II SA/Sz 1093/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Makowska, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder,, Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.), Protokolant Aneta Kukla, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 marca 2009 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego uchyla zaskarżoną decyzję. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] , działając z upoważnienia Prezydenta Miasta [...], po rozpatrzeniu wniosków J.K. z dnia [...]r. o przyznanie pomocy społecznej w postaci: 1) bezzwrotnego zasiłku celowego specjalnego na częściowy zwrot kosztów zakupu leków w okresie od [...]r. do [...]r., 2) bezzwrotnego zasiłku celowego specjalnego na częściowy zwrot kosztów opłat lokalowych poniesionych w okresie od [...] r. do [...]r., 3) bezzwrotnego zasiłku celowego specjalnego na pokrycie kosztów opłat lokalowych w okresie od [...] r., 4) bezzwrotnego zasiłku celowego specjalnego na pokrycie kosztów zakupu żywności w okresie od [...] r., 5) bezzwrotnego zasiłku celowego specjalnego na zwrot całości lub części kosztów wpłaty zaliczki w kwocie [...] zł na zakup lodówki w [...]r., 6) pomocy na spłatę pożyczki bankowej w kwocie ok. [...] zł decyzją z dnia [...] r., nr [...], na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 4, art. 7 pkt 1, 5, 6, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 39 ust. 1, art. 41 pkt 1, art. 106 ust. 4 i art. 107 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), odmówił przyznania wnioskowanej pomocy. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ wskazał, że w dniu [...] r. przeprowadzono wywiad środowiskowy i stwierdzono, że skarżący jest osobą niepełnosprawną, którego dochód w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosków, tj. w [...] r., wyniósł [...] zł, na który składa się [...] zł renty z ZUS z tytułu częściowej niezdolności do pracy oraz [...] zł dodatku mieszkaniowego. W rezultacie dochód J.K. przekroczył kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, tj. kwotę [...] zł. Ustalono również, że skarżący wymaga stosowania leków, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zajmuje [...] mieszkanie, a odnośnie dochodów wskazano, że skarżący otrzymał w [...] r. rozliczenie zaliczki za centralne ogrzewanie w wysokości [...] zł, której jednak nie wliczono do jego dochodu. Organ wskazał, iż decyzją z dnia [...] r. przyznano J.K. na okres [...] r. specjalny bezzwrotny zasiłek celowy na częściowe pokrycie kosztów związanych z zakupem leków, żywności, dokonaniem bieżących opłat lokalowych w wysokości [...] zł. Od [...] r. do [...] r. skarżący otrzymał ponadto pomoc w wysokości [...] zł miesięcznie, zaś decyzją z dnia [...] r. przyznano dodatkowo pomoc w postaci bezzwrotnego zasiłku celowego na zakup posiłków od [...] r. do [...] r. w wys. [...] zł, tj. po [...] zł miesięcznie, oraz bezzwrotny zasiłek celowy specjalny na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków w okresie od [...] r. do [...] r. w wys. [...] zł miesięcznie. Powołując się na te fakty organ uznał, że przyznanie dalej idącej pomocy społecznej jest nieuzasadnione. W tym zakresie podkreślił, że udzielona pomoc ma na celu jedynie uzupełnić potrzeby wnioskodawcy, a nie pokrywać je w całości. J.K. nie pozostaje bez pomocy ośrodka, z której korzysta systematycznie od kilku lat. Nadto, od kilku lat skarżący korzysta z pomocy w formie żywności z PCK. Zdaniem organu, osoby ubiegające się o pomoc społeczną winny wykazać własną inicjatywę w kierunku rozwiązywania problemów życiowych, bytowych a nie swoje losy powierzać wyłącznie Państwu. Ośrodek pomocy społecznej dysponuje niewielkimi środkami finansowymi na zasiłki celowe, które w pierwszej kolejności udzielane są osobom i rodzinom bez dochodu lub z dochodem nieprzekraczającym ustawowego kryterium, gdyż takie osoby, rodziny nie byłyby w stanie funkcjonować bez pomocy społecznej. Uwzględnienie w pełni oczekiwań wnioskodawcy prowadziłoby do jego nieusprawiedliwionego wyróżniania kosztem innych, dużo biedniejszych osób i rodzin. Zatem dalej idąca pomoc skarżącemu nie znajdowałaby uzasadnienia. Odnosząc się do wniosku o przyznanie pomocy na spłatę pożyczki bankowej w wys. ok. [...] zł organ dodatkowo zauważył, że spłata pożyczki bankowej nie mieści się w pojęciu niezbędnej potrzeby życiowej a skarżący nie spełnia przesłanek do uzyskania na ten cel bezzwrotnego specjalnego zasiłku celowego, zasiłku okresowego oraz zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku. Po otrzymaniu opisanej wyżej decyzji J.K., pismem z dnia [...] r. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z wnioskiem o przysłanie kserokopii lub zeskanowanych materiałów zebranych w sprawach zakończonych decyzjami z dnia [...] w tym, m.in., o nr [...]. W razie nieuwzględnienia powyższego żądania J.K. zażądał przesłania swojego pisma do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] jako odwołania, zgodnie z art. 128 kpa. W kolejnym piśmie złożonym w siedzibie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] J.K. zawnioskował o przedłużenie terminu rozpatrzenia sprawy odwołania, m.in. od decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...], celem umożliwienia mu złożenia dodatkowych wyjaśnień. W wyniku rozpatrzenia sprawy na skutek wniesionego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], działając na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) i art. 41 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, decyzją z dnia [...], uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Uzasadniając decyzję Kolegium zauważyło, że organ I instancji odmawiając uwzględnienia wniosków skarżącego rozpatrzył sprawę zgodnie z art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Skarżący zapoznając się z aktami w Kolegium ponownie przedstawił swoją trudną sytuację zdrowotną i finansową wskazując, iż nawet zwrotna pomoc rozwiązałaby jego obecną, bardzo trudną sytuację. Dlatego też Kolegium podjęło decyzję o przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia, aby rozważyć możliwość przyznania stronie zwrotnego zasiłku na wnioskowane cele, zgodnie z przesłanką wynikającą z art. 41 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej J.K. zaskarżył powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, wnosząc o jej uchylenie, przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W skardze J.K. podniósł, że organ I instancji: w sposób nierzetelny przeprowadził postępowanie wyjaśniające, o czym świadczy brak dokumentów potwierdzających jego wydatki na leki i leczenie; zaniechał przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego; uniemożliwił uzyskanie informacji publicznej mającej związek z jego sprawą (odnośnie wysokości przyznawanych świadczeń), a także nie uwzględnił wniosku o zapoznanie się z aktami sprawy, zgłoszenia uwag, wniosków i modyfikacji złożonych podań. J.K. podkreślił, że obniżono mu pomoc o prawie [...]%, co powoduje, iż nie posiada środków na leki, czego skutkiem jego stan [...] pogorszył się znacznie i obecnie przyjmuje prawie wyłącznie leki [...], w zwiększonych przez specjalistę dawkach oraz środki uśmierzające ból. W ocenie skarżącego, uznanie administracyjne musi mieć swoje granice oraz uzasadnienie. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Rolą wojewódzkiego sądu administracyjnego jest przeprowadzenie kontroli zaskarżonej decyzji ostatecznej pod kątem jej zgodności z prawem - stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Taka sytuacja, skutkująca uwzględnieniem skargi z przyczyn w niej niepodniesionych, lecz dostrzeżonych przez Sąd z urzędu, zaistniała w niniejszej sprawie. Przede wszystkim zauważyć należy, że w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem strony o zakresie danej sprawy, która determinuje przedmiot jej rozstrzygnięcia, decyduje żądanie strony i określone przepisy prawa materialnego (art. 61 § 1 kpa w zw. z art. 102 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej). Zaskarżona decyzja została wydana w wyniku odwołania się przez J.K. od decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...], którym to orzeczeniem odmówiono skarżącemu przyznania bezzwrotnych, specjalnych zasiłków celowych na określone cele oraz pomocy na spłatę pożyczki bankowej w kwocie ok. [...] zł zarówno w formie zasiłku okresowego, celowego, czy też celowego specjalnego bezzwrotnego, jak i celowego zwrotnego. Organ I instancji rozpoznał zatem sprawę pod kątem przyznania określonych form pomocy społecznej wskazanych przez J.K. w jego wnioskach z dnia [...] r. Poza bliżej nieokreśloną przez skarżącego formą uzyskania pomocy na spłatę pożyczki bankowej, która została rozważona przez organ I instancji pod względem możliwości przyznania w tym zakresie zasiłku okresowego, celowego, jak i celowego specjalnego bezzwrotnego bądź celowego zwrotnego, pozostałe wnioski z dnia [...] r. dotyczyły przyznania bezzwrotnych, specjalnych zasiłków celowych. Rozpoznając sprawę i wydając na podstawie art. 138 § 2 kpa zaskarżone orzeczenie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] nie odniosło się w żaden sposób do zasadności żądania strony i tym samym zasadności decyzji organu I instancji będącej rozstrzygnięciem w sprawie podań J.K. z dnia [...]r. o przyznanie określonych form pomocy społecznej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] uchylając decyzję organu I instancji i przekazując mu sprawę do ponownego rozpatrzenia powołało się na oświadczenie J.K., które ten miał złożyć zapoznając się z aktami sprawy w Kolegium, a wedle którego, nawet zwrotna pomoc rozwiązałaby jego obecną, bardzo trudną sytuację. Sąd stwierdził jednak, że brak jest w aktach sprawy dowodu dokumentującego zmianę zakresu wniosku przez skarżącego, którym teraz miałoby być żądanie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego zwrotnego. Brak takowego pisemnego oświadczenia J.K. lub chociażby podpisanego przez skarżącego protokołu z zapoznania się przezeń z aktami sprawy, z którego wynikałaby modyfikacja wniosku inicjującego całe postępowanie stanowi istotne uchybienie organu odwoławczego (art. 67 kpa). Poza wskazanym brakiem dowodu, który potwierdzałby złożenie przez skarżącego oświadczenia o określonej treści, powstała sytuacja rodzi pytanie o to, czy powołane przez organ oświadczenie, mogące stanowić podstawę do uznania go jako nowy wniosek o przyznanie zasiłku z pomocy społecznej o charakterze zwrotnym, było równoznaczne z rezygnacją z dotychczasowego ubiegania się o bezzwrotne zasiłki celowe i tym samym bezprzedmiotowym czyniłoby rozpoznanie sprawy co do meritum albo z cofnięciem odwołania skutkując umorzeniem postępowania odwoławczego. Tymczasem organ odwoławczy nie wyjaśniwszy tej kwestii rozpoznał sprawę i nakazując organowi I instancji przeanalizowanie żądań skarżącego w kontekście możliwości przyznania zasiłków celowych zwrotnych sam jednocześnie odstąpił od dokonania oceny zasadności przyznania J.K. specjalnych zasiłków celowych bezzwrotnych. Równocześnie Kolegium nie dostrzegło, że rozpoznając żądanie przyznania pomocy społecznej na spłatę pożyczki bankowej w wys. [...] zł, w bliżej nieokreślonej przez skarżącego postaci, Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] rozważył je także pod kątem udzielenia pomocy w postaci zasiłku celowego o charakterze zwrotnym (vide: str. [...] uzasadnienia decyzji organu I instancji). Przekazanie zatem sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia w tym zakresie, pod kątem możliwości zastosowania art. 41 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, było nieuzasadnione. Reasumując, organ II instancji winien ponownie rozpatrzyć przedmiotową sprawę i podjąć rozstrzygnięcie, którego zakres będzie korelował z udokumentowanym stanowiskiem skarżącego co do dalszego popierania złożonego odwołania. Jeżeli tak by się stało Kolegium winno ocenić wydane przez organ I instancji orzeczenie bacząc przy tym na zakres materii jaka została wyraźnie ustalona przez skarżącego w jego wnioskach i tym samym oceniając prawidłowość stanowiska organu I instancji odmawiającego przyznania J.K. bezzwrotnej pomocy finansowej na zakup leków, dokonania opłat lokalowych, zakup żywności, zakup lodówki, oraz odmawiającego udzielenia pomocy finansowej (bezzwrotnej, jak i zwrotnej) na spłatę pożyczki bankowej. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, że wydając zaskarżoną decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] naruszyło przepisy prawa procesowego (art. 7, art. 77 § 1, art. 67 kpa), w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.