II SA/Sz 109/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Sędziowie Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska, Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Anita Jałoszyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 marca 2019 r. sprawy ze skargi S. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania I. uchyla zaskarżone postanowienie i umarza postępowanie administracyjne w sprawie, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. na rzecz skarżącej S. M. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. 1. Prezydent Miasta S. decyzją z dnia [...] r. nr [...] uznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego, pobrane przez S. M. (dalej przywoływana jako: "Skarżąca"), na rzecz osoby uprawnionej R. M., za okres 01.03.2017 r.- 31.08.2017 r. w kwocie [...]zł za nienależnie pobrane w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz orzekł o zwrocie ww. świadczeń bez ustawowych odsetek. Decyzja doręczona została Skarżącej dnia 21 września 2018 r. i zawierała prawidłowe pouczenie o terminie do wniesienia odwołania. 2. W dniu 31 października 2018 r. Skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od ww. decyzji wskazując, że pismem z dnia 19 października 2018 r., doręczonym jej w dniu 26 października 2018 r., Organ I instancji poinformował ją, że w związku z zadłużeniem wynikającym z decyzji nr [...] [...] spłata nienależnie pobranego świadczenia dokonywana będzie poprzez potrącanie z bieżących świadczeń z funduszu alimentacyjnego - po [...] zł w okresie od listopada 2018 r. do kwietnia 2019 r. Zdaniem Strony, podstawy wydania decyzji, na które powołał się Organ nie istnieją, bowiem decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta S. umorzył postępowanie administracyjne w przedmiocie zwrotu świadczenia z funduszu alimentacyjnego pobranego przez nią za okres 01.03.2017 r. - 31.08.2018 r. Decyzja ta zapadła wskutek przekazania sprawy Organowi do ponownego rozpoznania przez Kolegium na podstawie decyzji z dnia [...] r. o uchyleniu decyzji z dnia [...] r. w sprawie zwrotu świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W ocenie Skarżącej decyzja z dnia [...] r. dotyczy tej samej sprawy, która uprzednio została już załatwiona decyzją z dnia [...] r., a decyzja ta uzyskała przymiot ostatecznej. Odwołująca się podała, że nie mając wiedzy prawniczej pozostawała w błędnym przekonaniu, że decyzja z dnia [...] r. została sporządzona i przesłana do niej omyłkowo, a Organ nie zweryfikował tego, że uprzednio już decyzję w tej sprawie wydał. Skarżąca spodziewała się, że Organ sam zweryfikuje zaistniałe nieporozumienie i z urzędu wyda stosowną decyzję, z tych względów zaniechała złożenia odwołania od drugiej decyzji, tj. z dnia [...] r., przy czym uchybienie terminowi nastąpiło bez jej winy. Dopiero na skutek odebrania pisma w dniu 26 października 2018 r. stwierdziła, że nieważna decyzja nadal pozostaje w obrocie co uzasadnia - choćby z ostrożności - złożenie od niej odwołania. Przyczyna uchybienia terminu ustała z chwilą odebrania korespondencji w dniu 26 października 2018 r. 3. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. postanowieniem z dnia [...] r., nr [...], wydanym na podstawie art. 59 w zw. z art. 58 i art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej przywoływana jako "K.p.a.") odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Organu I instancji. Kolegium zacytowało treść art. 58 K.p.a. i podało, że subiektywne przekonanie Skarżącej o tym, że wydana decyzja została Jej doręczona omyłkowo, a organ sam zweryfikuje zaistniałe nieporozumienie nie jest okolicznością wskazującą na brak winy w uchybieniu terminowi. W ocenie Kolegium, w sprawie nie wystąpiły żadne okoliczności, które uniemożliwiły Skarżącej wniesienie odwołania od decyzji z dnia [...] r., bowiem odebrała ww. decyzję osobiście w dniu 21 września 2018 r. Decyzja zawierała prawidłowe pouczenie o trybie i terminie do wniesienia odwołania. Ponadto, Skarżąca pomimo że otrzymała decyzję z dnia [...] r. o umorzeniu postępowania administracyjnego w przedmiocie zwrotu świadczenia z funduszu alimentacyjnego pobranego przez nią w okresie 01.03.2017 r. - 31.08.2018 r., to dnia 22 sierpnia 2018 r. odebrała zawiadomienie o wszczęciu postępowania w przedmiocie uznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego pobranego w ww. okresie za nienależnie pobrane w myśl art. 2 pkt 7 lit. a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Skarżąca miała zatem wiedzę o wszczętym w dniu 10 sierpnia 2018 r. nowym postępowaniu w przedmiocie świadczeń nienależnie pobranych, a zatem trudno, zdaniem Organu, przyjąć słuszność jej wywodów, że skoro Organ już ostatecznie rozstrzygnął o umorzeniu postępowania w przedmiocie zwrotu tych świadczeń, to decyzja uznająca świadczenia z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane i nakazująca ich zwrot stanowi błąd Organu. Kolegium podkreśliło, że postępowanie wszczęte dnia 10 sierpnia 2018 r. (w przedmiocie świadczeń nienależnie pobranych z funduszu alimentacyjnego) jest innym rodzajowo postępowaniem od umorzonego na mocy decyzji z dnia [...] r. (w przedmiocie zwrotu świadczenia z funduszu alimentacyjnego). Mając powyższe na uwadze Kolegium uznało, że w okolicznościach badanej sprawy należy odmówić przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. 4. Skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r., zarzucając skarżonemu rozstrzygnięciu naruszenie art. 58 K.p.a. poprzez odmowę przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Skarżąca powtórzyła argumenty zawarte we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Organu I instancji. Dodała ponadto, że kierowała się w sposób usprawiedliwiony elementami obiektywnymi i wymiernymi dla niej, tj. danymi osoby, wskazanym okresem i kwotami. Przyjęła, że Organ popełnił błąd i omyłkowo przesłał wadliwą decyzję. Stąd kwestie zawartych pouczeń, na które zdaniem SKO powinna była zwrócić uwagę, przy bezzasadności decyzji jako takiej, nie mogły być wytyczną do podjęcia przez nią działań. Decyzja nie była przecież pierwszą w sprawie, a której istota sprowadzała się dla niej do tego samego, bowiem ledwo miesiąc wcześniej otrzymała ona inną decyzję dotyczącą tej samej kwestii. Zdaniem Skarżącej, brak transparentności w działaniu Organu, stopień skomplikowania procedur i niejasności formułowania treści pism, w kontrze do zasady pogłębiania zaufania organów państwa wyrażonej w art. 8 K.p.a. oraz do obowiązku udzielania informacji faktycznej i prawnej z art. 9 K.p.a., jak też zasady wyjaśniania zasadności decyzji z art. 11 K.p.a. doprowadził ją do dezorientacji. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. 5. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. podtrzymało stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu i wniosło o oddalenie skargi. 6. Na rozprawie w dniu 28 marca 2019 r. pełnomocnik Skarżącej poparła skargę oraz wnosiła i wywodziła, jak w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Skarga okazała się zasadna. 7. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), dalej jako "P.p.s.a.", sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Natomiast w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2 art. 145, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie (art. 145 § 3 P.p.s.a.). Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych powyżej zasad, kontrola legalności zaskarżonego postanowienia wykazała, że rozstrzygnięcie to narusza przepisy postępowania w stopniu uzasadniającym wydanie orzeczenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. 8. W sprawie tej zaskarżonym postanowieniem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. odmówiło Skarżącej przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r., nr [...] w sprawie uznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, pobranego przez Skarżącą na rzecz syna, za okres 01.03.2017 r.- 31.08.2017 r. w kwocie [...]zł za nienależnie pobrane w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz orzekającej o zwrocie ww. świadczeń bez ustawowych odsetek. 9. Oceniając zaskarżone postanowienie należało przede wszystkim uwzględnić to, że wyrokiem z dnia 28 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 110/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w sprawie ze skargi S. M. uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i jednocześnie stwierdził nieważność decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r., nr [...] Zdaniem Sądu, wyrok ten ma zasadnicze znaczenie dla oceny legalności zaskarżonego postanowienia i stanowi przyczynę do uwzględnienia skargi. Nie można bowiem badać kwestii zasadności odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji, która została wyeliminowana z obrotu prawnego. 10. Umarzając postępowanie administracyjne Sąd kierował się dyspozycją art. 145 § 3 P.p.s.a., zgodnie z którym w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2 (tj. uchylenie decyzji, stwierdzenie jej nieważności), sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie. Podkreślenia wymaga, że przepis ten jest przeniesieniem na grunt postępowania sądowoadministracyjnego instytucji obligatoryjnego umorzenia postępowania administracyjnego, przewidzianej w art. 105 § 1 K.p.a. Sąd, wstępując w rolę Organu administracji publicznej, wykonuje przypisany Organowi obowiązek. Wydane orzeczenie sądu zastępuje więc rozstrzygnięcie organu administracji publicznej i pełni funkcję decyzji umarzającej postępowanie administracyjne w całości lub w części, kończąc postępowanie bez rozstrzygania sprawy co do jej istoty. W ten sposób, kierując się zasadami ekonomiki procesowej, ustawodawca umożliwił, aby wyrok sądu administracyjnego w takiej sytuacji definitywnie załatwiał sprawę administracyjną bez potrzeby ponownego angażowania organu administracji publicznej tylko po to, żeby wydał decyzję o umorzeniu postępowania. Umorzenie postępowania nie zależy więc od woli sądu, lecz od stwierdzenia istnienia obiektywnej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie. 11. W tym stanie rzeczy Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 145 § 3 P.p.s.a. orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku. Orzekając o zwrocie kosztów postępowania administracyjnego Sąd działał na podstawie art. 200 i 205 P.p.s.a. (punkt II sentencji).