II SA/Sz 1085/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. G. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 18 kwietnia 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi R. S. i M. G. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowanego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie sprostowania decyzji postanawia : utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnymi w Szczecinie z dnia 18 kwietnia 2017 r. Pismem z dnia 1 marca 2017 r. M. G., reprezentowany przez adwokata, zaskarżył wyrok tutejszego Sądu z dnia 7 grudnia 2016 r., mocą którego oddalono skargę R. S. i M. G. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie sprostowania decyzji. Skarżący, wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie [...] zł, wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie ww. wpisu. We wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF wnioskodawca oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z trzema synami. Posiadany majątek to: mieszkanie o powierzchni [...]m2 o wartości ok. [...] tys. zł, dom o powierzchni [...]m2 o wartości ok. [...] zł, dwie działki o pow. [...]m2 każda i wartości po ok. [...] zł położone oraz działki o pow. [..] o wartości ok. [...] zł położona , o pow. [...]m2 o wartości ok. [...] zł położona , o pow. [...]m2 o wartości ok. [...] zł położona , o pow. [...]m2 o wartości ok. [...] zł położona. Ponadto skarżący posiada koparkę [...] o wartości [...] zł, trzy samochody [...] rok prod. [...] o wartości odpowiednio [...] zł, [...] zł, [...] zł oraz samochód [...] r. o wartości [...] zł. Źródło utrzymania stanowi dochód osiągany z prowadzonej działalności gospodarczej, który za rok [...] wyniósł [...] zł oraz z tytułu dzierżawy wynoszący za rok [...] zł. Zobowiązania stałe i wydatki to: pożyczka od osoby prywatnej w wysokości [...] zł koszty utrzymania rodziny, podatek od nieruchomości [...] zł, opłaty za media [...] zł oraz koszty leczenia [...]zł. Postanowieniem z dnia 8 grudnia 2016 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym, po rozpoznaniu ww. wniosku, odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu referendarz sądowy wskazał, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki do przyznania prawa pomocy w postaci częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie orzekającego, osoba uzyskująca dochody miesięczne w granicach ok. [...] zł netto jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Poza tym trudno uznać skarżącego za osobę ubogą wymagającą pomocy państwa w sytuacji, gdy jak wynika ze złożonego oświadczenia, jest posiadaczem licznych nieruchomości i ruchomości, których wartość znacząco przewyższa należne koszty sądowe. Od powyższego postanowienia M. G. wniósł sprzeciw zarzucając naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez stwierdzenie, że skarżący nie wykazał, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podniósł, że już we wniosku wskazał, że nie stać go na ponoszenia kosztów, gdyż okresowo nie uzyskuje praktycznie dochodu. W związku z tym, w jego ocenie, z uwagi na trudną sytuację finansową uzasadnione jest przyznanie prawa prawo poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym i orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 i § 3 P.p.s.a.). W niniejszej sprawie przedmiotem sprzeciwu jest postanowienie referendarza sądowego odmawiające skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpis od skargi kasacyjnej. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy wnioskujący o taką pomoc wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy, stwierdzić należy, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że referendarz sądowy szczegółowo zbadał sytuację materialną strony, w tym porównał wysokość kosztów sądowych, które na obecnym etapie musi ponieść skarżący z jego możliwościami finansowymi, co doprowadziło go do prawidłowych wniosków, iż skarżący nie zasługuje na wsparcie ze strony Państwa we wnioskowanym zakresie. Jak wynika z akt sprawy skarżący wraz z trzyosobową rodziną utrzymuje się z dochodu uzyskiwanego z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej oraz z dzierżawy. Dochody te za rok [...] r. wyniosły łącznie [...] zł, co miesięcznie stanowi kwotę ok. [...] zł. Wprawdzie działalność gospodarcza, zgodnie z oświadczeniem strony, jest prowadzona sezonowo, tym nie mniej fakt ten nie podważa stanowiska referendarza, iż sytuacja finansowa skarżącego pozwala na poniesienie opłaty sądowej w wysokości [...] zł bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym dla niego i jego rodziny. Nie bez znaczenia pozostaje także okoliczność, że w postępowaniu w sprawie przyznania prawa pomocy badaniu podlega nie tylko sam dochód wnioskodawcy, ale także posiadany przez niego majątek. Tymczasem jak wynika z formularza wniosku, strona jest właścicielem kilku nieruchomości (tj. mieszkania o powierzchni m2, domu o powierzchni m2 oraz sześciu działek o pow. m2, m2, m2, m2, m2, m2) i ruchomości w postaci czterech samochodów i koparki. Oznacza to, że skarżący w żadnym razie nie może być uznany za osobę, która znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych posiadanie, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, co ma miejsce w niniejszej sprawie, wyklucza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Na stan majątkowy składa się nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Z tego też względu majątek w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę prawą do zwolnienia strony z kosztów postępowania. Skoro zatem skarżący dysponuje licznym majątkiem, to nie może być postrzegany za osobę ubogą, i to nawet jeśli nie zgromadził żadnych oszczędności. Mając powyższe rozważania na uwadze stwierdzić należy, że w pełni prawidłowa była ocena referendarza sądowego, że w sprawie nie zachodzą przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a, warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, ponieważ wielkość dochodów skarżącego jak i posiadane aktywa, nie pozwalają przyjąć, że nie ma dostatecznych środków na opłacenie skargi kasacyjnej. Przyznanie prawa pomocy jest odstępstwem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania samodzielnie (art. 199 P.p.s.a.). Ma ono zatem charakter wyjątkowy i może zostać przyznane wyłącznie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można jednak chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Skoro zatem udzielenie stronie prawa pomocy jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, powinno się sprowadzać do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. A z taką sytuacją, jak już wyżej wskazano, nie mamy o czynienia w niniejszej sprawie. Z tych względów, Sąd działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 P.p.s.a. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak na wstępie.