II SA/Sz 1089/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 marca 2022 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ), art. 38 i art. 11 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1876 ze zm.), art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz. U. z 2018, poz. 570 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania J. D. (zwany dalej: "stroną, wnioskodawcą lub skarżącym") od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza B. nr [...] z dnia [...] lipca 2021 r. dotyczącej odmowy przyznania pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego na cele bytowe na miesiąc kwiecień 2021 utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne: Na podstawie wniosku strony z dnia 1 kwietnia 2021 r. zostało wszczęte postępowanie administracyjne w sprawie przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego na cele bytowe na miesiąc kwiecień 2021 r. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r. organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W wyniku odwołania wniesionego przez stronę Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzja z dnia [...] czerwca 2021 r. uchyliło zaskarżoną decyzję w celu zweryfikowania dochodu rodziny oraz uzupełnienia wywiadu środowiskowego. Po uzupełnieniu materiału dowodowego, Burmistrz B. , decyzją z dnia [...] lipca 2021 r., odmówił przyznania pomocy w żądanym zakresie. Na podstawie przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego ustalono, iż rodzina 3 osobowa utrzymująca się ze świadczeń rodzinnych - dochód z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosi [...] zł. Kryterium dochodowe dla rodziny, zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi kwotę [...]zł. ( 528 x 3 osoby ). W związku z powyższym dochody osiągane przez rodzinę nie przekraczają kryterium ustawowego i rodzina kwalifikuje się do ubiegania o świadczenia z pomocy społecznej. Skarżący posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu lekkim, jest osoba bezrobotną, niezarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy. Zgodnie z podanym oświadczeniem nie podejmuje prac społecznie użytecznych, jego partnerka jest osobą bezrobotną również nie zarejestrowaną w PUP. Rodzina jego składa się z 3 osób, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z konkubiną. Wychowują wspólnie dwuletnie dziecko w wieku [...] lat. Z ustaleń organów wynika, że skarżący nie ma przeciwskazań do wykonywania pracy, jedynie do prac wymagających dźwigania, co wynika z zaświadczenia lekarskiego lekarza rodzinnego z marca 2019 r. Odmówił jednak przedłożenia aktualnego zaświadczenia lekarskiego. Wnioskodawca podejmował zatrudnienia na umowę zlecenia w okresie od 1 października 2019 do [...] maja 2020 r. W marcu 2021 r. skarżący jako beneficjent Ośrodka został wytypowany do prac społecznie użytecznych w marcu 2020 r., odmówił jednak ich podjęcia. Nie chce wystąpić do właściwego organu o wydanie nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, które potwierdziłoby jego ciężki stan zdrowia uniemożliwiający wykonywanie pracy. Orzeczenie jakie posiada skarżący z 30 kwietnia 2013 r. zalicza go do lekkiego stopnia niepełnosprawności i umożliwia podjęcie zatrudnienia w otwartym rynku pracy. W ocenie Kolegium powyższe okoliczności faktyczne uzasadniają odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ uznał, że osoby i ich rodziny są zobowiązane do współdziałania w celu rozwiązania ich problemów jednak skarżący nie jest zainteresowany uzyskaniem środków dzięki własnej pracy. Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wniósł J. D., w której powołał się na trudną sytuację zdrowotną i materialną oraz niemożność podjęcia zatrudnienia pomimo starań. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Sprawa została rozpoznana, na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022r. poz. 329 - "p.p.s.a."). Wojewódzki sąd administracyjny zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego, stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), nie będąc w sprawowaniu tej kontroli związany granicami skargi i powołanymi w niej zarzutami, wnioskami oraz podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Przedmiotem kontroli Sądu stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2021 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza B. o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku okresowego na cele bytowe miesiąc kwiecień 2021. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd doszedł do przekonania, iż skarga nie jest zasadna i podlega oddaleniu. Materialnoprawną podstawę kwestionowanych skargą decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz.U. z 2021 r. poz. 1876 ze zm., zwanej dalej "u.p.s."). Zgodnie z art. 38 ust. 1 i 2 u.p.s. zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; 2) rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Zasiłek okresowy jest świadczeniem pieniężnym z pomocy społecznej, którego otrzymanie uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego. Jego beneficjentem może być osoba samotnie gospodarująca i rodzina. Adresatem zasiłku okresowego nie jest osoba w rodzinie, nawet jeśli przyznanie świadczenia związane jest z okolicznościami dotyczącymi konkretnej osoby (niepełnosprawność, długotrwała choroba). Ustawodawca wychodzi tu z założenia, że skutki tych okoliczności odczuwa cała rodzina, a zasiłek okresowy ma wspomóc ich złagodzenie. Trzeba podkreślić, że omawiane świadczenie nie jest przyznawane na zaspokojenie konkretnej potrzeby. Ma ono zapewnić okresowy dochód, którym świadczeniobiorca będzie dysponował w miarę swobodnie, zaspokajając podstawowe potrzeby bytowe. Przyznanie i wypłata tej formy pomocy mieści się w zadaniach własnych gminy o charakterze obowiązkowym. Zasiłek okresowy sytuowany jest w grupie tzw. świadczeń obligatoryjnych, niemniej trzeba zaznaczyć, że poza kryterium dochodowym przesłanki uzasadniające jego przyznanie wymienione są w ustawie jedynie przykładowo. W orzecznictwie i literaturze dominuje pogląd, że spełnienie warunków do otrzymania zasiłku okresowego obliguje organ do przyznania tego świadczenia, a swoboda organu (uznanie) sprowadza się tylko do ustalenia okresu zasiłkowego i wysokości świadczenia – w granicach wyznaczonych ustawą. Niemniej stanowisko to przyjmuje się z zastrzeżeniem, że muszą zostać spełnione ogólne zasady udzielenia pomocy społecznej oraz nie mogą wystąpić przesłanki negatywne, w tym wskazane w art. 11–13 u.p.s. W wyroku z 7.06.2018 r., III SA/Gd 210/18, LEX nr 2514237, WSA w Gdańsku zauważył, że "zasiłek okresowy jest świadczeniem obligatoryjnym w sytuacji, gdy wnioskodawca spełnił przesłanki konieczne do jego przyznania. Natomiast odmowa przyznania zasiłku okresowego jest uzasadniona wówczas, gdy w okolicznościach danej sprawy organ ustali brak wystąpienia przesłanek pozytywnych oraz wystąpienie przesłanki negatywnej z art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 4, art. 4 i art. 11 ust. 2 u.p.s. Pomoc państwa ma bowiem charakter subsydiarny i pozwala na interwencję organów państwa tylko w takich przypadkach, w których osoba lub rodzina rzeczywiście nie mają możliwości samodzielnego przezwyciężenia trudności życiowych." W myśl art. 11 ust. 2 u.p.s. brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W realiach niniejszej sprawy Skarżący posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności i możliwości podjęcia zatrudnienia na otwartym rynku pracy. Co prawda strona podejmowała zatrudnienie na umowę zlecenia w okresie od października 2019 r. do [...] maja 2020 r., jednak w okresie przed złożeniem wniosku jak i toku prowadzenia postępowania Skarżący nie podjął żadnego zatrudnienia powołując się na ciężki stan zdrowia i przeciwskazania do wysiłku fizycznego stwierdzone przez lekarza rodzinnego w zaświadczeniu z dnia 22 marca 2019 r. Z akt administracyjnych wynika, że Skarżący na dzień 14 kwietnia 2021 r. w okresie aktywności od 1.06.2020 do 9.03.2021 r. odmówił podjęcia prac użyteczno-społecznych, co było przyczyną wyrejestrowania go z Urzędu Pracy (raport dotyczący statusu osoby w Urzędzie k. 26). Z wywiadu środowiskowego wynika, że Skarżący był wzywany do przedłożenia aktualnych zaświadczeń o stanie zdrowia potwierdzających niemożność podjęcia zatrudnienia. Strona prowadzi gospodarstwo domowe wraz z konkubiną, która jest osobą młodą ([...] lat), bezrobotną nie podejmuje zatrudnienia pomimo ofert proponujących zatrudnienie na terenie miejscowości, w której zamieszkują. Końcowo Sąd podkreśla, że celem pomocy społecznej nie jest całkowite utrzymanie podopiecznego, lecz wspieranie go w trudnej sytuacji życiowej i zdrowotnej przy jego aktywnym współudziale. Zatem Skarżący powinien osobiście podejmować niezbędne działania zmierzające do trwałego poprawienia swojej sytuacji do których należy w realiach niniejszej sprawy przede wszystkim wznowienie poszukiwania pracy bądź zabieganie o zmianę stopnia niepełnosprawności. Takie działania nie tylko dawałyby możliwość skutecznego wnioskowania o zasiłek okresowy i inne świadczenia z pomocy społecznej ale docelowo mogłyby pozwolić na trwałe poprawienie sytuacji zarówno samego Skarżącego jak i członków rodziny. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które dawałyby podstawy do przyjęcia, iż rozstrzygnięcie zapadłe przed organem administracji nie było zgodne z prawem. W świetle opisanych wyżej ustaleń należało stwierdzić, że organ administracji był uprawniony do odmowy przyznania zasiłku okresowego, w tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 p.p.s.a.