II SA/Sz 1070/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 lutego 2022 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego oraz zobowiązania do jego zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] Pismem z dnia [...] lipca 2019 r., A. S. (dalej "strona" lub "skarżąca"), wniosła o ustalenie na jej rzecz prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko - B. S.. Po rozpatrzeniu wniosku, informacją z dnia [...] sierpnia 2019 r., Burmistrz W. powiadomił skarżącą o przyznaniu jej wnioskowanego świadczenia wychowawczego w kwocie [...]zł miesięcznie na okres od [...] lipca 2019 r. do [...] maja 2021 r. W dniu [...] lutego 2021 r. do organu wpłynęła kopia wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] marca 2020 r., sygn. akt [...] którym Sąd rozwiązał małżeństwo skarżącej i ojca dziecka przez rozwód, pozostawiając władzę rodzicielską obojgu rodzicom i ustalając miejsce pobytu dziecka przy ojcu. Decyzją z dnia [...] marca 2021 r., Prezydent Miasta S. uchylił prawo do świadczenia wychowawczego na rzecz B. S.. Natomiast decyzją z dnia [...] maja 2021 r., nr [...], organ uznał świadczenie wychowawcze wypłacone za okres od [...] kwietnia 2020 do [...] lutego 2021 r. w łącznej wysokości [...] zł na dziecko: B. S., za świadczenia nienależnie pobrane oraz orzekł o obowiązku zwrotu świadczeń nienależnie pobranych we wskazanej wysokości. Jednocześnie organ stwierdził, że wysokość ustawowych odsetek za opóźnienie wyliczonych na dzień wydania decyzji wynosi [...] zł, a do wyliczonej kwoty odsetek za opóźnienie należy doliczyć odsetki w wysokości ustawowej za każdy następny dzień zwłoki do dnia całkowitej spłaty należności. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji przedstawił stan faktyczny sprawy, przytoczył art. 25 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm.- dalej "ustawa"). W oparciu o powyższe organ wywiódł, że świadczenie wychowawcze, wypłacone za okres od [...] kwietnia 2020 r. do [...] lutego 2021 r., w łącznej wysokości [...] zł, jest świadczeniem nienależnie pobranym, zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy. Z kolei powołując się na art. 25 ust. 1 i art. 25 ust. 9 ustawy wskazał, że świadczenie wypłacone stronie za ww. okres w łącznej wysokości [...] zł podlega zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca, następującego po dniu wypłaty świadczeń wychowawczych, do dnia całkowitej spłaty należności, przy czym wysokość ustawowych odsetek za opóźnienie na dzień wydania decyzji wynosi [...] zł, zaś do tej kwoty należy doliczyć odsetki w wysokości ustawowej za każdy następny dzień zwłoki, do dnia całkowitej spłaty należności. Końcowo organ podał, że powyższą kwotę wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi do dnia całkowitej spłaty należności, należy zwrócić w terminie 14 dni od daty doręczenia niniejszej decyzji w kasie lub na konto organu. Nadto poinformował o tym, że nienależnie pobrane świadczenia wychowawcze podlegają egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz o treści art. 25 ust. 10 ustawy. W odwołaniu od powyższej decyzji strona podniosła, że w wyroku Sądu Okręgowego z dnia [...] marca 2020 r. faktycznie miejsce pobytu dziecka określono przy ojcu, tym niemniej, po wyprowadzce w styczniu 2020 r. z mieszkania, złożyła w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w W. informację o zmianie rachunku, na który ma być wypłacane świadczenie. Jako rachunek do odbioru świadczeń wskazała rachunek należący do jej byłego męża. Nie była świadoma, że musi składać informację o rozwodzie i choć brak znajomości przepisów prawa nie zwalania z odpowiedzialności, to - w jej ocenie - fakt, że świadczenie faktycznie otrzymywał jej były mąż uzasadniać powinno uchylenie decyzji organu I instancji. Do odwołania złożyła oświadczenie byłego męża o otrzymywaniu świadczenia wychowawczego w okresie [...] marca 2020 r. do [...] lutego 2021 r. oraz wyciągi elektroniczne z jego rachunku bankowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W podstawie prawnej wskazano na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r., poz. 1257) w zw. art. 4 ust. 1 i 2, art. 25 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. W motywach decyzji organ odwoławczy zaznaczył, że w analizowanej sprawie u podstaw stwierdzenia, że świadczenie zostało pobrane nienależnie legł nie rozwód rodziców dziecka, a wyprowadzka skarżącej. Zwrócił jednakże uwagę, że to nie skarżąca pobierała świadczenie w okresie od marca 2020 r. do lutego 2021 r. Stwierdził zatem, że choć świadczenie jest nienależne, to ocenie powinno podlegać, czy świadczenie zostało nienależnie pobrane. Wyjaśnił, że celem świadczenia jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych, zaś w przesłanej do skarżącej informacji wskazano wprost, że w przypadku zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, w tym zmiany miejsca zamieszkania, przebywania rodzica, osoba otrzymująca świadczenie jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenie. Tymczasem informacja o zmianie adresu zamieszkania skarżącej pojawiła się dopiero w marcu 2021 r., co oznacza, że skarżąca nie wywiązała się ze swoich obowiązków, pomimo otrzymania prawidłowej informacji w tym zakresie. Dalej organ odwoławczy podkreślając, że w treści e-maila o zmianie adresu wskazano na rozmowę telefoniczną, wywiódł, iż takich rozmów czy informacji z pewnością musiało być więcej, skoro zmianie miał ulec, w marcu 2020 r., numer rachunku do przekazywania świadczeń. W tej sytuacji konieczne jest zatem uchylenie decyzji w celu poczynienia dalszych ustaleń faktycznych, w tym, kiedy dokładnie, w jaki sposób i w jakiej formie skarżąca poinformowała o zmianie numeru rachunku, na jaki ma być dokonywany przelew świadczeń. Konieczne jest także ustalenie, czy w okresie wypłacania świadczenia wychowawczego, świadczenie takie było też wypłacane osobno ojcu dziecka oraz czy ojciec dziecka składał wniosek o ustalenie na jego rzecz prawa do świadczenia. Skarżąca, zaskarżyła opisaną wyżej decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. W skardze podniosła, że Kolegium w decyzji wskazało na popełnione przeze nią błędy, polegające na niepoinformowaniu organu o zmianie jej miejsca zamieszkania, co było zasadniczym powodem, by podtrzymać decyzję organu I Instancji w mocy. Nie mniej jednak w dalszej części swojego uzasadnienia organ II instancji wskazał na szereg wątpliwości, w tym dotyczących konieczności poddania dalszej ocenie, czy otrzymywane świadczenie, choć nienależne, zostało faktycznie przeze nią nienależnie pobrane oraz zasugerował konieczność uchylenia decyzji organu I Instancji w celu poczynienia ustaleń faktycznych sięgających do meritum sprawy. Zdaniem skarżącej, stanowisko przedstawione w uzasadnieniu wydanej decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze stoi wobec tego w sprzeczności z jej orzeczeniem. Powołując się na tę okoliczność jak i na brak własnej złej woli w działaniu (czego dowodem jest natychmiastowe podanie do MOPS, po wyprowadzce, numeru rachunku bankowego byłego męża, na który było przelewane świadczenie wychowawcze) oraz fakt, że przez cały zaskarżony okres nie pobierała świadczenia wychowawczego na syna, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę organ zwrócił się z wnioskiem o jej oddalenie oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Skarżąca, pomimo doręczenia przez Sąd odpisu odpowiedzi na skargę, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje: Skarga okazała się zasadna, bowiem dokonana przez Sąd, na podstawie art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 - j.t.), kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazała, że akt ten, podobnie jak poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obiegu prawnego. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S., którą organ ten utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. w przedmiocie uznania wypłaconego za okres od dnia [...] kwietnia 2020 r. do dnia [...] lutego 2021 r. świadczenia wychowawczego na rzecz B. S. za nienależnie pobrane i zobowiązania do jego zwrotu. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na istotną rozbieżność pomiędzy sentencją i uzasadnieniem decyzji organu II instancji, na którą zwróciła uwagę skarżąca. Kolegium utrzymało bowiem w mocy zaskarżoną odwołaniem decyzję organu I instancji, podczas, gdy lektura uzasadnienia wskazuje, że intencją organu było jej uchylenie, ze wskazaniem czynności, o które należy uzupełnić materiał dowodowy. Z kolei w przekazanej do Sądu odpowiedzi na skargę organ ten podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu, co może sugerować, że nie zapoznał się z argumentacją skargi. W ocenie Sądu istniały podstawy do uchylenia zaskarżonej odwołaniem decyzji organu I instancji, bowiem organ ten nie wyjaśnił wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. W badanej sprawie niesporne jest, że skarżąca wystąpiła z wnioskiem o świadczenie wychowawcze na rzecz dziecka B. S. i świadczenie to otrzymała. Niekwestionowana jest również okoliczność, iż małżeństwo skarżącej zostało rozwiązane przez rozwód, a miejsce pobytu dziecka ustalono przy ojcu pozostawiając obojgu rodzicom władzę rodzicielską nad dzieckiem. Nie ulega też wątpliwości, że świadczenie wychowawcze było wypłacane po ustaniu małżeństwa skarżącej. Kwestią sporną pozostaje, czy było to świadczenie nienależnie pobrane. Organ I instancji przyjął, że w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy, co stanowiło podstawę wydania decyzji o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane i zobowiązania do jego zwrotu. W świetle przywołanego przepisu, za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. Prezydent Miasta S. uznał, że z chwilą rozwiązania małżeństwa skarżącej i ustalenia miejsca pobytu dziecka przy ojcu, utraciła ona prawo do świadczenia wychowawczego. Co do zasady zatem, w świetle powyższej regulacji, należałoby przyznać organowi I instancji rację, jednak w związku z podnoszonymi w odwołaniu i skardze okolicznościami należy rozważyć, czy w badanej sprawie rzeczywiście mamy do czynienia z nienależnie pobranym świadczeniem. Na wstępie rozważań należy się odwołać do art. 4 ust. 1 ustawy, określającego cel świadczenia wychowawczego, którym jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Z treści tego przepisu wynika jednoznacznie, że jest to świadczenie przeznaczone dla dziecka, a nie dla wnioskującego o jego przyznanie rodzica, bądź opiekuna. Świadczenie ma służyć częściowemu pokryciu potrzeb dziecka, a więc powinno zostać przeznaczone na zakup żywności, odzieży, sfinansowania zajęć pozaszkolnych, wyjazdów, potrzeb związanych z uczestnictwem życiu kulturalnym itp., czy też zostać odłożone do wykorzystania przez dziecko w późniejszym okresie. Zatem beneficjentem świadczenia jest dziecko, a nie ubiegający się o przyznanie świadczenia rodzic. Z tego punktu widzenia, istotnymi – zdaniem Sądu, są wskazywane przez skarżącą na etapie odwołania od decyzji, okoliczności dotyczące przekazywania środków na rachunek bankowy ojca dziecka, który wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego nie składał. Jakkolwiek należy przyznać rację organowi, iż obowiązkiem skarżącej było niezwłoczne przekazanie informacji o istotnej z punktu widzenia dalszego pobierania świadczenia okoliczności dotyczącej rozwiązania małżeństwa przez rozwód, to jednak w ocenie Sądu zaniechanie tego obowiązku w realiach badanej sprawy przedwcześnie doprowadziło organ do uznania świadczenia za nienależnie pobrane. Co prawda skarżąca nie wykazała aktywności na etapie prowadzenia postępowania przez organ I instancji, jednak w odwołaniu wskazała na okoliczności, które mają w niniejszej sprawie istotne znaczenie. Z odwołania wynika bowiem, że złożony przez skarżącą w dniu [...] marca 2020 r. wniosek o przekazywanie świadczeń na nowy rachunek bankowy miał bezpośredni związek z orzeczonym rozwodem - skarżąca jak wyjaśniła zwróciła się o przekazywanie środków na rachunek bankowy męża, który sprawował bezpośrednią opiekę nad ich synem. Uznała przy tym, że skoro świadczenie ma zaspokajać potrzeby dziecka na rzecz którego zostało przyznane, to takie działanie jest wystarczające. Nie ulega wątpliwości, że było to, z punktu widzenia obowiązujących przepisów, działanie niewystarczające, skarżąca winna bowiem niezwłocznie poinformować organ o wyroku sądu cywilnego. Nie można jednak, zdaniem Sądu, tracić z pola widzenia tego, że z przedłożonych przez skarżącą dokumentów należy wnosić, iż świadczenie wychowawcze faktycznie otrzymywał ojciec dziecka, a cel świadczenia, o którym mowa w przywołanym wyżej art. 4 ust. 1 ustawy zostałby w tym przypadku spełniony. W konsekwencji nie byłoby podstaw do tego, aby uznać, że świadczenie zostało pobrane przez skarżącą, skoro zostało ono wypłacone ojcu dziecka, nie można byłoby również, w ocenie Sądu wywodzić, że zostało nienależnie pobrane. Rzeczą organu będzie zatem potwierdzenie, czy świadczenie wypłacone za wskazany w decyzji organu I instancji okres zostało wypłacone ojcu dziecka, czy w tym czasie B. S. mieszkał z ojcem i to on ponosił wydatki związane z jego utrzymaniem. W przypadku potwierdzenia powyższych okoliczności postępowanie w niniejszej sprawie należałoby umorzyć przyjmując, że nie doszło do nienależnego pobrania świadczenia. Z powyższych względów sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2021 r. poz. 329 – j.t.) orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej.