15 kwietnia 2022 r. wraz z dwoma córkami bliźniaczkami M. i D. wjechała do Polski. W urzędzie w L. otrzymała PESEL dla dzieci ze statusem UKR. Córka D. była zarejestrowana jako D. - z dwoma literami "i" w imieniu. Podała, że złożyła wnioski o wydanie paszportów dla dzieci, które otrzymała w dniu 11 marca 2023 r. W paszporcie córka D. widnieje już jako D. z jedną litera "i" w imieniu. W dniu 27 marca 2023 r. zgłosiła to w urzędzie w L., gdzie dokonano zmian w numerze pesel córki. Wskazała, że zgłosiła to również w ZUS. W okresie 2023/204 złożyła wnioski o świadczenia dla dzieci "800+" i "Dobry start" z nowymi dokumentami. Zaczęła jednak dostawać z ZUS pisma, że córka D. nie figuruje w rejestrze Straży Granicznej. Podała, że za każdym razem udawała się do urzędu, gdzie sprawdzała status dziecka, pisała do Straży Granicznej o dokonanie zmian i sprawdzenie danych w rejestrze. Otrzymywała odpowiedzi, że D. jest zarejestrowana jako uchodźca. Wszystkie dokumenty przedkładała w ZUS, lecz organ twierdził, że córki nie ma w rejestrze Straży Granicznej. Wskazała, że otrzymała wezwanie o zwrot wypłaconych świadczeń na córkę D. za wcześniejszy okres oraz odmowę przyznania świadczenia "Dobry start" na rok szkolny 2024/2025. Podała, że zamieszanie wynikało ze zmiany pisowni imienia jej córki, gdyż jak jej wytłumaczono polski system komputerowy odrzucał imię córki pisane przez dwie litery "i". Do skargi dołączyła kopie dwóch aktów urodzenia córek w języku ukraińskim W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie. Przedstawił chronologię zdarzeń i podjętych czynności. W piśmie z 29 kwietnia 2025 r. skarżąca podtrzymała swoje stanowisko w sprawie. Dołączyła do niego kopię pisma Naczelnika Wydziału I Projektów Informatycznych i Zarządzania Systemami Zarządu do Spraw Cudzoziemców Komendy Głównej Straży Granicznej z dnia 15 kwietnia 2025 r., z którego wynikało, że dokonano aktualizacji danych jej córki D. która posiada status UKR ważny w okresie od 15 kwietnia 2022 r. do 30 września 2025 r. Przewodniczący Wydziału skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu uproszczonym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej "p.p.s.a."). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał co następuje: Spór w sprawie dotyczy odmowy przyznania skarżącej świadczenia "Dobry start" na rok szkolny 2024/2025 na córkę D. Zgodnie z art. 187a ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, Rada Ministrów może przyjąć rządowy program wsparcia rodzin z dziećmi. W przypadku gdy organem realizującym świadczenia przyznane na podstawie programu, o którym mowa w ust. 1, jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, organem wyższego stopnia w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art.187a ust. 2d). Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2021 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" określa szczegółowe warunki realizacji rządowego programu "Dobry start" ustanowionego uchwałą nr 80 Rady Ministrów z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie ustanowienia rządowego programu "Dobry start" (Dz. U. z 2021 r. poz. 1092; dalej "rozporządzenie RM"). Stosownie do § 30 rozporządzenia RM, w sprawach nieuregulowanych w niniejszym rozporządzeniu stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735; dalej "k.p.a."). Świadczenie "Dobry start" przysługuje zamieszkującym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej m.in. cudzoziemcom posiadającym kartę pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy", jeżeli zamieszkują z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z wyłączeniem obywateli państw trzecich, którzy uzyskali zezwolenie na pracę na terytorium państwa członkowskiego na okres nieprzekraczający 6 miesięcy, obywateli państw trzecich przyjętych w celu podjęcia studiów lub pracy sezonowej oraz obywateli państw trzecich, którzy mają prawo do wykonywania pracy na podstawie wizy (§ 2 pkt 2 lit.d rozporządzenie RM). Świadczenie "Dobry start" przysługuje rodzicom, opiekunom faktycznym, opiekunom prawnym, rodzinom zastępczym, osobom prowadzącym rodzinne domy dziecka, dyrektorom placówek opiekuńczo-wychowawczych, dyrektorom regionalnych placówek opiekuńczo-terapeutycznych - raz w roku na dziecko (§ 4 ust. 1 rozporządzenie RM). Przedmiotowe świadczenie start przysługuje w związku z rozpoczęciem roku szkolnego do ukończenia przez dziecko lub osobę uczącą się 20. roku życia (§ 4 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia RM). Świadczenie "Dobry start" przysługuje osobom, o których mowa w § 4 ust. 1, w wysokości 300 zł (§ 5 ust. 1 rozporządzenie RM). Wniosek o ustalenie prawa do ww. świadczenia składa się do ZUS zgodnie z § 10 rozporządzenie RM i są one przyjmowane od dnia 1 lipca danego roku do dnia 30 listopada danego roku (§ 26 ust. 1 rozporządzenia RM). Ustalając prawo do ww. świadczenia uwzględnia się informacje i dokumenty, o których mowa w § 10 ust. 3, oraz informacje uzyskane lub zweryfikowane z rejestrów publicznych, o których mowa w § 23 (§ 11 rozporządzenie RM). Przyznanie przez ZUS świadczenia "Dobry start" nie wymaga wydania decyzji, lecz w sprawach odmowy przyznania ww. świadczenia, uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia oraz nienależnie pobranego świadczenia ZUS wydaje decyzję (§ 15 ust. 1 i ust. 4 rozporządzenie RM). W sprawie bezsporne było, że skarżąca złożyła wniosek w terminie. Organ odmówił przyznania skarżącej ww. świadczenia z uwagi na brak ujawnienia przybycia córki Darii na teren Polski po 23 lutego 2022 r. w rejestrze Straży Granicznej. Przyjąć zatem należy, że organ przy rozpoznawaniu wniosku skarżącej stosował art. 26 ust.1 pkt 3 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2025 r. poz. 337; dalej "u.w.o.u."). Zgodnie z ww. przepisem, obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do świadczenia dobry start, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 187a ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, jeżeli zamieszkuje z dzieckiem na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz jeżeli dziecko, na które ubiega się o świadczenie dobry start lub otrzymuje świadczenie dobry start uczy się w szkole, o której mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 187a ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, należącej do polskiego systemu oświaty, odpowiednio na zasadach i w trybie określonych w tych przepisach, z wyłączeniem warunku posiadania karty pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy". Przyznanie ww. świadczenia na podstawie art. 26 ust.1 pkt 3 u.w.o.u. wymaga potwierdzenia legalności pobytu na terenie Polski, co może wiązać się z weryfikacją daty przybycia danej osoby na teren Polski (art. 2 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 1 i ust. 2 u.w.o.u.). Z powyższego wynika, że obywatel Ukrainy uprawniony jest do otrzymania przedmiotowego świadczenia, gdy posiada kartę pobytu zezwalającą mu na pobyt czasowy na terenie Polski, która nie musi zawierać adnotacji "dostęp do rynku pracy". W ocenie Sądu, organ przykładał zbyt dużą wagę do zapisów rejestru Straży Granicznej. Niewątpliwie organ ustalając prawo do przedmiotowego świadczenia zobowiązany jest do weryfikowania danych na podstawie rejestrów publicznych (§11 rozporządzenie RM), jednakże prowadzone przez niego postępowanie administracyjne podlega przepisom k.p.a. Organ nie może ograniczyć postępowania dowodowego wyłącznie do sprawdzenia danych rejestrze Straży Granicznej, co nastąpiło w niniejszej sprawie. W systemie teleinformatycznym mogą bowiem wystąpić błędy albo dane mogą być nieaktualne. Kwestię tą wielokrotnie wyjaśniano już w orzecznictwie (por. wyroki WSA w Poznaniu: o sygn.: II SA/Po 148/25, II SA/Po 63/25, II SA/Po 870/24; wyroki WSA w Szczecinie o sygn.: II SA/Sz 804/24, II SA/Sz 805/24; wyroki WSA w Gliwicach o sygn.: II SA/Gl 1454/24, II SA/Gl 1092/24; wyroki WSA w Krakowie o sygn. III SA/Gl 1092/24, III SA/Kr 1118/24; wyrok WSA w Białymstoku o sygn. II SA/Bk 478/24; wyrok WSA w Gdańsku o sygn. II SA/Gd 304/24). Tak stało się w niniejszej sprawie, bowiem doszło do błędu w transkrypcji zapisu ukraińskiego imienia córki skarżącej na język polski. Według Sądu, organ nie podważył skutecznie legalności pobytu córki skarżącej na terenie Polski. Legalność pobytu córki skarżącej kilkukrotnie potwierdzał organ Straży Granicznej, w tym w zaświadczeniu z dnia 15 kwietnia 2025 r. Podkreślić należy, że obowiązujące przepisy uzależniają przyznanie świadczenia od legalności pobytu, a nie od dokonania odpowiedniej adnotacji w rejestrze Straży Granicznej. Z akt sprawy wynika, że skarżąca i jej córka posiadają status uchodźcy UKR - cudzoziemca, któremu nadano numer PESEL w związku z konfliktem na terytorium Ukrainy. Sąd uznał, że organ nie podjął wystarczających czynności do wyjaśnienia ewentualnych rozbieżności pomiędzy zapisami rejestru Straży Granicznej, a innymi dokumentami przekładami przez skarżącą, czym naruszył art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1 k.p.a. Wskazać należy również, że organ błędnie przyjął, że w stosunku do skarżącej zastosowanie ma art. 26 ust.1 pkt 3 u.w.o.u. Zdaniem Sądu, skarżąca była uprawniona do złożenia wniosku na podstawie § 2 pkt 2 lit.d rozporządzenia RM jako cudzoziemka posiadająca kartę pobytu nr [...] z adnotacją "dostęp do rynku pracy" (dowód - kopia dokumentu karty pobytu). W takim przypadku nie ma znaczenia data przybycia danej osoby do Polski, lecz tylko fakt legalności pobytu cudzoziemca na terenie Polski. Jak wyżej wskazano, legalność pobytu córki skarżącej nie została podważona przez organ. Organ nie kwestionował również innych danych wynikających z wniosku skarżącej, tj. posiadania przez córkę numeru PESEL, faktu wspólnego zamieszkania skarżącej z dziećmi na terenie Polski, oświadczenia o uczęszczaniu dziecka do szkoły. Zauważyć należy również, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji w kwestiach najistotniejszych dla rozpoznania sprawy, nie spełnia wymogu z art. 107 § 3 k.p.a. Elementem koniecznym uzasadnienia każdej decyzji administracyjnej jest wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu, których innym dowodom, w tym przedstawionym przez stronę, odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie stanowi integralną część decyzji i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia, stanowiącego dyspozytywną jej część. Z tego względu motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła poznać tok rozumowania poprzedzającego wydanie rozstrzygnięcia oraz zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, jakimi kierował się organ przy załatwianiu sprawy. Warunki te w rozpatrywanej sprawie nie zostały spełnione. Poprawne pod względem merytorycznym uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla realizacji zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a., zgodnie z którą organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Reasumując Sąd uznał, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego skarżąca spełniła przesłanki do uzyskania przedmiotowego świadczenia na córkę Darię, co organ obowiązany jest uwzględnić przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił decyzje wydane przez organy administracyjne obu instancji. Przywołane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są na www.orzeczenia.nsa.gov.pl.