II SA/Sz 1076/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Mysiak, Sędziowie Sędzia NSA Stefan Kłosowski (spr.), Sędzia NSA Elżbieta Makowska, Protokolant sekretarz sądowy Anita Jałoszyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 23 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przeniesienia prawa własności gruntu rolnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia [...] r. znak [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego W. K. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Pismem z dnia [..] r. W. K. wystąpił do Urzędu Miasta i Gminy "o zwrot działek pod budynkami znajdujących się na gruntach położonych we wsi [...] na działce nr [...] (...) na podstawie, takiej, iż (...) rodzice T. i K. K. z przekazywanego gospodarstwa na rzecz renty wyłączyli i zachowali własność gruntów, na których były i są wniesione zabudowania". Wniosek, zgodnie z właściwością, został przekazany do Starostwa Powiatowego. Po rozpatrzeniu powyższego wniosku, Starosta decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. z 1989 r. Nr 10 poz. 53 ze zm.) oraz art. 104 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267) odmówił przeniesienia prawa własności działki gruntu rolnego numer [...] położonej w obrębie [....] na rzecz W. K. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia Starosta podał, iż z dokonanych przez organ ustaleń wynika, iż w dacie przekazania gospodarstwa rolnego przez rodziców wnioskodawcy na Skarb Państwa w zamian za rentę (w 1989 r.) działka nr [...] nie była zabudowana. Od decyzji organu I instancji W. K. złożył odwołanie, podnosząc, iż na działce nr [...] zostały wybudowane jeszcze przed wojną, budynki gospodarcze ale nie ma możliwości udokumentowania tego faktu. Jeden z tych budynków został adaptowany na mieszkanie. Posiada jedynie nieliczne zdjęcia z tego okresu, które - jego zdaniem - dokumentują istnienie budynków na tej działce. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz powołując się na art. 6 ustawy z 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, iż, zgodnie z art. 6 ustawy z 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym, właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r. przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki zostały wzniesione. Z własnością wyłączonej nieruchomości związana jest służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z niej. Z dokonanych przez organy ustaleń, udokumentowanych w aktach sprawy wynika, iż aktem nadania Nr [...] r. nadano T. K. gospodarstwo rolne, położone w [...], obejmujące grunty rolne o powierzchni 0,66 ha i działkę wspólną o powierzchni 0,11 ha. Na wniosek T. i K. K. Naczelnik Miasta i Gminy decyzją znak: [...] r. przejął na rzecz Państwa w zamian za rentę stanowiące ich własność ustawową gospodarstwo rolne o powierzchni 0,66 ha składające się z działek nr [...] położone we wsi [...], bez zabudowań, zapisane w księdze wieczystej nr[...] w Państwowym Biurze Notarialnym. W powyższej decyzji wskazano, iż z przekazanego gospodarstwa K. i T. K. wyłączyli i zachowali własność działki nr [...] o pow. 0,22 ha, na której wzniesione są zabudowania. Ponadto przydzielono im do bezpłatnego użytkowania działkę gruntu rolnego oznaczoną nr [...] o powierzchni 0,07 ha. Dalej organ odwoławczy wskazał, iż odrębna własność budynków wchodzących w skład gospodarstwa K. i T. K. powstała na podstawie art. 51 ustawy z 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 1978 r. Zgodnie z przepisem art. 51 tej ustawy z gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu rolnik mógł wyłączyć budynki, lub niektóre z nich, oraz inwentarz żywy i martwy. Budynki wyłączone przez rolnika stanowią odrębny przedmiot własności. Z odrębną własnością tych budynków związana jest służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z budynków. Z dniem 1 stycznia 1983 r. weszła w życie ustawa z 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 268). Według przepisu art. 57 ust. 1 tej ustawy rolnik, przekazując gospodarstwo rolne Państwu, mógł wyłączyć z tego gospodarstwa i zachować własność działki gruntu, na której wzniesione są budynki. Ustawa ta nie uregulowała jednak sprawy własności działek zabudowanych budynkami stanowiącymi odrębny przedmiot własności, wchodzących w skład gospodarstw rolnych przekazanych państwu przed 1 stycznia 1983 r. Dopiero ustawa z 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. Nr 10, poz. 53) unormowała tę sprawę, stanowiąc w art.6, że właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r. przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki zostały wzniesione. Z własnością wyłączonej nieruchomości jest związana służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z niej. Z akt sprawy wynika jednoznacznie, że T. i K. K. wyłączyli i zachowali na własność działkę nr [...] o pow. 0,22 ha - w udziale do 1/2 części, na której wzniesione były zabudowania, a nie działkę [...] , o którą wnioskuje ich syn W. K. W aktach organu I instancji nie ma też żadnej dokumentacji, z której wynikałoby, że działka [...] była zabudowana budynkami mieszkalnymi lub gospodarczymi. Znajduje się natomiast Rejestr pomiarowo – klasyfikacyjny wykonany w grudniu 1960 r., z którego wynika, że działka nr [...] o powierzchni 0,26 ha była gruntem rolnym Brak jest zatem – zdaniem SKO - podstaw do prawnych do przeniesienia na rzecz W. K. prawa własności działki nr [...]. Przedstawione w procesie dowodowym zdjęcia nie mogą być dowodem w sprawie. Powyższą decyzję W. K. zaskarżył skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: - art. 6 ustawy z 24.02.1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym poprzez jego błędną interpretację i wadliwe zastosowanie, - art. 118 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników poprzez jego niezastosowanie, a także przepisów ustawy z dnia 14.06.1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, a w szczególności: - art. 7 poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej, - art. 8 poprzez naruszenie zasady zaufania, - art. 75 § 1 poprzez niedopuszczenie w sprawie dowodów mających znaczenie dla sprawy, - art. 77 § 1 i 3 poprzez naruszenie zasady oficjalności i zasady prawdy obiektywnej, - art. 78 poprzez nieuwzględnienie dowodów składanych przez stronę, - art. 80 poprzez wadliwą ocenę materiału dowodowego. Mając na względzie powołane zarzuty wniósł o: - uchylenie zaskarżonej decyzji w całości - zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżący stwierdza, iż ustalenia organów I i II instancji są sprzeczne z rzeczywistością, bowiem na działce nr [...] posadowione są nieruchomości budynkowe (wzniesione jeszcze przed wojną), które do dzisiaj są wykorzystywane przez skarżącego. Istniejący stan rzeczywisty nie został odzwierciedlony w prowadzonym postępowaniu administracyjnym, co miało istotny wpływ na jego wynik. Ten stan rzeczy doprowadził do błędnego odtworzenia rzeczywistości stanowiąc wadliwą podstawę dla ustaleń faktycznych zawartych w zaskarżonej decyzji. Skarżący nie może ponosić negatywnych konsekwencji niezgodności, jakie istnieją pomiędzy wadliwie sporządzoną dokumentacją geodezyjną w latach poprzednich, a obecnym i ówczesnym stanem rzeczywistym. Skoro budynki na działce nr [...] są nieruchomościami wzniesionymi przed II wojną światową i istnieją do dzisiaj, to z oczywistych powodów budynki te winny znaleźć się również księgach wieczystych, jako przynależne gruntowi, na którym zostały wzniesione. Od kilku dziesięciu lat w budynkach na działce o nr [....] skarżący mieszka i prowadzi własne gospodarstwo. Obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie było rozstrzygnięcie sprawy zgodnie ze stanem rzeczywistym. Skarżący podnosi również, iż pomimo dokonanych przez organ I instancji dnia [...] r. o godz. 10.00, "oględzin" działki o nr [...] w aktach sprawy brak jest dowodu w postaci protokołu oględzin, sporządzonego na okoliczność ich przeprowadzenia, pomimo iż taki protokół skarżący podpisał. Protokół ten z całą pewnością musiał odtworzyć rzeczywistość, tj. potwierdzać fakt zabudowania działki o nr [...] dwoma budynkami. Brak tego dowodu w aktach sprawy jest rażącym naruszeniem prawa, skutkującym usunięciem zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Skarżący stoi na stanowisku, iż organy I i II instancji naruszyły zasadę zupełności postępowania administracyjnego poprzez nieprzeprowadzenie dowodów z przesłuchania świadków, którzy bezsprzecznie potwierdziliby fakty podnoszone przez skarżącego. W postępowaniu administracyjnym nie dokonano również ustaleń w oparciu o treść art. 118 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, tj. czy na podstawie tego przepisu skarżącemu przysługiwało prawo przyznania nieodpłatnie własności spornej działki. W ocenie skarżącego takie uprawnienie istnieje. W toku rozprawy skarżący na pytanie Sądu wyjaśnił, iż jego rodzice do śmierci mieszkali w zabudowaniach znajdujących się na działce nr [...], zaś on sam jeszcze za życia rodziców przeniósł się do zabudowań na działce nr [...]. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, pod względem zgodności z prawem. W ramach tej kontroli Sąd dokonuje oceny legalności zaskarżonego aktu, tj. jego zgodności z przepisami prawa materialnego oraz przepisami postępowania, obowiązującymi w dacie wydania zaskarżonego aktu. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w przypadku stwierdzenia wydania zaskarżonego aktu z naruszeniem przepisów prawa sąd eliminuje ten akt z obrotu prawnego przez jego uchylenie bądź stwierdzenie jego nieważności. Rozpoznając skargę wojewódzki sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a). Kierując się wskazanymi wyżej zasadami i kryteriami Sąd uznał zasadność skargi, choć nie wszystkie podniesione w niej argumenty są trafne. W szczególności nie jest zasadny zarzut braku w aktach sprawy protokołu oględzin działki nr [...], bowiem taki protokół w aktach się znajduje. Wynika z niego, iż na przedmiotowej działce znajduje się zabudowa mieszkaniowa jednorodzinne oraz murowany budynek gospodarczo-garażowy. Kwestia ta nie ma jednak wpływu na ocenę prawną sprawy. Zaskarżona decyzja wydana została na podstawie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. z 1989 r. Nr 10 poz. 53 ze zm.). Na przepis ten powołuje się zarówno organ I jak i II instancji. Wskazany przepis stanowi, iż właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r., przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki zostały wzniesione. Z treści powołanego wyżej przepisu jednoznacznie zatem wynika, iż odnosi się on do gospodarstw rolnych przekazanych Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r. Niesporne jest, iż rodzice skarżącego przekazali na rzecz Skarbu Państwa swe gospodarstwo w zamian za rentę dnia 25 stycznia 1989 r., a więc pod rządami ustawy z 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. W punkcie 2 decyzji wskazano, że z przekazywanego gospodarstwa wyłączone zostało i zachowana na własność działka [...], na której zlokalizowane były zabudowania, co było wyrazem skorzystania z przysługującego rolnikowi uprawnienia z art. 57 ust.1 ww. ustawy. Wniosek skarżącego z dnia [...] r. winien być zatem rozpatrzony w aspekcie art. 118 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. 2013, poz. 1403), co zresztą zauważył w swej skardze skarżący. Zgodnie z art. 118 ust. 2 powyższego przepisu "osobie, której przysługuje prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność działki obejmującej budynki, w których znajdują się ten lokal i te pomieszczenia, o powierzchni niezbędnej do korzystania z tych budynków. Z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w tym przepisie może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością; jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków. (ust. 2 a). Należy przy tym zaznaczyć, że powinna to być ta sama działka, która została przyznana rolnikowi w związku z przekazaniem gospodarstwa rolnego Państwu na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Organ winien był zatem ustalić, czy działka [...], o której przyznanie własności ubiega się skarżący, stanowiła działkę przyznaną rolnikowi do użytkowania po przekazaniu gospodarstwa. Zaskarżona decyzja wydana została zatem z naruszeniem prawa materialnego. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. sąd administracyjny uchyla decyzję wydaną z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub gdy stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a). W niniejszej sprawie organy obu instancji nie dokonały żadnych ustaleń faktycznych w zakresie spełnienia przez skarżącego wymogów wskazanych w art. 118 ust. 2 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, co stanowi naruszenie wymogów art. 7 i 77 § 1 Kpa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy skargę należało uwzględnić i w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. orzec jak w sentencji. Orzeczenie zawarte w pkt II wyroku oparte zostało na przepisie art. 152, zaś o kosztach postępowania (pkt III wyroku) na art. 200 P.p.s.a.).