II SA/Sz 1091/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie Monika Bieńkowska po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. C. i R. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r., [...] w przedmiocie opłaty adiacenckiej p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. M. C. i R. C. zaskarżyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie opisaną w sentencji decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji ustalającą wysokość opłaty adiacenckiej z tytułu wzrostu wartości nieruchomości położonej w obrębie S. D. o pow. [...], stanowiącej działki nr [...] i [...] wskutek dokonanego podziału działki nr [...]. Postanowieniem z dnia 23 listopada 2017 r., sygn. akt I OZ 1642/17 NSA oddalił zażalenie skarżących na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II WSA w Szczecinie z dnia 22 września 2017 r. wzywające do uiszczenia solidarnego wpisu od przedmiotowej skargi. W odpowiedzi na ponowne wezwanie skarżących do wykonania zarządzenia Sądu z dnia 22 września 2017 r. zobowiązującego do uiszczenia solidarnego wpisu od wniesionej skargi w kwocie 1500,00 zł, R. C. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Z uzasadnienia wniosku wynika, że wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i trójką dzieci, spłaca kredyty za dom oraz remont w łącznej wysokości ok. [...] zł, ponadto utrzymanie domu z opłatami za media i ogrzewanie również stanowi duże obciążenie budżetu. Od września ub. roku najstarsza córka podjęła studia w L. , co także wiąże się z dodatkowymi kosztami, natomiast młodsze dzieci uczą się w szkole sportowej i uczęszczają na dodatkowe zajęcia, co także generuje dodatkowe koszty, nadto wizyty lekarskie, zakup odzieży, wyjazdy, uroczystości rodzinne itp. Poza kosztami związanymi z utrzymaniem domu i rodziny, skarżący musi ponosić wydatki związane z utrzymaniem zwierząt domowych – kota i psa. W skład posiadanego majątku wchodzi: domek jednorodzinny o pow. ok.[...] i wartości ok. [...] zł, działki z przeznaczeniem pod zabudowę o pow. ok. [...]m2 i wartości ok. [...] zł. Miesięczny dochód rodziny wynosi ok. [...] zł i składa się na niego wynagrodzenie R. C. z tytułu pracy w dwóch ośrodkach w łącznej wysokości ok. [...] zł, oraz wynagrodzenie żony w wysokości ok. [...] zł. Miesięczne zobowiązania i wydatki to: kredyt hipoteczny na dom z wysokością raty – ok. [...] zł, kredyt konsumpcyjny na odnowienie wyposażenia mieszkania [...] zł, pożyczki mieszkaniowe – wysokość raty ok. [...] zł, kredyty konsumenckie – wysokość raty ok. [...] zł, opłaty za media w domu – ok. [...] zł, opał i koszty utrzymania domu – ok. [...] zł, zajęcia dodatkowe dzieci – ok. [...] zł, pomoc dla studiującej córki – ok. [...] zł. W wykonaniu wezwania starszego referendarza sądowego zobowiązującego do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń potwierdzających przedstawioną sytuację materialną skarżący nadesłał: PIT-11 za rok 2017 żony oraz swoje z dwóch miejsc pracy, wyciąg ze wspólnego konta bankowego w banku PKO BP obejmujący okres od [...] r. do [...] r., wyciąg z własnego konta w banku Alior Bank za okres od [...] r. do [...] r., fakturę za prąd w wysokości [...] zł, fakturę za gaz w wysokości [...] zł, fakturę za wodę i ścieki w wysokości [...] zł, decyzję w sprawie podatku od nieruchomości za rok 2017 w łącznej wysokości [...] zł, umowę o kartę kredytową na kwotę [...]zł zawartą z City Bankiem, umowę o kredyt gotówkowy w całkowitej wysokości [...] zł, umowę kredytu hipotecznego na dom w wysokości [...] zł, oświadczenie złożone przez obydwoje małżonków, że celem podziału nieruchomości nie było ich zbycie, a jedynie chęć pomocy sąsiedzkiej D. Ł., współwłaścicielowi działki nr [...], który borykał się z problem załatwienia formalności dla rozpoczęcia budowy z powodu wad prawnych uchwalonego mpzp. Nadto małżonkowie oświadczyli, że w przyszłości powyższe działki mają być zabezpieczeniem dla ich trzech córek i prawdopodobnie nie zostaną sprzedane. Starszy referendarz sądowy, oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy, zważył: Stosownie do treści art. 245 § 2 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej "P.p.s.a") przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego następuje, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W tym stanie rzeczy rozstrzygnięcie referendarza sądowego (sądu) w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Z analizy historii kont bankowych przesłanych przez skarżącego wynika, że w listopadzie 2017 r. całkowity dochód rodziny wyniósł ok. [...] zł – i składały się na niego: [...] zł z [...] dalej "MOS", [...] zł ze Szczecińskiego Centrum Świadczeń Rodzinnych, [...] zł z MOS (plus pożyczka mieszkaniowa w wysokości [...]. zł), [...] zł z MOS, [...] zł ze Schroniska dla Nieletnich, [...] zł ze Schroniska, [...] zł – ze Schroniska, [...] zł z [...]), - w grudniu 2017 r. - [...] zł, tj. [...] zł z [...] plus [...] zł premii, [...] zł z MOS, [...] zł ze SCŚR, [...] zł z MOS, [...] zł z MOS, [...] zł ze Schroniska, [...] zł i [...] zł ze Schroniska, - w styczniu 2018 r. - [...] zł tj. [...] z [...], [...] zł z MOS, [...] zł ze SCŚ, [...] zł z MOS, [...] zł ze Schroniska i [...] zł. Natomiast wysokość niezbędnych wydatków związanych z opłatami w styczniu 2018 r. wyniosła ok. [...] zł (gaz – [...] zł, [...] abonament – [...] zł, Play – abonament – [...] zł), w grudniu 2017 r. ok. [...] zł (woda i ścieki – [...] zł, Play abonament – [...] zł, doładowania telefonów – [...] zł), w listopadzie – ok. [...] zł (Polsat abonament – [...] zł, gaz – [...] zł, prąd – [...] zł), oprócz tego na uwadze należy mieć wydatki na zakup żywności. Uwzględniając powyższe oraz wysokość wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie (1500 zł), stosownie do treści art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. należało uznać, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy podkreślić, że partycypacja w kosztach postępowania jest obowiązkiem strony nawet jeżeli miałoby to nastąpić z uszczerbkiem koniecznego utrzymania, a obowiązkiem strony jest poczynienie oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Rodzina wnioskodawcy dysponuje stałymi miesięcznymi dochodami, których wysokość w zestawieniu z wykazanymi niezbędnymi kosztami utrzymania, pozwala na wygospodarowanie środków na niezbędne opłaty sądowe. Na ocenę tą wpływa to, że znaczną część wydatków skarżącego stanowią koszty obsługi komercyjnego zadłużenia kredytowego oraz inne wydatki nie mające charakteru wydatków niezbędnego utrzymania osoby ubogiej (dodatkowe ubezpieczenie, zajęcia dodatkowe dzieci). Nie można bowiem dać pierwszeństwa zobowiązaniom prywatnoprawnym, którymi są zaciągnięte kredyty konsumpcyjne, czy pożyczki, lub wydatki o charakterze niekoniecznym przed powinnością ponoszenia opłat sądowych (art. 199 P.p.s.a.) stanowiących dochód budżetu państwa (art. 212 § 2 P.p.s.a.). Podkreślić należy, iż wielkość ponoszonych przez stronę obciążeń związanych z regulowaniem zobowiązań prywatnoprawnych, nie wyklucza poniesienia kosztów postępowania przed sądem. Strona wychodzi z założenia, że wskazane zobowiązania powinny mieć pierwszeństwo przed obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych. Tymczasem nie ma żadnych racjonalnych powodów, dla których koszty sądowe mają być zaspokajane w ostatniej kolejności, po uregulowaniu przez innych wydatków, jak np. rat kredytowych. Pogląd taki przyjmuje się też powszechnie w orzecznictwie (por. postanowienia NSA z 18 lutego 2010 r., I FZ 447/09 oraz z 6 listopada 2009 r., II OZ 971/09, dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Strona ma zatem obowiązek podjąć starania o wygospodarowanie odpowiednich środków, a dopiero brak takiej możliwości uzasadnia uwzględnienie wniosku o prawo pomocy. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań, a co za tym idzie w konsekwencji obowiązek ich późniejszego zwrotu i spłaty, nie przesądzają automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym, występując na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, strona skarżąca winna liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na koszty postępowania w zainicjowanej przez siebie sprawie i traktować je na równi z innymi należnościami wynikającymi z zaciągniętych zobowiązań prywatnoprawnych (por. postanowienia NSA: z 8 marca 2016 r. sygn. akt II FZ 56/16, z 23 marca 2016 r. sygn. akt II GZ 24/16). Prawo pomocy to inaczej "prawo ubogich", a do takiej kategorii skarżącego, nie można zaliczyć. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź, gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (vide: postanowienie NSA z 19 października 2005 r. sygn. akt I GZ 107/05). Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. sygn. akt II OZ 318/05) "prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu". Dodatkowo argumentując odmowę ustanowienia pełnomocnika wskazać należy, iż ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, gdyż jego obecność na tym etapie postępowania nie jest obowiązkowa. Złożona przez stronę skarga ma dla sądu wyłącznie charakter niewiążącej informacji na temat wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu. Sąd I instancji, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich ewentualnych naruszeń prawa dokonanych przez organ administracji, którego akt lub czynność zostały zaskarżone. Oznacza to, że sąd ma nie tylko prawo ale przede wszystkim obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Co ważne przepis art. 6 P.p.s.a. zobowiązuje sąd do udzielania stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz do pouczania o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, zapewniając tym samym ochronę takiej strony. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 §1 pkt 1 P.p.s.a. orzec należało jak w sentencji.