II SA/Sz 1085/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. S. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 18 kwietnia 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi R. S. i M. G. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowanego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie sprostowania decyzji postanawia : utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnymi w Szczecinie z dnia 18 kwietnia 2017 r. Pismem z dnia 1 marca 2017 r. R.S., reprezentowany przez adwokata, zaskarżył wyrok tut. Sądu z dnia 7 grudnia 2016 r., mocą którego oddalono skargę R.S. i M. G. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowanego z dnia [...] w przedmiocie sprostowania decyzji. Skarżący, wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie [...] zł, wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie ww. wpisu. We wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF wnioskodawca oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z konkubiną oraz synem. Ponadto wskazała, że posiada: dom o powierzchni [...]m2 (wartość ok. [..] zł), dom o powierzchni [...]m2 (wartość ok. zł), nieruchomość rolną o powierzchni [..]ha - nieużytkowaną (wartość ok. zł), działkę inwestycyjną o pow.[...] (wartość ok. [...] zł), halę magazynową o pow. [...]m2 (wartość [...] zł), lokal o pow. m2 (wartość ok. [...] zł), udział w ½ części działce usługowej o pow. m2 (wartość ok. [...] zł), ok. [...] zł oszczędności, akcje o wartości ok. [...] zł i również o wartości ok. [...] zł. Poza tym wnioskodawca jest właścicielem samochodu dostawczego o wartości ok[...] zł, – ok. [...] zł, sztaplarki – ok. [...] zł, sztaplarki – ok. [...] zł, – ok[...] zł. Dalej skarżący podał, że z działalności gospodarczej uzyskuje miesięcznie dochód wynoszący ok. [...] zł "znaczny dochód w okresie wakacyjnym", natomiast konkubina przebywa na urlopie wychowawczym. Wśród zobowiązań stałych i wydatków wymienił: kredyt hipoteczny we ok. [...] zł, kredyt hipoteczny we ok. [...] zł, kredyt hipoteczny ok. [...] zł, kredyt hipoteczny ok. [...] zł, ubezpieczenie majątku ok. [...] zł, koszty utrzymania ok. [...] zł. Postanowieniem z dnia 8 grudnia 2016 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym, po rozpoznaniu ww. wniosku, odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu referendarz sądowy podał, że wnioskodawca nie wykazał, aby uiszczenie wpisu mogło spowodować uszczerbek dla koniecznego utrzymania. Z uwagi bowiem na posiadanie przez skarżącego licznych nieruchomości i ruchomości, oszczędności oraz akcji trudno uznać go za osobę ubogą, która nie jest w stanie wygospodarować kwoty[...] zł w celu opłacenia skargi kasacyjnej. Natomiast konieczność spłaty zaciągniętych zobowiązań kredytowych nie może mieć priorytetu (pierwszeństwa) zapłaty przed ponoszeniem kosztów sądowych, a tym samym nie stanowi przesłanki, która obliguje do przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia R.S. wniósł sprzeciw zarzucając naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez stwierdzenie, że skarżący nie wykazał, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postepowanie. Podniósł, że już we wniosku wskazał, że nie stać go na ponoszenia kosztów, gdyż okresowo nie uzyskuje praktycznie dochodu. W związku z tym, w jego ocenie, z uwagi na trudną sytuację finansową uzasadnione jest przyznanie prawa prawo poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym i orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 i § 3 P.p.s.a.). W niniejszej sprawie przedmiotem sprzeciwu jest postanowienie referendarza sądowego odmawiające skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpis od skargi kasacyjnej. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy wnioskujący o taką pomoc wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy, stwierdzić należy, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że wprawdzie zadeklarowany w PPF miesięczny dochód trzyosobowego gospodarstwa domowego nie jest wysoki (ok. [..] zł), tym nie mniej powołana w sprzeciwie okoliczność, iż skarżący uzyskuje dochód z działalności gospodarczej tylko okresowo, w żaden sposób nie podważa stanowiska referendarza, że wnioskodawca nie wykazał spełnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W postępowaniu w sprawie przyznania prawa pomocy badaniu podlega bowiem nie tylko sam dochód wnioskodawcy, ale także posiadany przez niego majątek. Tymczasem z oświadczenia skarżącego wynika, że jest on właścicielem kilku nieruchomości (tj. domów o powierzchni m2 i m2, nieruchomości rolnej o powierzchni ha, działki inwestycyjnej o pow. m2, hali magazynowej o pow. m2,, lokalu o pow. m2 oraz udział w działce usługowej o pow. m2) i ruchomości w postaci samochodów oraz sztaplarek jak i posiada zasoby finansowe w gotówce i w akcjach (odpowiednio o wartości ok. [....] zł i [...] zł). Co istotne już sama wartość zgromadzonych przez skarżącego środków finansowych, wielokrotnie przekracza wysokość wpisu określonego w niniejszej sprawie na kwotę [...] zł. Przy czym wnioskodawca ma także potencjalną możliwość pozyskania dodatkowych dochodów z majątku nieruchomego, ruchomego czy zasobów pieniężnych w formie akcji. W tej sytuacji nie sposób przyjąć, aby skarżący wymagał pomocy ze strony Państwa w poniesieniu za niego kosztów sądowych. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych posiadanie, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, co ma miejsce w niniejszej sprawie, wyklucza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Na stan majątkowy składa się za zarówno zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Z tego też względu majątek w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę prawą do zwolnienia strony z kosztów postępowania. Skoro zatem skarżący dysponuje licznym majątkiem ruchomym jak i nieruchomym oraz oszczędnościami, które mogą stanowić źródło pokrycia należnych kosztów sądowych, to referendarz miał podstawy do przyjęcia, że uiszczenie wpisu w wysokości [...] zł nie spowoduje uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Zgodzić należy się także z referendarzem sądowym, że ciążące na stronie zobowiązania kredytowe nie stanowią okoliczności przemawiającej za przyznaniem prawa pomocy, gdyż spłata kredytu nie jest w orzecznictwie uznawana za wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Nie sposób bowiem przyjąć, aby uprawnione i społecznie usprawiedliwione było przenoszenie ciężaru ryzyka spłaty kredytów na ogół społeczeństwa (por. postanowienie WSA z dnia 16 września 2015 r. sygn. akt I SO/Łd 5/15, dostępne w Internecie). Ponadto już sam fakt uzyskania przez stronę licznych kredytów bankowych nie potwierdza stanowiska skarżącego o jego trudnej sytuacji finansowej albowiem świadczy o tym, że posiada on zweryfikowaną przez profesjonalne instytucje finansowe, zdolność kredytową, a z akt nie wynika, aby zalegał z płatnościami kredytowymi. Mając powyższe rozważania na uwadze stwierdzić należy, że skoro przyjęta przez referendarza ocena sytuacji materialnej, w jakiej znajduje się skarżący, była w pełni poprawna, zatem zarzut naruszenia art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. nie zasługuje na uwzględnienie. Przyznanie prawa pomocy jest odstępstwem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania samodzielnie (art. 199 P.p.s.a.). Ma ono zatem charakter wyjątkowy i może zostać przyznane wyłącznie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można jednak chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Skoro zatem udzielenie stronie prawa pomocy jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, powinno się sprowadzać do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. A z taką sytuacją, jak już wyżej wskazano, nie mamy o czynienia w niniejszej sprawie. Z tych względów, Sąd działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 P.p.s.a. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak na wstępie.