II SA/Sz 109/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Makowska (spr.),, Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Protokolant Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 marca 2013 r. sprawy ze skargi L. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 2 pkt 6 oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.), zwanej dalej również "ustawą o kombatantach", odmówił L.K. przyznania uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał , że strona wystąpiła o przyznanie uprawnień na podstawie art. 2 pkt 6 wyżej wskazanej ustawy o kombatantach, który stanowi: "Za działalność równorzędną z działalnością kombatancką uznaje się: czynny udział w zbrojnym wystąpieniu o wolność i suwerenność, w [...], który spowodował śmierć lub uszczerbek na zdrowiu". Kierownik Urzędu wyjaśnił, że służba po dniu [...] nie stanowi działalności kombatanckiej w rozumieniu art. 1-4 ustawy i dlatego nie miał podstaw do przyznania stronie uprawnień kombatanckich. L. K. nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy i przyznanie mu uprawnień kombatanckich zarzucając decyzji: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) poprzez błędną interpretację tego przepisu w przedmiotowej sprawie, 2) błąd w ustaleniach faktycznych mający istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia i polegający na przyjęciu, że L. K. nie powinien otrzymać uprawnień kombatanckich, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy powinien prowadzić do odmiennych wniosków. W uzasadnieniu wniosku L. K. powołał się na swoją książeczkę wojskową, z której wynika, że od [...] pełnił służbę. Był zatem nie tylko, ale także, jednak nie ta okoliczność stanowiła podstawę wystąpienia o przyznanie uprawnień kombatanckich. W ocenie strony okolicznością tą był jego przymusowy udział w tzw. " " w [...] L. K. wyjaśnił mianowicie, że podczas odbywania zasadniczej służby wojskowej został skierowany w [...] na obóz szkoleniowy i w trakcie tego szkolenia skierowano go do zamieszek . Otrzymał taki rozkaz, nie mógł odmówić wyjazdu i w związku z tym należy przyjąć, że został tam skierowany przymusowo. Podczas zamieszek był narażony na utratę życia lub zdrowia. Według strony powyższe okoliczności zostały przy rozpatrzeniu jego wniosku pominięte, mimo że obowiązkiem organu było podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu strony (podobnie wyrok WSA z dnia 10.04.2009 r. sygn. akt II SA/Kr 282/09). Jego udział w tzw. " " był wprawdzie przymusowy, ale kierując się rozkazami swoich przełożonych działał "w dobrej wierze mając za cel najwyższy suwerenność naszej ojczyzny". Nigdy też nie dopuścił się, wykluczających go z kręgów osób ubiegających się o uprawnienia kombatanckie, czynów opisanych w art. 21 ust. 2 ustawy o kombatantach. Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) oraz art. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 400), po ponownym rozpatrzeniu sprawy – utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]. Wyjaśniając powody nieuwzględnienia wniosku Kierownik Urzędu wskazał, że L. K. zwrócił się o przyznanie uprawnień kombatanckich motywując ten wniosek swoim udziałem w wydarzeniach. Zgodnie z jego oświadczeniem i załączonymi dowodami w postaci zaświadczenia Wojskowej Komendy Uzupełnień z dnia [...] i Książeczki Wojskowej- wnioskodawca w [...] pełnił służbę i w ramach tej służby skierowany został do tłumienia wystąpień wolnościowych. Przepis art. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach wyraźnie wskazuje, że przesłanką przyznania uprawnień kombatanckich może być czynny udział w wystąpieniach o wolność i suwerenność w [...] natomiast wnioskodawca brał czynny udział w tłumieniu tych wystąpień. Przyznanie uprawnień z tego tytułu stałoby w sprzeczności z tym przepisem oraz z zawartymi w preambule ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. intencjami ustawodawcy –uhonorowaniem ofiar komunistycznego aparatu represji. L. K. zaskarżył powyższą decyzję ostateczną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego domagając się jej uchylenia i przyznania mu uprawnień kombatanckich. Skarga została oparta na zarzutach: 1) naruszenia przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) poprzez błędną interpretację tego przepisu w przedmiotowej sprawie, 2) błędu w ustaleniach faktycznych mający istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia i polegający na przyjęciu, że L. K. nie powinien otrzymać uprawnień kombatanckich, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy powinien prowadzić do odmiennych wniosków. Skarżący powołał się w uzasadnieniu skargi na te same okoliczności faktyczne, które wskazywał w postępowaniu administracyjnym i we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a ponadto podniósł, że przymusowe skierowanie go do pacyfikacji zamieszek poznańskich poprzedziły badania pochodzenia jego rodziny i wywiady środowiskowe. Wbrew jego woli sprawdzano np. czy posiada rodzinę poza granicami kraju, w szczególności w tzw. krajach. Skoro do uczestnictwa w tzw. zamieszkach skierowany został przymusowo, a w trakcie ich trwania tak samo jak manifestanci był narażony na utratę życia i zdrowia, to przyjąć należy, że także stał się ofiarą aparatu. Był przy tym szeregowym uczestnikiem zdarzenia, nie posiadał żadnych funkcji decyzyjnych, a przede wszystkim nikomu z manifestantów nie wyrządził żaden krzywdy. Przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego nie precyzują ściśle jaką rolę czy funkcję miała spełniać osoba uczestnicząca w tzw. zamieszkach, aby można ją uznać za godną otrzymania uprawnień kombatanckich. W szczególności nie wyklucza uwzględnienia wniosku dla osób znajdujących się w sytuacji analogicznej do skarżącego, jeżeli działały w dobrej wierze, mając za cel dobro i suwerenność ojczyzny, nie wyrządziły żadnej szkody, a jednocześnie na skutek działań aparatu ucisku, wbrew swojej woli zostały przymusowo wcielone do oddziałów LWP uczestniczących w tych wydarzeniach. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odpowiadając na skargę wniósł o jej oddalenie nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia we własnym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Na wstępie w związku z treścią wniosku skargi o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie skarżącemu uprawnień kombatanckich należy wyjaśnić, że sąd administracyjny nie jest kolejną instancją administracji publicznej i nie posiada uprawnień do merytorycznego załatwiania spraw administracyjnych należących do kompetencji organów właściwych do orzekania w konkretnych sprawach. Dlatego sądy administracyjne nie przyznają uprawnień i świadczeń, ani ich nie pozbawiają, nie orzekają o prawach i obowiązkach stron. Wynika to między innymi z treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm), który stanowi, że:" § 1. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. § 2. Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej." W ramach tej funkcji kontrolnej, sprawowanej według kryterium zgodności z prawem, sądy administracyjne uprawnione są do uchylenia zaskarżonej decyzji lub do stwierdzenia jej nieważności tylko wówczas gdy stwierdzą, że zaskarżony akt dotknięty jest istotnymi wadami prawnymi, o których mowa w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) dalej określanej również jako:"p.p.s.a.". Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji dokonana pod względem jej zgodności z prawem i w granicach rozstrzygania sądu zakreślonych w art. 134 § 1 p.p.s.a wykazała, że akt ten prawa nie narusza. Przedmiotem postępowania administracyjnego prowadzonego przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na skutek wniosku L. K. było przyznanie uprawnień kombatanckich. Jak ustalił to organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji opierając się na przedłożonych przez wnioskodawcę dowodach i jego osobistych oświadczeniach zawartych we wniosku o przyznanie uprawnień oraz w późniejszym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, L. K., który pełnił w latach [...] zasadniczą służbę wystąpił o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu udziału w wypadków w [...]. Analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego i oświadczeń wnioskodawcy powtórzonych i rozbudowanych o elementy wyjaśniające intencje podejmowanych działań w ramach służby w KBW w skardze do Sądu, pozwala na stwierdzenie, że chybiony jest stawiany skargą zarzut błędu w ustaleniach faktycznych, te bowiem w istocie rzeczy co do faktów są niekontrowersyjne między stronami. Skarżący nie przeczy faktowi swojej służby w KBW [...] i w każdym piśmie powołuje się okoliczność skierowania go, w ramach tej służby, do "" w [...]. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się natomiast do dokonanej przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych oceny prawnej tej działalności, z którą skarżący nie zgadza się i forsuje własną wykładnię art. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach stanowiącego materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Według skarżącego okoliczność, że jako odbywający zasadniczą służbę w KBW do wypadków skierowany został wbrew swojej woli, nie mogąc przeciwstawić się rozkazom przełożonych, a ponadto fakt, że nie wyrządził nikomu krzywdy, zaś sam był narażony na niebezpieczeństwo utraty życia, zdrowia, przemawiają za przyjęciem, że sam stał się ofiarą aparatu komunistycznego, co w jego przekonaniu uzasadnia przyznanie mu uprawnień kombatanckich. W ocenie Sądu taka interpretacja ustalonego w sprawie stanu faktycznego jest nie tylko sprzeczna z brzmieniem art. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach, ale kłóci się również z ratio legis tego przepisu i całej ustawy, na co zasadnie zwrócił uwagę Kierownik Urzędu w uzasadnieniu prawnym decyzji ostatecznej powołując się na treść preambuły tej ustawy. W art. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach ustawodawca uznał za działalność równorzędną z działalnością kombatancką "czynny udział o wolność i suwerenność [...], który spowodował śmierć lub uszczerbek na zdrowiu". Z przepisu tego wynika, że muszą być spełnione łącznie dwie przesłanki warunkujące przyznanie uprawnień z tytułu w nim określonego: po pierwsze, "czynny udział o wolność i suwerenność [...]" a po drugie, skutek w postaci " ". Tymczasem skarżący żadnej z tych przesłanek nie spełnia. Ogólny cel ustawy o kombatantach ustawodawca zawarł w jej preambule stanowiąc: "Sejm Rzeczypospolitej Polskiej uznaje szczególne zasługi dla tych wszystkich obywateli polskich, którzy walczyli o suwerenność i niepodległość Ojczyzny, nie szczędząc życia i zdrowia na polach walki zbrojnej - w formacjach Wojska Polskiego, armii sojuszniczych, a także w podziemnych organizacjach niepodległościowych i w działalności cywilnej - z narażeniem na represje. Sejm stwierdza, że, ówczesne władze i aparat represji są winni cierpień zadanych wielu obywatelom ze względów narodowościowych, politycznych i religijnych. Spowodowały one śmierć wielu milionów, a dla wielu stały się przyczyną trwałej utraty zdrowia. Kombatantom oraz ofiarom represji należny jest głęboki szacunek wszystkich rodaków oraz szczególna troska i opieka ze strony instytucji państwowych, samorządów terytorialnych i organizacji społecznych." Wprawdzie istotnie ustawodawca nie zdefiniował pojęcia "czynny udział w wystąpieniu o wolność i suwerenność [...] ", jednakże zarówno z wyżej cytowanej preambuły ustawy, jak i treści wszystkich jej przepisów przewidujących materialne przesłanki przyznania uprawnień (art. od 1 do 4) oraz z regulacji określającej przesłanki pozbawienia uprawnień kombatanckich przyznanych na podstawie przepisów wcześniejszych (art. 21 ust. 2), wynika, że przepis art. 6 pkt 2 ustawy nie obejmuje osób uczestniczących po obu stronach konfliktu, a jedynie te osoby, które czynnie uczestniczyły w wystąpieniu o wolność i suwerenność w [...], a zatem nie obejmuje tych, którzy wystąpienie to tłumili, bowiem działanie w ramach służby nawet tylko w K B W i nawet wbrew własnej woli było działaniem po stronie zwalczającego omawiany zryw patriotyczny, a nie czynnym udziałem w tym wystąpieniu. Podnoszone zaś skargą narażenie na śmierć lub uszczerbek na zdrowiu w czasie wydarzeń jest okolicznością pozaprawną, skoro ustawa nie przewiduje uwzględnienia takiego narażenia, lecz wymaga dla spełnienia przesłanek omawianego przepisu wystąpienia skutku w postaci śmierci lub uszczerbku na zdrowiu. Ratio legis art. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego polega na uhonorowaniu uprawnieniami kombatanckimi ludzi, którzy położyli szczególne zasługi w walce o wolność i suwerenność w określonych w tym przepisie wydarzeniach historycznych, w tym ponieśli śmierć lub doznali uszczerbku na zdrowiu. Tymczasem stan faktyczny zaistniały w niniejszej sprawie nie daje żadnych racjonalnych podstaw do przyjęcia, że skarżący należy do grona osób posiadających takie zasługi. Subiektywne przekonanie skarżącego, że stał się ofiarą systemu, jest niewystarczające do przyznania mu uprawnień kombatanckich, gdyż omawiana ustawa obejmuje swym zakresem podmiotowym, jak sam jej tytuł wskazuje, tylko niektóre ofiary okresu powojennego, a z pewnością to takich ofiar nie zalicza osób, których jedyną "zasługą" jest to, że po [...] odbywały służbę w oddziałach KBW LWP. Reasumując powyższe rozważania, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o prawidłowo ustalony stan faktyczny i jego bezbłędną ocenę prawną. Dlatego skargę, jako niezasługującą na uwzględnienie, należało oddalić na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.