II SA/Sz 1106/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Jankowski, Sędziowie Sędzia NSA Stefan Kłosowski (spr.),, Sędzia NSA Elżbieta Makowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Białas-Gołąb, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi Z. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę Burmistrz decyzją z dnia [...] r. odmówił Z. Ł. przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Uzasadniając wydane rozstrzygniecie organ I instancji wskazał na nie spełnienie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz na przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego. W odwołaniu od tej decyzji Z. Ł. zażądał utrzymania w mocy dotychczasowej decyzji z dnia [...] r. którą przyznano mu świadczenie pielęgnacyjne od dnia [...] r. do chwili ustania potrzeby. Wskazał, że odmowa przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego pozbawia go praw nabytych i jedynego wsparcia finansowego jakie miał zagwarantowane decyzją. Zdaniem odwołującego się również obecnie spełnia kryterium uzyskania przedmiotowego zasiłku gdyż w lipcu 2010 r. był zmuszony do rezygnacji z pracy zarobkowej celem sprawowania opieki nad osobą legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, której stan zdrowia ulega ciągłemu pogorszeniu, a spełnienie kryterium dochodowego nie było wcześniej wymagane. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji uznając, że decyzja wydana w I instancji odpowiada prawu. Organ odwoławczy wskazał, iż organ I instancji ustalił, że wnioskodawca nie pracuje od 2 listopada 2009 r. i po tym okresie był zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, potwierdzał więc gotowość podjęcia zatrudnienia. Poza tym dochód uzyskiwany przez skarżącego i osobę wymagającą opieki wynosi [...] zł miesięcznie na osobę w rodzinie i przekracza ustawowe kryterium dochodowe wynoszące [...] zł miesięcznie na osobę w rodzinie. SKO wyjaśniło, że do dnia 30 czerwca 2013 r. wnioskodawca uprawniony był do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką na mocy decyzji z dnia [...] r. Decyzja ta jednak wygasła z mocy prawa, a to oznacza, że aby otrzymać pomoc od dnia 1 lipca 2013 r. konieczne było ponowne złożenie wniosku o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego co uruchamia rozpoznanie sprawy na podstawie zmienionych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zmiana przepisów tej ustawy spowodowała, że uzyskanie świadczenia stało się trudniejsze, wymaga bowiem udowodnienia, że rezygnacja z zatrudnienia (dotychczasowe przepisy obejmowały również nie podejmowanie zatrudnienia) była bezpośrednio związana z objęciem opieką niepełnosprawnego krewnego. W tej sytuacji część opiekunów została pozbawiona pomocy w tym zakresie. Od dnia 1 lipca 2013 r. przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego wymaga wykazania spełnienia przesłanek wymienionych w art. 16a ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym przez osobę na której ciąży wobec niej obowiązek alimentacyjny. W przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego konieczna jest rezygnacja z posiadanego zatrudnienia w celu sprawowania opieki. W rozpoznawanej sprawie odwołujący się nie zrezygnował z zatrudniania ani innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką, przekracza także kryterium dochodowe, co uzasadnia odmowę przyznania świadczenia. Zgodnie z art. 16a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza 623 zł miesięcznie. W niniejszej sprawie kryterium to zostało przekroczone, ponieważ dochód rodziny skarżącego i osoby wymagającej opieki wynosi [...] zł miesięcznie na osobę. Na kwotę tę składa się dochód żony wnioskodawcy D. Ł. osiągnięty w 2011 r. w wysokości [...] zł ([...] zł miesięcznie), dochód matki skarżącego H. Ł. który w 2011 r. wyniósł [...] zł ([...] zł miesięcznie), a zatem dochód wyniósł łącznie [...] zł miesięcznie, co w przeliczeniu na osobę daje [...] zł. Przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na ww. decyzję Z. Ł. wniósł o jej uchylenie oraz wydanie orzeczenia przyznającego mu świadczenie z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Skarżący podniósł, że od dnia [...] r. był uprawniony do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad swoją matką przyznanego do czasu ustania potrzeby, ale od dnia 1 lipca 2013 r. został pozbawiony tego świadczenia, mimo tego, że potrzeba opieki trwa nadal. Matka skarżącego jest osobą leżącą, o bardzo ograniczonym kontakcie ze światem, jest karmiona jest przez sondę i wymaga stałej rehabilitacji oraz kontaktu z różnymi specjalistami. Zdaniem skarżącego, SKO niezasadnie uznało, że nie spełnia on przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Organ odwoławczy pominął istotne w sprawie okoliczności potwierdzające działania skarżącego poprzedzające rezygnację z gotowości podjęcia pracy, jak starania o umieszczenie matki w Zakładzie Pielęgnacyjno-Opiekuńczym czy w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej, które zakończyły się niepowodzeniem. W tej sytuacji skarżący był zmuszony zrezygnować z pracy (gotowości podjęcia pracy) aby osobiście zapewnić opiekę. Potwierdza to związek przyczynowy dotyczący rezygnacji z aktywności zawodowej w celu sprawowania opieki nad matką. Ponieważ skarżącemu przyznano świadczenie pielęgnacyjne do czasu ustania potrzeby, wycofał wniosek o umieszczenie matki w Domu Pomocy Społecznej. Państwo w tej sytuacji zostało zwolnione z obowiązku opieki na osobą niepełnosprawną wymagającą stałej opieki. Skarżący wskazał, że opiekuje się także żoną, która również jest osobą niepełnosprawną, choruje bowiem na stwardnienie rozsiane i wymaga opieki innych osób. Wydatki związane z rehabilitacją żony i matki stanowią poważną pozycję w budżecie domowym i przyjęcie w tej sytuacji kryterium dochodu w ocenie prawa do uzyskania wsparcia ze strony Państwa wydaje się być nieuzasadnione, tym bardziej, że wyznaczony ustawą próg dochodowy został przekroczony w niewielkim stopniu. W ocenie skarżącego zaskarżona decyzja jest krzywdząca i narusza konstytucyjną zasadę ochrony praw nabytych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sąd administracyjny nie jest uprawniony do przyznawania jakichkolwiek świadczeń, ale do kontroli aktów podejmowanych przez organy administracji publicznej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem rozpoznania Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Podstawę materialnoprawną zaskarżonego orzeczenia stanowił art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139 poz. 992 ze zm.), zwanej dalej "ustawą". Przepis ten został wprowadzony do ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548) i zaczął obowiązywać od dnia 1 stycznia 2013 r. Na mocy tego przepisu do systemu świadczeń rodzinnych zostało wprowadzone nowe świadczenie tzw. specjalny zasiłek opiekuńczy, którego przyznanie obwarowane zostało spełnieniem szeregu przesłanek określonych w powołanym przepisie. Stosownie do art. 16a ust. 2 ustawy, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust.2, tj. kwoty 623 zł (§ 1 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych; Dz. U. z 2012 poz. 959). Jak ustaliły organy orzekające w sprawie, czego skarżący nie kwestionuje, dochód w przeliczeniu na osobę w jego rodzinie przekracza ustawowe kryterium dochodowe, wynosi bowiem [...] zł w przeliczeniu na osobę w rodzinie. Uniemożliwia to przyznanie wnioskodawcy specjalnego zasiłku opiekuńczego i z tej przyczyny Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Wprawdzie z treści zaskarżonej decyzji wynika, iż organy obu instancji bezpodstawnie zaliczyły do dochodu i kryterium dochodowego dochód osiągnięty przez żonę skarżącego – D. Ł., w kwocie [...]zł miesięcznie oraz dochód osoby wymagającej opieki (tj. H. Ł.), w kwocie [...] zł miesięcznie dzieląc następnie sumę tych dochodów przez 3 osoby. Narusza to przepis art. 16 a ust.4 pkt 2 ustawy oświadczeniach rodzinnych, stanowiący, że w przypadku gdy osoba wymagająca opieki jest pełnoletnia – za dochód ten uważa się dochód: a) osoby wymagającej opieki, b) małżonka osoby wymagającej opieki, c) osoby, z którą osoba wymagająca opieki wychowuje wspólne dziecko, d) pozostających na utrzymaniu osób, o których mowa w lit. a-c, dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia. Brak było zatem podstaw do zaliczenia dochodu, D. Ł., która nie spełnia powyższych przesłanek. Organ w tym wypadku dopuścił się zatem naruszenia prawa materialnego, które nie miało jednak wpływu na wynik sprawy, gdyż bez uwzględnienia D. Ł. łączny dochód, o którym mowa w art. 16a ust.2 ww. ustawy, w przeliczeniu na osobę (tj. dzieląc go na dwie osoby) byłby jeszcze wyższy. Sąd nie podziela też w pełni zaprezentowanej w zaskarżonej decyzji wykładni pojęcia "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności". Kwestia ta jednak nie ma znaczenia dla niniejszej sprawy, skoro dochód uzyskiwany przez członków rodziny skarżącego, w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekracza ustawowe kryterium dochodowe, uprawniające do świadczenia. W tej sytuacji wydanie decyzji odmawiającej przedmiotowego świadczenia było zgodne z prawem. Wobec czego Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił jako nieuzasadnioną.