II SA/Sz 1086/11

Dnia 29 listopada 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Sędzia WSA Barbara Gebel po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z Jego skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania p o s t a n a w i a odmówić zwolnienia od kosztów sądowych. W dniu [...] W.K., reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] skargę na decyzję [...] z dnia [...] nr [...] utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji orzekającą o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego z lokalu przy ul. [...] w [...]. Jednocześnie skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Jako miejsce zamieszkania wskazał dom przy ul. [...] w [...], z którego został wymeldowany. W uzasadnieniu wniosku oświadczył, że nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym i nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów, nie posiada też żadnych oszczędności, a wszelkie dobra materialne utracił w związku ze spłatą zadłużeń, czego efektem jest przejęcie nieruchomości przy ul. [...] przez wierzyciela. Wezwaniem z dnia [...] referendarz sądowy zobowiązał pełnomocnika wnioskodawcy do podpisania wniosku o prawo pomocy w terminie 7 dni, oraz do przedłożenia: - dowodu potwierdzającego wysokość dochodów skarżącego z okresu ostatnich trzech miesięcy, ewentualnie zaświadczenia z powiatowego urzędu pracy o posiadanym statusie osoby bezrobotnej, - wyciągów lub wykazów z wszystkich rachunków bankowych wnioskodawcy, w tym kont i lokat dewizowych, z okresu ostatnich trzech miesięcy, - dowodów dotyczących kosztów utrzymania mieszkania w którym skarżący mieszka i innych koniecznych wydatków, z okresu ostatnich trzech miesięcy, - dowodów potwierdzających płacenie alimentów na córkę K. z okresu ostatnich trzech miesięcy, - odpisu zeznania podatkowego, - zaświadczenia z właściwej do spraw opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy o korzystaniu z pomocy opieki społecznej w okresie ostatnich dwóch lat. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący złożył ponownie oświadczenie na formularzu PPF w którym podał, że utrzymuje się z prac dorywczych z których uzyskuje [...] zł miesięcznie, dlatego nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny i stoi na granicy bezdomności. Skarżący nie przedłożył żadnego z dokumentów źródłowych określonych w wezwaniu. Złożył natomiast oświadczenie, że nie jest w stanie przedstawić żądanych dokumentów ponieważ poza pracami dorywczymi nie uzyskuje dochodów, nie jest zarejestrowany w powiatowym urzędzie pracy i nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Sąd postanowieniem z dnia [...], wydanym przez referendarza sądowego, odmówił skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych. Od postanowienia W.K. złożył sprzeciw. Zgodnie z art.260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: W myśl art. 245 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (art. 245 § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (art. 245 § 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2). Powyższe oznacza, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Zgodnie z cytowanym wyżej przepisem art. 246 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z pomocy, a w myśl art. 255 ww. ustawy, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Skarżący został wezwaniem z dnia [...] zobowiązany do złożenia dokumentów potwierdzających jego sytuację majątkową lecz żadnego z żądanych dokumentów, poza formularzem wniosku PPF i oświadczeniem, nie przedłożył. Powyższe powoduje konieczność rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w oparciu o materiały zgromadzone w aktach sądowych i administracyjnych. O ile nieprzedłożenie dokumentów w zakresie wysokości dochodu wnioskodawcy, kosztów utrzymania mieszkania, odpisu zeznania podatkowego za rok [...], czy nawet dowodów potwierdzających płacenie alimentów w sytuacji skarżącego można uznać za usprawiedliwione, to jednak pozostałe dokumenty, w ocenie sądu, były niezbędne do ustalenia jego stanu majątkowego i rodzinnego. W oświadczeniu na urzędowym formularzu, złożonym jednocześnie ze skargą (niepodpisanym przez skarżącego), skarżący podał, że nie ma jakichkolwiek dochodów, majątku ani oszczędności. W oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu, po wezwaniu do usunięcia braków ( podpisanym ) wskazał, że uzyskuje dochód z prac dorywczych w kwocie [...] zł miesięcznie, dlatego nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jednocześnie oświadczył, że nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym. Właśnie wskazana powyżej rozbieżność co do dochodów uzyskiwanych przez skarżącego wzbudziła wątpliwości sądu i była przyczyną wezwania do udokumentowania stanu majątkowego skarżącego. W zeznaniu złożonym przed organem I instancji w dniu [...] ( k.45-43 akt administracyjnych organu I instancji) wnioskodawca podał, że jego charakter pracy powoduje, iż stale się przemieszcza, a jak jest w [...] to zatrzymuje się w hotelu, u znajomych albo u byłej żony w lokalu socjalnym, ale tylko wtedy, gdy jej nie ma w mieszkaniu. Stwierdzenie takie, pozwala przyjąć, że wnioskodawca pracuje i choć być może jedynie dorywczo, jego sytuacja finansowa nie jest bardzo zła, gdyż pozwala mu na zatrzymywanie się również w hotelu podczas pobytu w [...]. Skarżący utracił dom przy ul. [...] w [...] z powodu zaciągniętych zobowiązań. Sąd nie posiada informacji, czy wartość utraconego budynku odpowiadała wysokości zadłużenia, czy ją przewyższała, czy też była niższa niż dług W.K. Właśnie wątpliwości sądu w tym zakresie przemawiały, za żądaniem przedłożenia przez wnioskodawcę wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych skarżącego. Wątpliwości te nie zostały wyjaśnione, bowiem skarżący dokumentów tych nie przedłożył. Również okoliczności, że skarżący korzysta z pomocy wynajętego przez siebie profesjonalnego pełnomocnika, nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna i nie korzysta z pomocy opieki społecznej, przemawiają za tym, że sytuacja W.K. nie jest na tyle zła, by uzasadniała udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, a więc dofinansowanie jej z budżetu państwa. Zwolnienie od kosztów postępowania sądowego stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze drogi sądowej dla dochodzenia swoich praw. Z treści art. 246 § 1 wynika, że ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. Zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. W świetle powyższego, oświadczenia składane przez skarżącego w postępowaniu sądowym dotyczące sytuacji majątkowej i rodzinnej są niepełne, częściowo sprzeczne i nie pozwalają na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy, a skarżący nie przedłożył jakichkolwiek dokumentów źródłowych pozwalających na ocenę złożonego wniosku. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, niewykonanie wezwania (na mocy art. 255) do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 7 lipca 2010r., sygn. akt II GZ 143/10, post. NSA z 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06; niepubl.). W tym zakresie sąd administracyjny nie przeprowadza dochodzenia, gdyż to wnioskodawca powinien dostatecznie wykazać zasadność złożonego wniosku. W ocenie sądu, skarżący nie wykazał w sposób wiarygodny, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie pełnych kosztów postępowania, dlatego na podstawie art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało odmówić zwolnienia od kosztów sądowych.